«Қарты бар ел – қазыналы ел»

Осыдан 4 жыл бұрын Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі елімізде 2030 жылға қарай егде жастағы адамдардың үлесі (2014 жылы – 6,9 пайыз) 11,2 пайызға жетеді деп болжам жасаған болатын. Алайда, бүгінгі жағдай жоғарыдағы көрсетілген жорамалды теріске шығарғандай. Өйткені Қазақстанда қазірдің өзінде жасы 60-тан асқан тұрғындар саны 12 пайызға көбейіп, өмір сүрудің орташа ұзақтығы 72 жасты көрсетіп отыр.

Егемен Қазақстан
10.07.2018 61
2

Әрине бұл жағымды үрдісті елімізде халықты әлеуметтік тұрғыда қолдау шараларының өз деңгейінде жүзеге асырылып отырғанының, тұрғындардың тұрмыстық жағдайының жақсара түскенінің бір өлшемі ретінде қарастыруға болады. Осы орайда, елімізде егде жастағы адамдар қатарының өсе түсуіне сәйкес, олардың әлеуметтік мәселелерін шешуге, моральдық-материалдық тұрғыдағы жағдайларына қатысты жаңаша көзқарастың қажеттігі айқындала түседі.  

Қазіргі таңда әлемнің көптеген елдерінде, әсіресе дәстүрлі отбасылары аз, егде тартқан жалғызбасты жандар үлесі басым, қарттарын арнайы мекемелерге орналастыру үрдісі үйреншікті дағдыға айналған, қалыптасқан жағдай саналатын Еуропа мемлекеттерінде қарттарды қолдау, олардың әлеуметтік мәселелерін шешу жолдары біршама жүйеленген. Өйткені бұл аймақтарда қарттар мәселесі сонау ХХ ғасырдың 50-60 жылдарынан бастап отбасылық шеңберден шығып, қоғамды әжептәуір алаңдатып, соның себебінен тиісті шараларды қолға алу қажеттігі туындаған-ды. Яғни, осы аралықта Еуропа елдері аталған бағытта нақты қадамдар жасауға мәжбүр болып, ақырында қарттар ісіне қатысты шараларды жүзеге асыруда біршама тәжірибе жинай білді. Бұл тәжірибелер БҰҰ-ның Қартаю мәселелері жөніндегі дүниежүзілік ассамблеясы аясында қабылданған Қартаю жөніндегі Вена халықаралық іс-қимыл жоспарында (1982 ж.), Қарт адамдарға арналған БҰҰ-ның қағидаттарында (1991 ж.), Қартаю жөніндегі Мадрид халықаралық іс-қимыл құжатында (2002 ж.) көрініс тапты. Аталған жоғары деңгейлі құжаттардың қабылдануы бүгінде егде жастағы адамдар мәселесі әлемдік ауқымдағы түйткілдердің біріне айналып отырғанын аңғартады.

Ал отбасылық құндылықтарға адал, дәстүрлі отбасылар қатары селдіремеген, ата-анаға деген ізгі ниет бүлінбеген біздің елімізде қарттар ісі анау айтты қоғамдық дертке айнала қойған жоқ. Өйткені қара шаңырақтар қатары сиремеген Қазақстанда жасы ұлғайғандардың дені (тағдырдың талайымен жалғыздықты серік еткендерді қоспағанда) ұлын ұяға, қызын қияға қондырып, келін түсіріп, немере сүйіп, өз отбасында перзенттерінің қамқорлығында тіршілік етуде. Бұл жағымды үрдістің сақталуы қарттар мәселесінің басым бөлігі өз шаңырақтары аясында шешімін табуына, оның жаппай қоғамдық түйткілге айналмауына септігін тигізіп отыр. Дегенмен, біздің бұл сөзіміз Қазақстанда қарттар мәселесіне қатысты түйткілдердің мүлде жоқ екендігін білдірмейді. Өйткені егде жастағыларды  емдеу-сауықтыру, қорғау, еңбекке жарамдыларын өздерінің ұмтылысы болған жағдайда жұмыспен қамту, әлеуметтік қамсыздандыру, білімін, тәжірибесін ескере отырып олардың әлеуетін пайдалану мәселелері біздің қоғамда өзінің өзектілігін көрсетуде. Бұл өз кезегінде (көптеген қариялар қанша жерден өз шаңырақтарында берекелі ғұмыр кешіп отырғанымен) қарт адамдарға қамқорлық жасауда мемлекет рөлінің маңызды екенін білдіреді.

Сондықтан бұл мәселелерге қатысты жаңа көзқарас, нақты жобалар, тиісті шаралар қабыл­да­нуы қажет. Бүгінгі жас уақыты жеткенде қарттық кезеңге аяқ басатынын ескере сөйлесек, айтылып отырған жағдаяттарға қай-қайсымыз болсақ та жіті назар аударғанымыз жөн-ақ. 

Жалпы, аталған мәселе елімізде негізінен «Са­ламатты Қазақстан», «Денсаулық» мемле­кет­тік бағдарламаларында қарастырылып ке­ле­ді. Дегенмен, қарт адамдар ісін өз алдына же­ке шеш­кен дұрыс деп ойлаймыз. Сондықтан Қазақ­стан­да егде тартқан адамдарға арналған, қарт­тар­дың өмір сүру сапасын жақсарту, ден­сау­лық сақтау қызметтеріне қолжетімділігін арттыру, олардың әлеуетін еліміздің дамуына бағыттау мақсаттары қамтылған ауқымды стратегиялық жоспар, мемлекеттік бағдарлама қажет-ақ. Мәселен, осындай бағдарламалар арқылы, басқасын айтпағанда, қарттарды жұмыспен қамту ісі нақты қолға алынса, нұр үстіне нұр болар еді. Біздің бұлайша сөйлеуімізге Еуропа елдерінің және басқа да дамыған мемлекеттердің тәжірибелері түрткі болып отыр. Оларда қалай?

Мысалы, дамыған бірқатар елдерде жасы келген қызметкерлердің ұзағырақ еңбек етуін ын­та­ландыратын тетіктер қалыптасқан. Со­ның бір көрінісі ретінде жасы келгендердің жұ­мыс уақытын біршама азайтып, олардың зей­неткерлікке шыққаннан соң да ұзағырақ еңбек на­рығында қалу мүмкіндігін қамтамасыз ету тәсілін айтуға болады. Сондай-ақ жасамыс адамдарды жеңіл-желпі тірліктерге, шығармашылық жұмыстарға тарту да маңызды. Осы арада қарттардың ғұмырлық тәжірибелерін ұрпақ тәрбиесіне, қоғамды сауықтыру ісіне тиімді пайдалану қажеттігін де ұмытпағанымыз жөн. Осылайша егде жастағы аға буын өкілдерін қоғам өміріне белсенді түрде қатыстыруға күш салғанымыз абзал. Бұдан қоғам зор пайда көрмесе, ешқандай зиян шекпейді. Қарттарымызға өздерінің қоғамға қажет екендігін сезіндіре отырып, белсенділігін арттыра білсек, олардың өмір сүру сапасының жақсаруына әрі өмірлерінің ұзақ болуына септігімізді тигізген болар едік. Қазақ «Қарты бар ел – қазыналы ел» дейді. Олай болса, қазыналы елімізде қарттарды қолдауды қайырымдылық іс қана емес, олардың сапалы өмір сүру құқығын қамтамасыз ету шарасы деп те қарастырғанымыз абзал.

Қарттық мүгедектіктің немесе аурудың баламасы емес. Кезінде кейінгілер үшін терін төгіп, ең­бегін сіңірген қарттарымыз өз қоғамына нақты пай­дасын тигізіп, рухани және экономикалық тұр­ғыда қозғаушы күш бола алады. Қоғамда қарттар үлесінің артуының басты себебі ретінде олардың ұзақ жасауын көлденең тарту жөнсіз. Бұл үрдіске демографиялық қарқынды өсімге қол жет­кізе алмау мәселесі әсер етіп отырғанын қа­пер­ден шығармау керек. Қарттардың көп болуы – ел дамуының көрсеткіші. Құрметтей біл­сең, қа­рттардың қоғамдағы белсенділігі арта бе­реді.

Жолдыбай БАЗАР,
«Егемен Қазақстан» 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу