Қой терісі демеңіз...

Илеуі келіссе ол игіліктің өзі, ен байлықтың көзі емес пе?!. 

Егемен Қазақстан
18.07.2018 21678
2

Ақмола облысында биылғы көк­темде өріске 500 мыңнан ас­там қой шықты. Облыстың елді ме­­кен­­дерінде мыңдаған тонна жүн, мал­дың терісі босқа шіріп жатыр.

Қабырғалары ырсиған қара тоқ­­тыны үлкен қырықтық қай­шы­мен қырқып жатып, бір уақ белін жаз­­ған Жәдігер ағам қораның ір­ге­сіндегі айырды ала салып, қо­­қым-соқым араласқан бір айыр жүн­ді қосқабат қораның жел кеу­леп үңірейген қабырғасына тыға сал­ды.

– Жеңгеңнің жыл он екі айда ай­нымай екі айналып келер қызыл та­нау екі шаруасы бар. Бірі – көк­темгі қой қырқу, екін­шісі – күз­гі қаз жұлу, – деп кө­зі­нің астымен үй жаққа бір қа­рап алған Жә­дігер ағам, – екеуі де қазір қа­дірсіз, бағасыз болып кетті. Мына жүн жарықтық ті­рі пендеге қажет емес. Сосын осы­лай қо­ра­ның ашық-тесігін бүтін­дей­міз. Қал­ға­нын өртейміз, төгеміз. Әй­те­уір құр­тып тынамыз. Ал қой терісін бүгін ит те жемейтін бо­лып алған.

Жәкең айтса айтқандай, бү­гін­де малдың терісі мен жүнінен қа­ді­р­сіз зат жоқ. Ал он миллион қой бағатын Ұлыбритания тері мен жүн­нен сан алуан бұйым жасап, ола­рды әлемдік брендке айналдырып, даң­қы жер жарып тұр.

Заманында облыс орталы­ғын­дағы кәсіпорында қой жүні тәп-тәуір өңделген. Ол уақытта қой жүнінен негізінен, пима, ки­із ба­сыл­ған. Жалпы, қой жүні қал­дық­сыз кәдеге жарайтын өнім. Қой жү­­ні­нің шайыры да пайдаға асады. Жуу агрегаттарын­да тұнып қалған шай­ыр­ды арнайы ыдыстарға тол­тырып, косметика жасайтын кәсіпорындарға жіберетін. Де­мек, қой жүні шаруашылықта, тұр­мыс­та көп нәрсеге қажет. Бүгінгі заман талабына сай есеп-қисабын ой­лас­тырсақ, өзін өзі ақтайтын, ақ­тап қана қоймай, кәсіпорынға та­быс әкелетін сала.

Қой жүні негізінен, екіге бөлі­не­ді. Биязы және қылшықты жүн. Оның ішінде қадірлісі бия­зы жүн. Бірақ, биязы жүнді қойды өсіру ша­руалар үшін оңай емес. Ол үшін жайылымның ерекшелігі, жай­лылығы қажет. Айталық, ақ­се­леу, қаудан өсетін біздің дала би­я­зы жүнді қой үшін оншалықты жай­лы емес. Себебі, ақселеудің, қау­данның басындағы ине шөп қой терісіне қадалып, оның ауруға ұшы­рауына себепші болады. Біз­дің өлкеде қылшық жүнді қой өсірудің басты себебі осы. Дәл қа­зір облыста биязы жүнді қой­дың саны 15 проценттен аспайды. Қылшықты жүн де көзін тап­са, кә­деге асады. Ертеректе ір­ге­дегі Ре­­сей қарулы күштерінде қыз­мет ететін жауынгерлерін осы қыл­шықты жүнді іске жарату ар­қы­лы киіндіретін. Білетіндердің ай­туына қарағанда қазір олар да ал­май қойыпты. Яғни өркениет өріс­теген сайын сан ғасыр бойы ха­л­қымыздың игілігіне айналып келген қой жүнін синтепон си­яқ­­ты қолдан дайындаған материалдар ығыстыра бастады.

Күн кө­ріс тіршілігі төрт аяқ малмен ты­ғыз байланысты халықтың көң­і­лін­дегі жалғыз медеу – соңғы уа­қытта табиғи жылу беретін ма­те­ри­алдарға де­ген сұраныстың арта тү­суі. Бұ­рын­дары жұрттың сән көріп, еден­ге тастайтын кавролан төсе­ніштері мен өзге де матери­ал­дарды қазір табиғи жылуы мол, сәні өзгеше бұйымдар ауыстыра бастаған.

Облыста игерілмей жатқан бай­­­лық көзі осы қой терісі мен жү­­­ні. Елге Өзбекстаннан, Түр­ік­­­менстаннан, іргедегі Ресей­ден және басқа да елдерден ата-жұ­ртқа қайта оралған қан­дас­та­рымыз үшін арнайы «Нұрлы көш» бағдарламасы шең­бе­рін­­де салынған мекенжайлар­да қоныстанған ағайындар жұ­мыс­­сыз­дық проблемасын қай­та-қай­та көтеріп жүр. Егер күні бүгін­ге дейін игерілмей жат­қан ен бай­лықты ел игі­лігіне айналды­ру үшін осындай жерлер­ден Үкі­мет­тің қол­дауы арқылы шағын кә­сіп­орындар ашса, баршаға бірдей тиім­ді болмас па еді.

– Моңғолияда бір жапырақ тері, бір шөкім жүн далада қал­май­ды, – дейді сексеннің сең­гі­­рі­н­дегі Қабдолла Уақапұлы ақ­­сақал – күні бүгінге дейін біз бағымдағы малдың терісі мен жүнін пайдаланып келдік. Ки­ген киіміміз, үйдегі күнде­лік­ті тұтынатын тұрмыстық бұйым­ы­мыз тері мен жүннен жасалды. Одан кемдік көрген жоқпыз. Алла­ға шүкір, «тоғыз қабат торқадан тоқ­тышақтың терісі артық» де­мек­ші, ұрпа­ғы­мыз таза табиғи ки­ім киіп, эко­ло­гиялық жағынан мүл­тіксіз жүннен жасалынған бұйым­дарды кәдеге жаратып, бү­гінгі күнге жеттік. Рас, қазір жал­ғыз біз ғана емес, жұмыр жер­дің кез келген түкпірінде қар­жылық қиыншылық болып жатыр деп естиміз. Көпті көрген басым бар, сексенге келген жасым бар. Мына балалар киіз үй жа­сайтын кәсіпорын ашса, тама­ша емес пе? Тау басып, асу асып келген ағайындар өздерімен бір­ге нешеме жыл бойы бастарына пана, жандарына қорған болған алты қанат, сегіз қанат киіз үйлерін қанжығаларына бөктеріп ала келді. Жергілікті жұрт той-то­малағына, асына, басқа да жаб­­дығына пайдалануға қатты қы­зықты. Өйткені ыңғайлы-ақ дү­ние. Әрі қой жүнінің иісі шық­­қан жерге кене, қоңыз жо­ламай­ды. Ауасы кең, киіз жа­рық­тық жел өткізе қоймайды ғой.

Сұңғыла ақсақал сыр ғы­лып шерт­кен шаруаны р­еті шы­ны­мен істің көзін таба­тын жан болса, өз-өзінен жол­ға тү­сіп кететін бизнес жос­пар дер­сіз. Шын мәнінде обл­ыс­та­­ғы елді мекендердегі ті­лек білдірушілерді киіз үй­мен қам­­тамасыз ету үшін оның қан­ша­сын шығару керек. Оның үсті­не біздің ел – табиғаты тамаша өлке. Айдыны асып-тасқан кө­гілдір көлдің жиегінде, ерке Есіл­дің жағасында, самсаған аққайың­дард­ың ортасында ақ шаңқан киіз үйлерді тігіп, мұртымыз көкке шаншылып, шәниіп жатар едік. Дем­алуға келгендерге қапысыз қыз­мет көрсетер едік. Туризмді да­­мы­­тудың төте бір жолы сол емес пе?.. Киіз үй жол жи­егін­дегі сауда-сат­тық көрі­гін қыз­­дыратындарға да, қымы­з­­хана ашатындарға да қа­жет. Де­мек, киіз үй жасайтын ша­ғын кәсіпорын ашылатын болса, қан­шама адамға күнделікті жа­­­лақы алып, жан бағатын жұ­мыс орны пайда болып, әрі ең да­лада есепсіз, қажетсіз, іріп-шіріп жатқан қой жүні барар жерін таппас па еді. Сол сәтте мал баққан ағайын да әр қойдан орта есеппен үш килограмнан қырқатын қылшықты және биязы жүндерін нарық бағасына сәйкес бағалап өткізіп, жоқтан бар жасап, қоңданып кетпесе де, талғажау қылар нәпақа табар еді.

* * *

Жәдігер жәкем қой қыр­қы­мын аяқтаған соң, қыс бойы ат ізін салмаған бізге арнап бір марқасын сойды. Терісін іреп, қоянша тұтас сыпырғаннан кейін, теріні шарбақтың арғы бетіне атып жіберді. Төрт сирақ бірге кетті. Одан соң іш-тұрман, ішек-қарын. Жәкеңнің бетіне адырая қарадым. Маңдайынан аққан терін қолының сыртымен сүртіп жатып, күңк етті. «Жеңгең тазалағысы келмейді. Ал сен қайдағы бір ит тартатын теріні ерінбей әңгіме қылып тұрсың». Иә, қазір солай екен-ау...

Байқал БАЙӘДІЛ,

«Егемен Қазақстан»

Ақмола облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Сенат комитетінде діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері туралы заң жобасы қаралды

25.09.2018

Игорь Чжан: Велосипедтің кесірінен жүлде алмадым

25.09.2018

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ QS рейтингінде тағы да алға жылжыды

25.09.2018

142 үміткерге «Болашақ» стипендиясы тағайындалды

25.09.2018

Жақсы өсім - нәтижелі жұмыстың кепілі

25.09.2018

Инвесторлармен ортақ келісімге келді

25.09.2018

«Egemen Qazaqstan» газетінің журналисі марапатталды

25.09.2018

Қазақстан Экономикалық ынтымақтастық ұйымын нығайтуға және реформалауға шақырды

25.09.2018

Қазақстан Нельсон Мандела Бейбітшілік саммитіне қатысты

25.09.2018

Астана тұрғыны 10-қабаттан құлаған баланы тосып алды

25.09.2018

Қ. Қасымов ұялы телефондар ұрлығының жолын кесу шаралары туралы айтып берді

25.09.2018

Назарбаев Университетінде тың жобалар таныстырылды

25.09.2018

Нәубәт Қалиев қайтыс болды

25.09.2018

Үкіметте өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының жобасы мақұлданды

25.09.2018

АӨК цифрландыру аясында 20 цифрлық және 4000 дамыған ферма құрылады

25.09.2018

Жағажай волейболынан әлем чемпионатының іріктеу турнирі өтеді

25.09.2018

«Барыс» Мәскеуде «Динамоны» ұтты

25.09.2018

Бүгін Бакуде белдескен қос балуанымыз ұтылды

25.09.2018

«Хат қоржын» (25.09.2018)

25.09.2018

Солтүстік Қазақстан полицейлері Тілдер фестивалін өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу