Елдің атын шығарған Ержан балуан

Жуырда Арқаның апайтөс балуаны Ержан Шынкеев «Қазақстан барысы» атанды. Сөйтіп қазақ күресінің ардакүреңдері, бұлшық еттері білеудей, бойлары тіреудей Бейбіт Ыстыбаев, Айбек Нұғымаров сынды айбарлы азаматтарымыздың қатарына қосылды. Ержанмен кіндік қанымыз тамған нағыз «айһай» жерлеспіз. Қарағанды облысының Шет ауданының «Босаға» стансасы. Жеріміздің бұлай аталуы да тегін емес. Оңтүстіктен келе жатқанда Сарыарқаның басталар тұсы, яғни босағасы. 

Егемен Қазақстан
16.07.2018 5529
2

Осы Шет өңірінен Бөгенбай, Қабанбай легіндегі батырлардың бір шоғыры шыққан. Олар Сеңкібай, Жидебай, Байғозы, Жарылғап десек, ел аузында айрықша өжеттігімен Жарылғап Көкбөрі батыр атанып кеткен соңғысы Ержан балуанымыздың алтыншы атасы. Жарылғап бабамыздың бел баласына қазақ батырларының көсемі ер Бөгенбайдың өзінің қызын бергені туралы әңгіме де айта кетуге тұрарлық. Бірде жасанған жау шебіне Бөгенбай мен Жарылғап қатар кіреді. Көзіне қан толған Жәкең алдындағы қалмақтарды қоғадай жапырып, жаудың ана шетіне бір, мына шетіне бір ойқастап шығады ғой. Айбары асып тұрған екі батырдың қолы жеңеді ақыры.

– Жарылғабым, ер десе дегендей екенсің. Әттең алды-артың бірдей болар ма еді, – деп сәл өкініш білдіреді Бөкең. Жарылғап алға ұмтылып жүрген де арты ашық қалады екен. Соғыс өнерін әбден меңгерген сұңғыла батыр соны байқап қалған ғой. – Енді құда болсақ қайтеді, – дейді сонсоң.

– Апырай, Бөке-ай, менде төрт ұл, қыз жоқ еді, – дейді қысылған Жарылғап. Бөгенбай батырдың сыншылық та қасиеті бар екен. «Онда болашақ күйеуді өзім таңдайын», деп төрт баласының да сынын айтып, үлкені Қырбасты таңдайды. Алайда «Мына балаң ақ сауытыма ие болар деп жүрген үмітің ғой. Болса болар, бірақ кейде ақылынан ашуы озып кететін өжеттігі бар екен», деп сүт кенжесі Баубекке сұқтанатыны бар. Біздің Ержанымыз осы Баубектің тікелей ұрпағы. Бұл қан дегенді қойсаңшы.

Кішкентай ғана «Босаға» төңірегінен атпал азаматтар көп шықты. Мектепке енді барып ес жиып қалған кезіміз. Аты аңызға бергісіз Әлімшайқы деген бал­уан болды. Ержанға аталас болып келеді. Лақап аты қызық – «Шибұт»! Еміс-еміс есімде: кеудесі домбыраның шанағындай күмпиген, аяқтары сидамдау адам еді. Әлгі атаққа да содан ие болған тәрізді. Бірде қарсыласын ала алмай қойған ғой. Бір кезде жүгіріп келіп әкесіне жонын төсеп тұра қалады. Әкесі қолына ұстап отырған сегіз өрме бұзаутіс дойырмен тартып-тартып жіберіпті. Содан Әлім ағамыз жолбарыстай атылып, қарсыласын атып ұрыпты дейді көргендер.

Бертінде Тілеубай деген балуанды көрдік. Басының өзі бақыр қазандай аса ірі кісі еді жарықтық. Шөп тиелген трактор тіркемесінен құлап, бір қолын кестіріп шолақ болып қалды. Біздің ел күйшілер елі ғой, сол молақ білегімен домбыра шертіп, шертпе күйді күңіретіп отыратын. Ал «Босаға» ауылында осындай бұла күш иелерінің иін қандырып, шынайы спорттық арнаға салған ол, әрине, Серік Мамашев деген ағамыз еді. Осы Серік ағамыздың спорттық мектебінен талай күш иесі түлеп ұшты. Соның біреуі де бірегейі де сөз жоқ, Ержан Шынкеев. Ол еліміздің атағын көкке көтерді. Жеткен жетістіктерін санамалап келтірмей-ақ қояйын. Олардың бәрі жұртшылықтың көз алдында.

Балуан бауырымыздың атасы, даланың соңғы көкжалы Кеңған ақсақал туралы бір-екі ауыз лебіз айтпай кету тіпті мүмкін емес. Сақалы ақ күмістей аппақ, жасы шау тартса да еңкейіп еңсесі түспеген, екі иығы керегедей ол кісі менің әкемнің досы еді. Қарттығына қарамай шалма салып шалқайып тұра қалғанда, шауып бара жатқан небір шу асауды шалқасынан түсіретін. Ержанның әкесі Темірқұлды ертіп келіп, үйге талай түнегені бар. Әңгімеден жіп есетін шежіре қарт еді. Ондай кепиетті кісілер көрінбей барады қазір. «Айттым үлгі жастарға бермек үшін» дегендей, Ержанның елі, туған жері жөніндегі аз-кем әңгіме осы.

Сәулебек ЖӘМКЕНҰЛЫ

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу