«Қарты бар ел – қазыналы ел»

Осыдан 4 жыл бұрын Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі елімізде 2030 жылға қарай егде жастағы адамдардың үлесі (2014 жылы – 6,9 пайыз) 11,2 пайызға жетеді деп болжам жасаған болатын. Алайда, бүгінгі жағдай жоғарыдағы көрсетілген жорамалды теріске шығарғандай. Өйткені Қазақстанда қазірдің өзінде жасы 60-тан асқан тұрғындар саны 12 пайызға көбейіп, өмір сүрудің орташа ұзақтығы 72 жасты көрсетіп отыр.

Егемен Қазақстан
10.07.2018 118
2

Әрине бұл жағымды үрдісті елімізде халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау шараларының өз деңгейінде жүзеге асырылып отырғанының, тұрғындардың тұрмыстық жағдайының жақсара түскенінің бір өлшемі ретінде қарастыруға болады. Осы орайда, елімізде егде жастағы адамдар қатарының өсе түсуіне сәйкес, олардың әлеуметтік мәселелерін шешуге, моральдық-материалдық тұрғыдағы жағдайларына қатысты жаңаша көзқарастың қажеттігі айқындала түседі.  

Қазіргі таңда әлемнің көптеген елдерінде, әсіресе дәстүрлі отбасылары аз, егде тартқан жалғызбасты жандар үлесі басым, қарттарын арнайы мекемелерге орналастыру үрдісі үйреншікті дағдыға айналған, қалыптасқан жағдай саналатын Еуропа мемлекеттерінде қарттарды қолдау, олардың әлеуметтік мәселелерін шешу жолдары біршама жүйеленген. Өйткені бұл аймақтарда қарттар мәселесі сонау ХХ ғасырдың 50-60 жылдарынан бастап отбасылық шеңберден шығып, қоғамды әжептәуір алаңдатып, соның себебінен тиісті шараларды қолға алу қажеттігі туындаған-ды. Яғни, осы аралықта Еуропа елдері аталған бағытта нақты қадамдар жасауға мәжбүр болып, ақырында қарттар ісіне қатысты шараларды жүзеге асыруда біршама тәжірибе жинай білді. Бұл тәжірибелер БҰҰ-ның Қартаю мәселелері жөніндегі дүниежүзілік ассамблеясы аясында қабылданған Қартаю жөніндегі Вена халықаралық іс-қимыл жоспарында (1982 ж.), Қарт адамдарға арналған БҰҰ-ның қағидаттарында (1991 ж.), Қартаю жөніндегі Мадрид халықаралық іс-қимыл құжатында (2002 ж.) көрініс тапты. Аталған жоғары деңгейлі құжаттардың қабылдануы бүгінде егде жастағы адамдар мәселесі әлемдік ауқымдағы түйткілдердің біріне айналып отырғанын аңғартады.

Ал отбасылық құндылықтарға адал, дәстүрлі отбасылар қатары селдіремеген, ата-анаға деген ізгі ниет бүлінбеген біздің елімізде қарттар ісі анау айтты қоғамдық дертке айнала қойған жоқ. Өйткені қара шаңырақтар қатары сиремеген Қазақстанда жасы ұлғайғандардың дені (тағдырдың талайымен жалғыздықты серік еткендерді қоспағанда) ұлын ұяға, қызын қияға қондырып, келін түсіріп, немере сүйіп, өз отбасында перзенттерінің қамқорлығында тіршілік етуде. Бұл жағымды үрдістің сақталуы қарттар мәселесінің басым бөлігі өз шаңырақтары аясында шешімін табуына, оның жаппай қоғамдық түйткілге айналмауына септігін тигізіп отыр. Дегенмен, біздің бұл сөзіміз Қазақстанда қарттар мәселесіне қатысты түйткілдердің мүлде жоқ екендігін білдірмейді. Өйткені егде жастағыларды  емдеу-сауықтыру, қорғау, еңбекке жарамдыларын өздерінің ұмтылысы болған жағдайда жұмыспен қамту, әлеуметтік қамсыздандыру, білімін, тәжірибесін ескере отырып олардың әлеуетін пайдалану мәселелері біздің қоғамда өзінің өзектілігін көрсетуде. Бұл өз кезегінде (көптеген қариялар қанша жерден өз шаңырақтарында берекелі ғұмыр кешіп отырғанымен) қарт адамдарға қамқорлық жасауда мемлекет рөлінің маңызды екенін білдіреді.

Сондықтан бұл мәселелерге қатысты жаңа көзқарас, нақты жобалар, тиісті шаралар қабыл­да­нуы қажет. Бүгінгі жас уақыты жеткенде қарттық кезеңге аяқ басатынын ескере сөйлесек, айтылып отырған жағдаяттарға қай-қайсымыз болсақ та жіті назар аударғанымыз жөн-ақ. 

Жалпы, аталған мәселе елімізде негізінен «Са­ламатты Қазақстан», «Денсаулық» мемле­кет­тік бағдарламаларында қарастырылып ке­ле­ді. Дегенмен, қарт адамдар ісін өз алдына же­ке шеш­кен дұрыс деп ойлаймыз. Сондықтан Қазақ­стан­да егде тартқан адамдарға арналған, қарт­тар­дың өмір сүру сапасын жақсарту, ден­сау­лық сақтау қызметтеріне қолжетімділігін арттыру, олардың әлеуетін еліміздің дамуына бағыттау мақсаттары қамтылған ауқымды стратегиялық жоспар, мемлекеттік бағдарлама қажет-ақ. Мәселен, осындай бағдарламалар арқылы, басқасын айтпағанда, қарттарды жұмыспен қамту ісі нақты қолға алынса, нұр үстіне нұр болар еді. Біздің бұлайша сөйлеуімізге Еуропа елдерінің және басқа да дамыған мемлекеттердің тәжірибелері түрткі болып отыр. Оларда қалай?

Мысалы, дамыған бірқатар елдерде жасы келген қызметкерлердің ұзағырақ еңбек етуін ын­та­ландыратын тетіктер қалыптасқан. Со­ның бір көрінісі ретінде жасы келгендердің жұ­мыс уақытын біршама азайтып, олардың зей­неткерлікке шыққаннан соң да ұзағырақ еңбек на­рығында қалу мүмкіндігін қамтамасыз ету тәсілін айтуға болады. Сондай-ақ жасамыс адамдарды жеңіл-желпі тірліктерге, шығармашылық жұмыстарға тарту да маңызды. Осы арада қарттардың ғұмырлық тәжірибелерін ұрпақ тәрбиесіне, қоғамды сауықтыру ісіне тиімді пайдалану қажеттігін де ұмытпағанымыз жөн. Осылайша егде жастағы аға буын өкілдерін қоғам өміріне белсенді түрде қатыстыруға күш салғанымыз абзал. Бұдан қоғам зор пайда көрмесе, ешқандай зиян шекпейді. Қарттарымызға өздерінің қоғамға қажет екендігін сезіндіре отырып, белсенділігін арттыра білсек, олардың өмір сүру сапасының жақсаруына әрі өмірлерінің ұзақ болуына септігімізді тигізген болар едік. Қазақ «Қарты бар ел – қазыналы ел» дейді. Олай болса, қазыналы елімізде қарттарды қолдауды қайырымдылық іс қана емес, олардың сапалы өмір сүру құқығын қамтамасыз ету шарасы деп те қарастырғанымыз абзал.

Қарттық мүгедектіктің немесе аурудың баламасы емес. Кезінде кейінгілер үшін терін төгіп, ең­бегін сіңірген қарттарымыз өз қоғамына нақты пай­дасын тигізіп, рухани және экономикалық тұр­ғыда қозғаушы күш бола алады. Қоғамда қарттар үлесінің артуының басты себебі ретінде олардың ұзақ жасауын көлденең тарту жөнсіз. Бұл үрдіске демографиялық қарқынды өсімге қол жет­кізе алмау мәселесі әсер етіп отырғанын қа­пер­ден шығармау керек. Қарттардың көп болуы – ел дамуының көрсеткіші. Құрметтей біл­сең, қа­рттардың қоғамдағы белсенділігі арта бе­реді.

Жолдыбай БАЗАР,
«Егемен Қазақстан» 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу