Жауһар жырдың алтын арқауы – тәуелсіздік

Табиғи талант табанды еңбек, үздіксіз ізденіспен үзіліссіз өсіп, бір шығармасынан екінші шығармасы асып түскеніне толысқан талант, мәдениет және қоғам қайраткері Өтеген Оралбайұлының Мемлекеттік сыйлыққа ұсынылған «Шуақты шақ» атты жыр жинағын оқып, сүйсінген соң оның мемлекетшіл, елшіл, отаншыл, халықшыл көзқарасының көркем кестеленген жан шуақты жырларына тәнті болып қалам алдым қолға.  

Егемен Қазақстан
16.07.2018 2157
2

Еліміздегі ең жоғары әдеби сыйлықтың жүйріктер жарысына екінің бірі тәуекел етіп түсе бермейді. Қазақ әдеби-мәдени кеңістігіне өзіндік үнін жеткізген, сөз сарасының дәмі мен мәнін терең түсіндіре алатын, көркем сөздің кестесін шынайы шеберлікпен шыңда өрген, осы жолда маңдай тері мен жүрек пейілін адал да әділ аурада таныта алатын талантты ақындардың бірі Өтеген Оралбайұлы екеніне өз басым кәміл сенемін. Сондықтан аламан бәйгеге ат қосқан ақынның қадамына сәттілік пен қазылар алқасының қағілез байқағыштығын, әділ бағасын тілей отырып, «Шуақты шақтың» шуағы мен қуатын қалың оқырманға да жеткізуді өзіме парыз санадым.

 Қаламгер қаламгерге дос қана емес, оның жетістігі мен шыққан биігін әділ ниетте атап өту арқылы туған әдебиетіне қалтқысыз қызмет жасайды. Мен осы орайда көптен әдеби көште бірге келе жатқан дос-інімнің ел алдындағы, қалың оқырмандары алдындағы тапқан табысын, шапқан шабысын тарата айтсам деген ойға бекіндім. Ақын – азамат болуы керек деген ұлы қағида бар. Өтеген – осы сөздің үдесінен шыққан қуатты қаламгер. Оның әдеби ортаға танылуынан бастап, қоғам, мемлекет қайраткеріне дейінгі өсуіне әрқашан куә болып, әр сәтті қадамына қуанып келе жатқан ағаларының бірімін. Ол қайраткер тұлға, қадірлі азамат, қарымды ақын.

Өлең жазып қана, өзімен өзі жүріп, жазған жырына ғана тоқмейілсіп, қоғамда болып жатқан күрделі кезеңдер мен кернеулі шақтар туралы сырттай біліп, сырдаң жүріп, жалқы ғұмыр кешіп келе жатқан ақындар бар. Ақын қай кезде де сындарлы саясаткер, туған елінің бүгіні мен ертеңіне елгезек қарайтын перзент, мемлекетінің мерейі мен мәртебесі үшін қашанда жаны ауыратын және өзінің азаматтық қолтаңбасын қоғам дамуында қапысыз қалдыруға тырысатын жан болмағы ләзім. Бұл жағынан келгенде Өтеген санаулы сөз зергерлерінің бірі деп айтар едім. Ол қоғамшыл, елшіл, мемлекетшіл ақын. Шығармаларының дені осы биіктен табылады. Елбасы Әкімшілігінде жиырма жылдан астам жемісті қызмет атқарып, мемлекеттің мәдени-рухани даму саясатына елеулі үлес қосқан, Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың сындарлы саясатын қалың бұқараға жеткізуде қаламгерлік қуатын бүкпесіз көрсетіп, ағымдағы баспасөзде тынбай қалам сілтеп келе жатқан санау­лы ақындардың да бірі. Публицистика парасатын терең меңгерген, ақындық сөздің айтылу орбитасын ауыстырмастан келе жатқан азамат. Оның «Шуақты шағы» осы сөзімізге қай жағынан да, қай қырынан да толық дәлел бола алады.

«Шуақты шақ» үш бөлімнен тұрады. Өзінің төгіліп тұратын тілі секілді оның атаулары да өлең болып сөйлеп тұр: «Бақытым, бағым – ел менің», «Өлеңнің тердім өрмегін» және «Сазына салдым терменің» деп аталатын бөлімдері бір-бірімен қисындық жағынан қабысып, көркемдік жағынан табысып, жинақтың мазмұны мен пішіні тұтас талғамның биігін көтереді. Бір қызығы, бірінші бөлім бір ғана өлеңнен тұрады. Бұл да әдемі әдеби әдіс. «Тәуелсіздікке тағзым» аталатын бұл өлеңнің ішкі-сыртқы поэтикалық қуаты бүкіл бір кітаптың алтын арқауын құрап, ақынның азаматтық, қайраткерлік қолтаңбасын жан-жақты жайып салады. Өлеңді тұтас оқып көрелік:

Жаныңды ұқтым, жайыңды ұқтым, қалың ел,

Сына мені, тезге салып, тағы көр.

Бүтін ұста, күтіп ұста іргеңді,

Таныр болсаң дұшпаныңды танып өл.

Қалың елім, көзге түсер беттесің,

Тек намысың қалғып-ұйықтап кетпесін.

Көре алмастың көзі бізге жетпесін,

Тәуелсіздік Бәйтерегі көктесін.

Алып ел мен кіші барын ұмытпа,

Дұшпаныңның іші барын ұмытпа.

 «Үй менікі» деген кезде абай бол,

Үй сыртында кісі барын ұмытпа.

Құлағанда сынағанды ұмытпа,

Күлшең барда ұнағанды ұмытпа.

Тайқазанды тартып алып талтүсте,

Тамам елің жылағанды ұмытпа...

...Жат пейілді ағаладың, ұмытпа,

Тағдырыңды тағаладың, ұмытпа.

Өз жеріңде өгей болып, күн кешіп,

Жетім бұрыш жағаладың, ұмытпа.

Өткен жылдар осыны айтып тұр бүгін,

Тәубе, тағдыр, Азаттығым – нұрлы күн.

Өз қолыңда еркіндік пен билігің,

Өз қолыңда Алла берген тірлігің.

Озған жылдар өнегесін жолдайды,

Отқа жансын, суға батсын сол қайғы.

Тәуелсіздік болу үшін мәңгілік,

Ұмытпасты ұмытуға болмайды!

Көтерілді көк ту болып арымыз,

Қыран болып қалықтады әніміз.

Шұғылаға шым оранды жанымыз,

Тәуелсіздік – ең қымбатты барымыз!

Қалың елім, қадірімді кел, екше,

Ел дегенде елеңдеймін ерекше.

Жалған айтып, неге керек, сертім сол,

Жанымды да берем саған керексе!

Кірдім талай теңдік үшін додаға,

Қалған жоқпын жанға жайлы жағада.

Қалың елім,

Қара орманым, сертім сол,

Менің жаным сендер үшін садаға!

Туған елді, туған жерді сүюдің, оның бүгіні мен болашағы үшін отқа дайын күюдің сертіндей серпінді де сенімді бұл жырды оқығанда кеудеңді мәрттік пен мерей қатар кернейді. Ақын адал сырын ашық айтып қана отырған жоқ, бәріміз жиі айта беретін патриотизмнің пара­дигмасы осы жыр десем, артық айтқандық болмас. Бұл өлең – кітаптың кілті әрі оның идея­лық темірқазығы. «Мәңгілік Ел» ұлттық идеясын көркем тілде кейіп­теудің көрінісін осы жинақтан өте мол ұшыратасың. Жеке бастың қамы емес, елдің жайы мен жанын ойлаған жанашыр пейіл жыр жинағының жалпы түзілімін құрап, оны бас­қалардан ерекше көрсетеді. «Ақын – қайрат­кер» деген қағиданың көрінісі – осы еңбектен анық та қанық аңғарылады.

Жинақтың үшінші бөліміндегі «Ұлт ұраны – Ұлытау», «Нығмет айы – Наурыз» деген толғау-дас­тандары алған тақырыбын терең игерудің, Прези­денттің сара да дана саясатына ақындық алғыр­лықпен үн қосудың, халқымыздың салт-дәстүрін сақтаудың сындарлы да нұрлы жолын көрсетудің озық үлгісін танытып, оқырман жанын рухани сәулеге шомылдырады. Этнографиялық толғау мен Ұлытау дастанының алғашқы 33 шумағының әрбір 4 жолы да бір ғана «Ұ» әрпімен өрнектеліп келуі, ақынның шынайы шеберлігін қапысыз көрсетеді. Аллитерация мен ассонанс әдісімен ұзақ жыр жазу қай ақыннан да ерекше талантты талап етеді. Ақын бұл талаптан сәтті шыға алған.

Патриоттық поэзия, нәзік сыршылдық, сын­шылдық пен шыншылдық, Отан мүддесін жеке бастың қамынан жоғары қою – «Шуақты шақтың» ең басты табысы. Жинақтың екінші бөліміндегі сыршыл лирикалары бүгінгі қазақ өлеңінің жаңа деңгейін – ойшылдық пен сезімталдықтың тұтас тіні болып құйылып, терең астар танытып, философиялық ой толғамдарын, тақырыптық жаңалықтың сан алуан қырларын жарқыратып жайып салады. Өзіне тән көркемдік кестесі бұрыннан оқырманға көптен таныс ақын бұл жаңа жинағына әйгілі «Абай жолындағы» бала Абайдың «осы үш күндік жолға шәкірт бала барын салды» деген сөйлемін еске алып, ақын бұл еңбегіне барын салған екен деген ойға табан тіредік. Және оның осы жолда сапарының сәтті болғанына қуана қол соқтық.

Өтеген Оралбайұлы әдебиетке бүгін ғана кел­ген ақын емес. Оның өнегелі өмірбаянында туған әдебиетке адал қызмет етудің жарқын жолы жатыр. Ол кезінде «Лениншіл жас», «Егемен Қазақстан», «Дала дидары» республикалық газеттерінде жемісті қызмет атқарып, ақындығы мен қоса парасатты публицист, халықшыл қаламгер ретінде кеңінен танылды. Әдеби ортаға жас болса да қапысыз дайындықпен келді. Оның қаламынан туған жырлары алғашқы «Тұңғыш» атты шағын кітабы жақсы бағаға ие болып, үлкен сыншылардың оң лебізіне мысал болды. Ақынның әдеби шығармалары туралы кезінде мәдениетіміздің майталман қайраткерлері Әбділда Тәжібаев, Әбу Сәрсенбаев, Мұхаметжан Қаратаев, Халижан Бекқожин, Зейнолла Қабдолов, Зейнолла Серікқалиев, Сейдахмет Бердіқұловтар ілтипатты баға беріп, КСРО Жазушылар одағына өтуге М.Қаратаев, Х.Бекқожин, З.Қабдолов ағалары кепілдеме бергені есімде. Ол ағаларының асыл пейілін ақтап, 1980 жылғы Бүкілодақтық поэзия фестивалінің, 1978 жылы «Жігер» фестивалінің тұңғыш лауреаты атанды. Өтеген әлемнің 40-тан астам ақындарының өлеңдерін қазақша сөйлеткен қаламгер. Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері, Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлығының, БАҚ саласындағы Елбасы сыйлығының лауреаты. Жастар газетінде жүргенде оннан астам өлең-очерк дестелерін жасады. Халыққа кең тараған отыздан астам ән мәтіндерін жазды.

Мысалы, қайырмасы:

«Сендерге әрдайым орын бар,

Ақ отау төріне қоныңдар.

Ақ тілек батамыз беретін:

Бақытты болыңдар, болыңдар, – деп үйлену тойларында шырқалып келе жатқан той әнінің өлеңі – Өтегендікі. Осы жыры кітаптан лайықты орнын алған екен. Бұл әнді қазір әлем қазақтары бар елдердің бәрінде орындалып жүр. Хит атанып, құрметке лайық болған ән. Талай ән-өлеңі бас жүл­деге ие болды. 7-ші Қысқы Азиада ойын­дарының, Түркістан, Ақтау, Атырау гимнде­рінің авторы.

Мен осының бәріне көптен куәмін. Содан бергі жыл­дарда Өтеген қазақ жыр көшіне 14 өлеңдер жи­на­ғын берді. Бәрі де өз кезінде жақсы жағынан ата­лып отырды. Бұл үрдісті Өтеген інім әлі бұз­бас­­тан келеді. Мерзімді баспасөзде жарияланып жүр­­ген әр мақаласының өзі ақындық тілмен төгі­ліп, аза­маттық көзқарасы алғаусыз көрініп келе жат­қан Өтеген Оралбайұлының «Шуақты шақ» жыр жи­нағы Мемлекеттік сыйлықты иемдену­ге қай жа­ғы­нан да толық лайықты еңбек деп нық сеніммен ай­­тамын. Мемлекетке адал қызмет жаса­ған ақын мем­­лекет тарапынан бағаланса, бұл әділдік болар еді.

Саналы сөздің салмағын сезіндірген «Шуақты шақтың» шабысы шалқар, көші салқар, асуы асқар болуына мен пікір алмасқан талай таланттар шын жүректен тілекші.

 Көп тілегі қабыл болып, жауһар жырдың бағы жансын!

 Тағы да қайталап қадап айтамыз – қабырғалы қазақ әдебиетінің алтын қорынан ойып тұрып өз орнын алатын «Шуақты шақ» – жауһар жыр, тұнып тұрған тұнық сыр. Н.Ә.Назарбаевтың: «Бізге Тәуел­сіздік көзімен қарайтын әдебиет керек!» сөзі­нің үдесінен шыққан «Шуақты шақ» Мем­лекеттік сыйлыққа әбден лайық!

 

Сәбит ДОСАНОВ,

Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты,Шолохов атындағы халықаралық

әдеби сыйлықтың иегері

Алматы

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ресей Федерациясының Президенті Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

20.09.2018

Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу