Рафаэль НИЯЗБЕК. Түркістан - Алаштың алтын бесігі

 Қазақтың бір қасиеті – тағдыр тауқыметін тартып,­ қиын­дық көрген сайын көкірегі соғұрлым қыжылға толып,­ тастүйін бекіп, қай­рат­танып, тығырықтан жол­ та­уып, қия­лап шыға біле­тін тек­тілігінде жатыр. Қай­дағы-жай­дағыларды бас қаты­рып ойлап, жүрегі езіліп, ақ­ жаң­бырлар тоздырған тау ­секілді морып, мұжыла бер­мейді. Қайта қайғының өзін қайрақ етіп жанып, өр­кештеніп, өт­кі­рлене түседі; апай­төс омы­рауын бұршақ саба­лап, най­зағай осқылаған сайын құз кеудесі томпайып,­ шаң-то­заң­нан тазарып, жар­қы­рай түседі.

Егемен Қазақстан
13.07.2018 3596
2

Кім-кімнің де есінде шығар. Еліміз Тәуелсіздік алған алғаш­қы жылдары жомарттың қо­лын жоқтық байлап, жұрт тар­шылықтың тарысын қуырып жеп отырған қысылтаяң шақ еді. Бі­рақ соған қарамай қысқа күнде қырық құбылып, суық ажар танытып тұрған усойқы уақыттың саяси ахуалын жіті аңғарып, тәуе­кел­ге бел байлаған Елбасы тосын шешім жасап, еліміздің астанасын Арқаға көшірмек болғанда жұрттың көбі бұған күдікпен қарап, қиял-ғажайып ертегі көріп, онша құптай қой­маған. Рас, сол күндері дау-дамай өршіп, айтыс-тартыс қызу жүріп жатты. Бірақ жөн сөзге кім тоқтамасын. Ақырында шындық жеңіп, Елбасының бұл ұсынысы жер-жерде қолдау тауып, тарихи шешім қабылданған еді. Сөйтіп болашаққа көрікті көш түзеген көк бөрі елдің жаңа дәуірі басталған-ды.

Енді міне, кемеңгер басшы­ның бүкіл дүние-әлемді жалт қаратқан Жасампаз Жарлығы жарияланып, тарихи тамырын тереңнен тартып, төрт құбыласын түгендеп жатқан қазақ халқы тағы бір ұлы оқиғаның куәсі болып отыр.

Туған елдің мәдениеті мен өнері­нің өркен жайып, қайнар көзіне айналған оңтүстік өңірі соңғы бірер жетінің ішінде рухани жаңғырудың арқасында қайта түледі. Бауыры суық қара тасына дейін көктеп, көзін­де көктем күліп тұрғандай кө­рінді. Халқы бір миллионнан асатын Шымкент қаласына респуб­ликалық аса жоғары мәртебе беріліп, Түркістанның облыс орта­лығы және бүкіл түркі жұр­тының рухани астанасы атануы, бұның өзі сайып келгенде, кең байтақ қуатты өлкенің әлеуеттілігі мен мүмкіндігінің мол екендігін танытады.

Сонау қанға жерік кеңестің усойқы уақытында өмір кешіп, тағдыр тауқыметін қанша тартса да мойып, мұқалмай «аспан құламай, жер күйремей аман тұрғанда түркі халқы жоғалмай мәңгі жасай береді» деп сенімін сертке ұстап өткен Мағжан ақын:

Түркістан – екі дүние есігі ғой,

Түркістан – ер түріктің бесігі ғой.

Тамаша Түркістандай жерде туған

Түріктің тәңірі берген несібі ғой,

– деп жырлаған Түркістан, Тұ­ран­ның рухы сіңген Түркістан әйгілі Жібек Жолы бойынан ірге көтерген байырғы қала. Хандарға алтын тақ, халыққа астана, әулие­ге мекен, шаруаға берекелді жайлы қоныс болып, даңқы шыққан құнарлы өлке. Түркістан арғысы түркілік идеяның жаңғыруы, бер­­гісі қазақтың ұлт болып, ұю­дың ұйтқысы болар киелі ұғым. Бү­гінгідей сәтте қырыққа жуық түркі ұлттарының басын қоса­тын, назарын аударатын жер­ұйық жалауын байрақ ретінде желбірететін тұғырлы тілек.

Бұл өлкенің маңыздылығын, қасиет дарыған сипатын әлемді дірілдетіп, жарты жалғанды уы­­сында ұстаған Әмір Темір жақ­сы білген. Аруақты қолбас­шы замананың заңғары, қы­рық мыңнан астам шәкірт тәр­биелеген Ахмет Ясауидің басына алып кесенені тұрғызғаннан кейін Түркістанның даңқы тіпті асқақтай түскен. Бұл теңдесі жоқ архитектураның үйлесіммен басталған құрылысы әлдебір себептермен толық аяқтал­май қалса да, қазіргі қалпымен-ақ шартарапты өзіне қаратып, сұлу өрнегімен әлі тамсантып келеді. Түркі дүниесіне абырой-атағы кеңінен мәшһүр, діни медресенің басында тұрған, тақуалығымен танылған ғұлама ұстаз хазірет Қожа Ахметтің ірге тепкен мекені шығыстың шырағы боп, төрт құбылаға түгел жарық сәулесін түсіріп тұр. Әне, сол әулиенің басын қарайтып, рухын көтеру Түркістанның да, Әмір Темірдің де атағын шарықтатып жіберген. Ол сондай айбынды асқақтығынан күні бүгінге дейін еш бәсеңдеген емес. Ендеше, Түркістан қала­сының жеке облыс орталығы боп аталуы бүкіл түркі жұртының ба­сын қосатын, қазақтың намысын оятатын лұғатты ұран сөз, иман­дылықтың жаршысы болатын жақсы ырым. Бұл – биліктің біліктілігі, халықтың қалауы.

Елдің ер-тұрманы енді-ен­ді бүтінделіп, сөгілген алтын жа­ға­сы қайта көктеп тігіліп, шын­дықтың көзіне тіктеліп қарай бас­таған қазіргі шақта қайда жүрсе де, қайда барса да ой, идея іздеп, шағаладай шарқ ұрып, тыным таппайтын Жансейіт Түй­мебаевтың жаңа құрылған Түркістан облысына әкім боп тағайындалуы, шын мәнінде заман талабынан туған оң шешім болды. Өйткені ол бірқатар бас­­шылық қызметтің тізгінін ұс­тап, тәжірибе жинақтап, сүз­гіден өткен соң Түркияда табан­датқан алты жыл бойы елші боп, ел аралап, жер көріп, бү­кіл түркі жұртының әдебиеті мен мәдениетіне, өнеріне, ізгі қа­сиетіне, рухына көкірек көзін суа­рып, жан-дүниесі жаңарып, іш­тей түлеп жетілген жігерлі аза­мат – қайда салсаң да қиып түсетін.

Елбасының көрігінде қайнап, пісіп-қатып шыңдалған кім-кім де басқарған елінің хал-ахуалын көтеріп, көсегесін көгертпеуі мүм­кін емес. Иншалла, солай!

Рафаэль НИЯЗБЕК,

Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, «Түркі әлеміне қызметі үшін» халықаралық сыйлығының лауреаты

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

17.02.2019

Дәрігерлер балаларды көңілді бимен оятты

17.02.2019

Алакөл ауданында көпбалалы отбасыларға пәтер берілді

17.02.2019

Қазақстан дзюдошылары Еуропа кубогінен екі медаль жеңіп алды

17.02.2019

Жансель Дениз Turkish Open турнирінде жеңімпаз атанды

17.02.2019

Елена Круглыхина могулшылар алдындағы басты міндетті атады

17.02.2019

17 ақпанға арналған ауа райы болжамы

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу