Жалғыздық жыры

Жақында жастық шағында жарқылдап дәурен сүрген, марқұм ағамызбен бақытты ғұмыр кешкен, қазір сексеннің сеңгірін саялаған бір жақсы апамыздың көңілін сұрап, халін білгенбіз. 

Егемен Қазақстан
11.07.2018 243
2

«Е-е, шырақтарым-ай, несін айтасың, менде ауру дейтін ауру жоқ, менің ауруым – жалғыздық, қой!» дегенінде тіліміз байланғандай, үнсіз жабырқап қалғанбыз. Құдайға шүкір, ұл да бар, қыз да бар. Қос-қостан. Құдай көп көрмесін, немере де жетерлік. Бірақ жұмыс бабымен, тіршілік ыңғайымен жан-жаққа тарап кеткен. Қарт анаға мойын бұруға мұршалары жоқ. Күтуші жалдаған. Жағдайын жасаған. Сонымен шаруаны, ана алдындағы перзент парызын біттіге санаған. Бірақ олар осы «жақсылығымен» аналарын жалғыздық дертіне, бұл дүниедегі ең ауыр дертке шалдықтырғандарынан бейхабар.

Біз бұл арада әлдекімдерді айыптаудан аулақпыз. Жалпы, пәни тірлікте әйтеуір бір жалғыздықтан ешкім құтыла алмаса керек. Атам қазақта жалғыздық феномені ежелден бар, белгілі нәрсе. «Атадан тудым жалқы боп, Жақыннан көрдім талқы көп» деп жырлаған Ақтамберді жырау бабамыз сол замандағы жалғыздық сұрқын жақсы кейіптейді. «Жағама қолдың тигенін, жалғыздық, сенен көремін. Жамаулы киім кигенім, Жарлылық, сенен көремін». Иә, жалғыздық адамға жапа шектіреді, залал келтіреді, қапа қылады, қор қылып төмендетеді екен. Осыған орай көмекей әулие Бұқар жырау: «Рулының оғы қалса табылар, Жалғыздың тартатұғын жағы қалса табылмас» деп тегін айтпаса керек. Бұл сол замандағы жалғыздардың санатқа ілінуінің, қоғамдағы орнын алуының аса қиындығын тәуір тұспалдап аңғартады.

Бабалардың далалық философиясында жалғыздық категориясына ерекше мән беріліп, оның дәлме-дәл сипаттамасы бір-ақ ауыз сөзбен соншалықты ғажап айқындалады. Иә, шынымен-ақ, «Жалғыздың жары – Құдай», әйтпесе «Жалғыздық Құдайға ғана жарасады». Осынау даналық нақылдар жалғызды әрі жұбатады, әрі жалғыздықтан құтылудың жолын іздеуге жетелейді.

Жалғыздықтың түрі көп. Қандай жалғыздық болмасын жанға азап шектіреді. Ақтамберді жыраудың айтып отырғаны ағайынның аздығынан, туыстың кемдігінен, бірге туған бауырдың жоқтығынан болған жалғыздық. «Жалғыздың үні шықпайтын, жаяудың шаңы шықпайтын» болғандықтан олар несібесінен қағылады, төрден төмендетіліп шеттетіледі. Адамға бауыр, туыс, бала қай кезде де керек. Онсыз өмірдің мәні де, сәні де жоқ. Ақын Төлеген Айбергенов айтса айтқандай, «Болғанмен бойда қандай күш, Не жетсін бауырың болғанға. Жападан жалғыз мен байғұс келе жатқандаймын орманда». Осы кептегі, осындай шерлі сезімдегі жалғыздар аз ба арамызда?! Бәлкім, өзіміз де сондай жалғыздардың бірі шығармыз. Қалай болғанда да Құдай жалғыздықтан сақтасын. 

Жалғыздықтың ең ауыры – рухани жалғыздық. Ол дертке көбінеки күнделікті күйбең тірлікті күйттейтін, бар уайымы ішер ас, киер киімнен аспайтын тоғышар санадағы қарапайым пенделер емес, ойшыл даналар ұшырайды. Себебі хакім Абай айтқандай, «ойлы адамға қызық жоқ бұл жалғанда». Ойшылдардың пешенесіне жалғыздық жазылған ба дерсіз. Бірақ ол көптің көсегесін көгерту жолындағы, қазағының қамын жеп, қайғы ойлаған, ұлы адамның ұлы жалғыздығы, пайғамбардай пұшаймандығы болатын.

Бір сәт зер салайықшы: «Ендігі жұрттың сөзі – ұрлық-қарлық. Саналы жан көрмедім сөзді ұғарлық. Осы күнде, осы елде дәнеңе жоқ Мейір қанып, мәз болып қуанарлық». Міне, осындай халдегі, осындай жағдайдағы жан азабын кешкен Абай жалғыз болмағанда кім жалғыз болмақ еді? Басқа да тауқымет-налалары аз болғандай, кең далада, қалың жұртының ортасында, қара шаңырағының астында жебір жалғыздықтың керсен-керсен уын ішкен Абай: «Атадан алтау, Анадан төртеу, Жалғыздық көрер жерім жоқ. Ағайын бек көп, Айтамын ептеп, Сөзімді ұғар елім жоқ. Моласындай бақсының Жалғыз қалдым – дәп шыным!» деп зар күйін толғады. Сонысымен де Абай бақида жалғыз қалмады. Хакім қазағымен мәңгілік бірге. «Мыңмен жалғыз алысқан, соқтықпалы, соқпақсыз жерде өскен, жұмбақ адамның жүрегіне терең бойлауды» әлде де болса қазағыма нәсіп етсін. Солай еткенде ең ұлы қазақтың жалғыздығының сырын да тереңірек ұғына түсерміз. 

Жалпы, шығармашыл тұлға табиғаты жалғыздыққа бейім. Мағжандай зарлық ақынның: «Ақында адамзатта дос болмайды» деген сөзі осыған айғақ. Заманмен, қоғаммен, көпшілік ортамен түсіністік табу – жалғыздықтың ем-шипасы, дауасы да сол. «Адамды адам түсінбеу – бір ақырет» дейді Мұқағали. Одан соң: «Ойлы жас, түсініпсің, рахмет!» деп жұбанады. Демек, Мұқағали кер замандағы жан жалғыздығынан құтылуға өзі де жол салып отырғанын, өзіне деген халықтың сүйіспеншілігін, оқырманның құрметін сезінгенін байқаймыз. Кезінде қазақтың арда ақындары Қасым, Жұмекен, кейінгі Жұматай, Кеңшіліктер де жалғыздықтан азат болды деп айта алмаймыз. Бәлкім, жан жалғыздығы оларды рухани азаттыққа самғатқан болар.

Қалай десек те, жалғыздық феномені – жалпыадамзаттық философиялық категория. Түптің түбінде, Ескендір Зұлқарнайын, Наполеон, Шыңғыс хан, Сталин сияқты әлемді тітіреткен тиран тұлғалар да жалғыздыққа ұшырамай қалмаған. Жалғыздық жыры да – мәңгілік жыр. 

Қорғанбек АМАНЖОЛ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу