Елдің атын шығарған Ержан балуан

Жуырда Арқаның апайтөс балуаны Ержан Шынкеев «Қазақстан барысы» атанды. Сөйтіп қазақ күресінің ардакүреңдері, бұлшық еттері білеудей, бойлары тіреудей Бейбіт Ыстыбаев, Айбек Нұғымаров сынды айбарлы азаматтарымыздың қатарына қосылды. Ержанмен кіндік қанымыз тамған нағыз «айһай» жерлеспіз. Қарағанды облысының Шет ауданының «Босаға» стансасы. Жеріміздің бұлай аталуы да тегін емес. Оңтүстіктен келе жатқанда Сарыарқаның басталар тұсы, яғни босағасы. 

Егемен Қазақстан
16.07.2018 5020
2

Осы Шет өңірінен Бөгенбай, Қабанбай легіндегі батырлардың бір шоғыры шыққан. Олар Сеңкібай, Жидебай, Байғозы, Жарылғап десек, ел аузында айрықша өжеттігімен Жарылғап Көкбөрі батыр атанып кеткен соңғысы Ержан балуанымыздың алтыншы атасы. Жарылғап бабамыздың бел баласына қазақ батырларының көсемі ер Бөгенбайдың өзінің қызын бергені туралы әңгіме де айта кетуге тұрарлық. Бірде жасанған жау шебіне Бөгенбай мен Жарылғап қатар кіреді. Көзіне қан толған Жәкең алдындағы қалмақтарды қоғадай жапырып, жаудың ана шетіне бір, мына шетіне бір ойқастап шығады ғой. Айбары асып тұрған екі батырдың қолы жеңеді ақыры.

– Жарылғабым, ер десе дегендей екенсің. Әттең алды-артың бірдей болар ма еді, – деп сәл өкініш білдіреді Бөкең. Жарылғап алға ұмтылып жүрген де арты ашық қалады екен. Соғыс өнерін әбден меңгерген сұңғыла батыр соны байқап қалған ғой. – Енді құда болсақ қайтеді, – дейді сонсоң.

– Апырай, Бөке-ай, менде төрт ұл, қыз жоқ еді, – дейді қысылған Жарылғап. Бөгенбай батырдың сыншылық та қасиеті бар екен. «Онда болашақ күйеуді өзім таңдайын», деп төрт баласының да сынын айтып, үлкені Қырбасты таңдайды. Алайда «Мына балаң ақ сауытыма ие болар деп жүрген үмітің ғой. Болса болар, бірақ кейде ақылынан ашуы озып кететін өжеттігі бар екен», деп сүт кенжесі Баубекке сұқтанатыны бар. Біздің Ержанымыз осы Баубектің тікелей ұрпағы. Бұл қан дегенді қойсаңшы.

Кішкентай ғана «Босаға» төңірегінен атпал азаматтар көп шықты. Мектепке енді барып ес жиып қалған кезіміз. Аты аңызға бергісіз Әлімшайқы деген бал­уан болды. Ержанға аталас болып келеді. Лақап аты қызық – «Шибұт»! Еміс-еміс есімде: кеудесі домбыраның шанағындай күмпиген, аяқтары сидамдау адам еді. Әлгі атаққа да содан ие болған тәрізді. Бірде қарсыласын ала алмай қойған ғой. Бір кезде жүгіріп келіп әкесіне жонын төсеп тұра қалады. Әкесі қолына ұстап отырған сегіз өрме бұзаутіс дойырмен тартып-тартып жіберіпті. Содан Әлім ағамыз жолбарыстай атылып, қарсыласын атып ұрыпты дейді көргендер.

Бертінде Тілеубай деген балуанды көрдік. Басының өзі бақыр қазандай аса ірі кісі еді жарықтық. Шөп тиелген трактор тіркемесінен құлап, бір қолын кестіріп шолақ болып қалды. Біздің ел күйшілер елі ғой, сол молақ білегімен домбыра шертіп, шертпе күйді күңіретіп отыратын. Ал «Босаға» ауылында осындай бұла күш иелерінің иін қандырып, шынайы спорттық арнаға салған ол, әрине, Серік Мамашев деген ағамыз еді. Осы Серік ағамыздың спорттық мектебінен талай күш иесі түлеп ұшты. Соның біреуі де бірегейі де сөз жоқ, Ержан Шынкеев. Ол еліміздің атағын көкке көтерді. Жеткен жетістіктерін санамалап келтірмей-ақ қояйын. Олардың бәрі жұртшылықтың көз алдында.

Балуан бауырымыздың атасы, даланың соңғы көкжалы Кеңған ақсақал туралы бір-екі ауыз лебіз айтпай кету тіпті мүмкін емес. Сақалы ақ күмістей аппақ, жасы шау тартса да еңкейіп еңсесі түспеген, екі иығы керегедей ол кісі менің әкемнің досы еді. Қарттығына қарамай шалма салып шалқайып тұра қалғанда, шауып бара жатқан небір шу асауды шалқасынан түсіретін. Ержанның әкесі Темірқұлды ертіп келіп, үйге талай түнегені бар. Әңгімеден жіп есетін шежіре қарт еді. Ондай кепиетті кісілер көрінбей барады қазір. «Айттым үлгі жастарға бермек үшін» дегендей, Ержанның елі, туған жері жөніндегі аз-кем әңгіме осы.

Сәулебек ЖӘМКЕНҰЛЫ

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

26.09.2018

Қазақстанда неміс технологияларын қолдануды жоспарлап отыр

26.09.2018

Сатунда сайысқа түседі

26.09.2018

Құсбегі қыздар

26.09.2018

Қостанайлық полицейлер қырғызстандық жүк машинасын өрттен аман алып қалды

26.09.2018

Дирижердің бақытты сәті

26.09.2018

Жылу беру маусымына әзірлік басталды

26.09.2018

Қостанай облысы мен Қытай арасында үш инвестициялық жоба жүзеге асады

26.09.2018

Сөз сойыл №67

26.09.2018

Қостанайда Қазақ ұлттық мәдени күні өтті

26.09.2018

Қоғам жұмыла қарсы тұруы қажет

26.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

26.09.2018

Қазақстанда жасалған өнімдер Мәскеуде «Жыл тағамы» номинациясын иеленді

26.09.2018

Алғашқы медициналық көмектің сапасын арттырмақ

26.09.2018

GGG-дің алдағы жоспарлары қандай?

26.09.2018

Төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

26.09.2018

Әріп танымайтын баладан Африканы сұраған...

26.09.2018

Оқушыларды ағылшын тіліне баулиды

26.09.2018

«Асан» фильмінің актері «Байқоңырда» үздік атанды

26.09.2018

Елордада «Astana Media Week» апталығы басталды

26.09.2018

Басқарма басшысы неге өтірік айтады?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Құрманәлі Қалмахан,

Jańa mamandyq jaıy

«Erinbe. Eńbek et, mal tap» degen sózdi Abaıdan keıin ata-analarymyz jıi aıtatyn. Alaıda áleýmettanýshylar eńbek etý men tabysty bolýdyń mazmuny men shynaıylyǵy ózgerdi degendi alǵa tartady. Al eńbektiń formýlasy jumys isteý, kásip ashyp, tabys tabý ekeni belgili. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу