Рафаэль НИЯЗБЕК. Түркістан - Алаштың алтын бесігі

 Қазақтың бір қасиеті – тағдыр тауқыметін тартып,­ қиын­дық көрген сайын көкірегі соғұрлым қыжылға толып,­ тастүйін бекіп, қай­рат­танып, тығырықтан жол­ та­уып, қия­лап шыға біле­тін тек­тілігінде жатыр. Қай­дағы-жай­дағыларды бас қаты­рып ойлап, жүрегі езіліп, ақ­ жаң­бырлар тоздырған тау ­секілді морып, мұжыла бер­мейді. Қайта қайғының өзін қайрақ етіп жанып, өр­кештеніп, өт­кі­рлене түседі; апай­төс омы­рауын бұршақ саба­лап, най­зағай осқылаған сайын құз кеудесі томпайып,­ шаң-то­заң­нан тазарып, жар­қы­рай түседі.

Егемен Қазақстан
13.07.2018 2927
2

Кім-кімнің де есінде шығар. Еліміз Тәуелсіздік алған алғаш­қы жылдары жомарттың қо­лын жоқтық байлап, жұрт тар­шылықтың тарысын қуырып жеп отырған қысылтаяң шақ еді. Бі­рақ соған қарамай қысқа күнде қырық құбылып, суық ажар танытып тұрған усойқы уақыттың саяси ахуалын жіті аңғарып, тәуе­кел­ге бел байлаған Елбасы тосын шешім жасап, еліміздің астанасын Арқаға көшірмек болғанда жұрттың көбі бұған күдікпен қарап, қиял-ғажайып ертегі көріп, онша құптай қой­маған. Рас, сол күндері дау-дамай өршіп, айтыс-тартыс қызу жүріп жатты. Бірақ жөн сөзге кім тоқтамасын. Ақырында шындық жеңіп, Елбасының бұл ұсынысы жер-жерде қолдау тауып, тарихи шешім қабылданған еді. Сөйтіп болашаққа көрікті көш түзеген көк бөрі елдің жаңа дәуірі басталған-ды.

Енді міне, кемеңгер басшы­ның бүкіл дүние-әлемді жалт қаратқан Жасампаз Жарлығы жарияланып, тарихи тамырын тереңнен тартып, төрт құбыласын түгендеп жатқан қазақ халқы тағы бір ұлы оқиғаның куәсі болып отыр.

Туған елдің мәдениеті мен өнері­нің өркен жайып, қайнар көзіне айналған оңтүстік өңірі соңғы бірер жетінің ішінде рухани жаңғырудың арқасында қайта түледі. Бауыры суық қара тасына дейін көктеп, көзін­де көктем күліп тұрғандай кө­рінді. Халқы бір миллионнан асатын Шымкент қаласына респуб­ликалық аса жоғары мәртебе беріліп, Түркістанның облыс орта­лығы және бүкіл түркі жұр­тының рухани астанасы атануы, бұның өзі сайып келгенде, кең байтақ қуатты өлкенің әлеуеттілігі мен мүмкіндігінің мол екендігін танытады.

Сонау қанға жерік кеңестің усойқы уақытында өмір кешіп, тағдыр тауқыметін қанша тартса да мойып, мұқалмай «аспан құламай, жер күйремей аман тұрғанда түркі халқы жоғалмай мәңгі жасай береді» деп сенімін сертке ұстап өткен Мағжан ақын:

Түркістан – екі дүние есігі ғой,

Түркістан – ер түріктің бесігі ғой.

Тамаша Түркістандай жерде туған

Түріктің тәңірі берген несібі ғой,

– деп жырлаған Түркістан, Тұ­ран­ның рухы сіңген Түркістан әйгілі Жібек Жолы бойынан ірге көтерген байырғы қала. Хандарға алтын тақ, халыққа астана, әулие­ге мекен, шаруаға берекелді жайлы қоныс болып, даңқы шыққан құнарлы өлке. Түркістан арғысы түркілік идеяның жаңғыруы, бер­­гісі қазақтың ұлт болып, ұю­дың ұйтқысы болар киелі ұғым. Бү­гінгідей сәтте қырыққа жуық түркі ұлттарының басын қоса­тын, назарын аударатын жер­ұйық жалауын байрақ ретінде желбірететін тұғырлы тілек.

Бұл өлкенің маңыздылығын, қасиет дарыған сипатын әлемді дірілдетіп, жарты жалғанды уы­­сында ұстаған Әмір Темір жақ­сы білген. Аруақты қолбас­шы замананың заңғары, қы­рық мыңнан астам шәкірт тәр­биелеген Ахмет Ясауидің басына алып кесенені тұрғызғаннан кейін Түркістанның даңқы тіпті асқақтай түскен. Бұл теңдесі жоқ архитектураның үйлесіммен басталған құрылысы әлдебір себептермен толық аяқтал­май қалса да, қазіргі қалпымен-ақ шартарапты өзіне қаратып, сұлу өрнегімен әлі тамсантып келеді. Түркі дүниесіне абырой-атағы кеңінен мәшһүр, діни медресенің басында тұрған, тақуалығымен танылған ғұлама ұстаз хазірет Қожа Ахметтің ірге тепкен мекені шығыстың шырағы боп, төрт құбылаға түгел жарық сәулесін түсіріп тұр. Әне, сол әулиенің басын қарайтып, рухын көтеру Түркістанның да, Әмір Темірдің де атағын шарықтатып жіберген. Ол сондай айбынды асқақтығынан күні бүгінге дейін еш бәсеңдеген емес. Ендеше, Түркістан қала­сының жеке облыс орталығы боп аталуы бүкіл түркі жұртының ба­сын қосатын, қазақтың намысын оятатын лұғатты ұран сөз, иман­дылықтың жаршысы болатын жақсы ырым. Бұл – биліктің біліктілігі, халықтың қалауы.

Елдің ер-тұрманы енді-ен­ді бүтінделіп, сөгілген алтын жа­ға­сы қайта көктеп тігіліп, шын­дықтың көзіне тіктеліп қарай бас­таған қазіргі шақта қайда жүрсе де, қайда барса да ой, идея іздеп, шағаладай шарқ ұрып, тыным таппайтын Жансейіт Түй­мебаевтың жаңа құрылған Түркістан облысына әкім боп тағайындалуы, шын мәнінде заман талабынан туған оң шешім болды. Өйткені ол бірқатар бас­­шылық қызметтің тізгінін ұс­тап, тәжірибе жинақтап, сүз­гіден өткен соң Түркияда табан­датқан алты жыл бойы елші боп, ел аралап, жер көріп, бү­кіл түркі жұртының әдебиеті мен мәдениетіне, өнеріне, ізгі қа­сиетіне, рухына көкірек көзін суа­рып, жан-дүниесі жаңарып, іш­тей түлеп жетілген жігерлі аза­мат – қайда салсаң да қиып түсетін.

Елбасының көрігінде қайнап, пісіп-қатып шыңдалған кім-кім де басқарған елінің хал-ахуалын көтеріп, көсегесін көгертпеуі мүм­кін емес. Иншалла, солай!

Рафаэль НИЯЗБЕК,

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Түркі әлеміне қызметі үшін» халықаралық сыйлығының лауреаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келіп жетті

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

24.09.2018

Юлия Путинцева WTA жаңартылған рейтингінде 46-орынға көтерілді

24.09.2018

БҰҰ Бас Ассамблеясының 73-ші сессиясы өз жұмысын бастады

24.09.2018

Виктория көліндегі апатта қаза тапқандар саны 225 адамға жетті

24.09.2018

Солтүстік Қазақстанда Жансүгір батырға еңселі кесене тұрғызылды

24.09.2018

Музей қызметкерлеріне үстемеақы төленгені жөн

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу