Баланың ойлауы ойнау арқылы қалыптасады

Байырғы бабаларымыз елдің ертеңін баланың қалай ойна­ға­­нына қарап болжаған деседі. Бүгінгі қоғамда біз жиі қол­данатын «бала – елдің болашағы» деген ұран осы бір оймен ұшта­сып жатқандай көрінеді. Баланың ойлауы дұрыс ойнауы­нан басталатынын о бастан сезген халқымыз бұл мәселеге еш­уақытта атүсті қарамаған. Мемлекет басшысының «Бо­ла­шаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласындағы «Ықы­лы­м заманнан арқауы үзілмеген ұлттық салт-дәстүрлерімізді өркен­деудің берік діңі ету керек» деген жолдар бүгінгі жаһан­да­ну заманында бүлдіршіндерді атадәстүрден ажыратпай, ұлт­тық болмысқа сай тәрбиелеудің маңызы зор екенін тағы да бір қуаттап тұрғандай. Өз кәсібін осы бағытқа бағдарлаған ал­ма­тылық шебер Айдар Бексұлтановтың қолтаңбасынан шыққан балаларға арналған шағын ойыншық киіз үйлер жаңғырудың нағыз жарқын үлгісіндей болып көрінді.  

Егемен Қазақстан
18.07.2018 1802
2

Айдарды алғаш рет дарынды жас­тарды қолдау мақсатында Алматыда өткен республикалық «Жаңа толқын 100+» жастар FUTURE форумында кез­дес­тірдік. Ұлттық мұраны ұлық­таған өнертапқыштың біре­гей жобасы форумға қаты­су­шы көпшілікті өзіндік ерек­ше­лігімен баурап алды. Ше­бер­дің «Қазақы үйдің ішіне кіріп ой­наған бала кеңістікті сезініп өсе­ді» деген бір ауыз сөзі көптен бері көкейде жүрген ойымызды қайта маздатып, ойыншық киіз үйді өз көзімізбен көруге ынтықтыра түсті.

Ол құрастырған киіз үй біз білетін кә­дім­гі ұлттық нақыштағы қазақ үйдің кіші ба­ламасы. Бірақ 5-6 жасқа дейінгі ойын балалары үшін кәдімгі ішіне кіріп еркін ойнауға болатын әдемі үйшік. Уығы, керегесі, шаңырағы, есігі, сықырлауығы, түңдігі және тағы басқа жабдықтары тұтас­тай қолмен құрастырылады. Яғни оны­мен ойнап өскен бала киіз үйді қа­лай құрау керек екенін толық меңгеріп шы­ғады.

«Біз кішкентайымыздан киіз үйде өстік. Қазақы ауылдың тіршілігімен тыныстадық. Алайда уақыт ағысы өзгерді. Мына заманда ешкімді тас үйден шығып, киіз туырлықты үйге тұр деп мәжбүрлей алмайсың. Ал мұны ата-аналар балаларына ойнау алаңы ретінде алып беретін болса, нағыз рухани жаңғыру осы болатын еді. Жас бала да бос құмыра секілді, ішіне не құйсаң сонымен толады. Өзінің түп тамырын, шыққан тегін, ұлттық ерекшелігін жадына берік тоқып өскен бүлдіршін зияткер азамат болып қалыптасады. Шағын киіз үйдің керегесі, босағасы, уығы, шаңырағы тұтастай таза ағаштан жасалса, киізі таза табиғи қойдың жүнінен басылған. Өнім экологиялық жағынан өте пайдалы. Осы арқылы кіш­кентай балапандар ата-бабалары тұрған киіз үйдің рухын сезініп өседі», дейді А.Бексұлтанов.

Ұлттық танымға сай ойыншық өнім­дерін шығаратын мекеме ашуды көптен армандап жүрген өнертапқыш мақсатын толық жүзеге асыру үшін қолдау керек екенін де жасырмайды. Мәселен, Қытайда тек ойыншық шығарумен айналысатын төрт мыңнан астам кәсіпорын болса, Ресейде бір жарым мыңнан астам мекеме осы жұмыспен айналысады. Франция, Біріккен Араб Әмірліктері сынды елдер аталған мемлекеттерге тапсырыс беріп, өздерінде көтерме бағамен сатады. Олар ойыншықтарды шетел компанияларында жасатқанымен, ұлттық ерекшеліктерінен сыр шертетін ойыншықтарды өздерінде ғана саудалауға рұқсат береді. Өйткені бұл құралдарды ұлттық брендке айналдыруды көздейді. Бізде де осы салаға көптеп көңіл бөлінсе, дейді шебер. Расын­да, киіз үй жабдықтары сияқты ұлттық мұ­ра­ларды мектепке дейінгі мекемелер­де көрнекілік құрал ретінде пайдалану бүлдіршіндердің таным көкжиегін кеңей­тіп, ұлттық рухта тәрбиелеуде тап­тырмас әдістеме болар еді. Сан рет есті­геннен гөрі, бір рет қолмен ұстап, көз­бен көр­ген нәрсе бала көңіліне берік орны­ға­ты­ны анық. Табысты ғана емес, ұлттық та­ным-тәрбиенің тағылымын танытуды көз­деген талант иесі кез келген ісіміз ұлт қа­сиетімен, ұрпақ мұратымен сабақтасып жатса дейді.

– Бір күні үстел астында ойнап отырған балаларымды көрдім. Балалар ойынына арналған түрлі заманауи үйшіктерді көзім шалып жүрді. Кенет, неге осыны қазақы үй түрінде жасап көрмеске деген ойға келдім. Оның үстіне қазіргі техника дәуірінде өскелең ұрпақ өздерінің бабаларына баспана болған ғажайып конструкцияны меңгерсе, терең тарихымен тамырланып, салт-дәстүрін де ұмытпайды. Уық қалай байланады, кереге қалай керіледі, шаңырақ қалай көтеріледі. Байлаудың да түр-түрі бар. Шалып байлау, күрмеп байлау, қазықбау шалып байлау. Ою дегенде көбіне қошқармүйізді ғана айтамыз. Одан бөлек, шытыра, бесқиық, үшқиық тәрізді неше түрлі ою түрлерін үйренеді. Туырлық, түңлік, үзік сияқты қазақша атауларды құлағына құйып өседі. Қазақы үй – барлық конструкторлардың атасы. Оның аэродинамикасы жаңбырға да, желге де өлшеніп жасалған. Мұның бар­лығы өсіп келе жатқан баланың қи­мыл-әре­ке­тінің моторикасын жақсы дамы­тады. Қол икемділіктерін арттырады. Ойлау қабілетін жетілдіреді, – дейді ол.

«Үйдегі бағаны, базардағы нарық бұ­за­ды» демекші, өз кәсібінің арнасын кеңей­туді қалаған арманы биік азамат сұ­ранысқа сай сапалы әрі қолжетімді өнім шығаруға қолдау керектігін айтады. Киіз үйдің ішіне қосымша тұскиіз, те­кемет, ши, тағы басқа тұрмыстық жаб­дық­тар салып, идеясын одан әрі жетіл­ді­ру де ойында бар. Ұлт мұрасының қай­на­рынан қанып ішкен ұл-қыз танымы мен эстетикалық қабілеті жоғары аза­мат болып қалыптасатыны анық. Бұл тұр­ғыда Айдар Бексұлтанов ойлап тапқан эко­құ­рас­тырғыш ойын балаларының ақыл-ойын өрістетіп, дүниетанымын дамытатыны даусыз.

Арман ОКТЯБРЬ,

«Егемен Қазақстан»

АЛМАТЫ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

25.09.2018

Сенат комитетінде діни қызмет және діни бірлестіктер мәселелері туралы заң жобасы қаралды

25.09.2018

Игорь Чжан: Велосипедтің кесірінен жүлде алмадым

25.09.2018

Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ QS рейтингінде тағы да алға жылжыды

25.09.2018

142 үміткерге «Болашақ» стипендиясы тағайындалды

25.09.2018

Жақсы өсім - нәтижелі жұмыстың кепілі

25.09.2018

Инвесторлармен ортақ келісімге келді

25.09.2018

«Egemen Qazaqstan» газетінің журналисі марапатталды

25.09.2018

Қазақстан Экономикалық ынтымақтастық ұйымын нығайтуға және реформалауға шақырды

25.09.2018

Қазақстан Нельсон Мандела Бейбітшілік саммитіне қатысты

25.09.2018

Астана тұрғыны 10-қабаттан құлаған баланы тосып алды

25.09.2018

Қ. Қасымов ұялы телефондар ұрлығының жолын кесу шаралары туралы айтып берді

25.09.2018

Назарбаев Университетінде тың жобалар таныстырылды

25.09.2018

Нәубәт Қалиев қайтыс болды

25.09.2018

Үкіметте өңірлерді дамытудың 2020 жылға дейінгі мемлекеттік бағдарламасының жобасы мақұлданды

25.09.2018

АӨК цифрландыру аясында 20 цифрлық және 4000 дамыған ферма құрылады

25.09.2018

Жағажай волейболынан әлем чемпионатының іріктеу турнирі өтеді

25.09.2018

«Барыс» Мәскеуде «Динамоны» ұтты

25.09.2018

Бүгін Бакуде белдескен қос балуанымыз ұтылды

25.09.2018

«Хат қоржын» (25.09.2018)

25.09.2018

Солтүстік Қазақстан полицейлері Тілдер фестивалін өткізді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tirshilikti mádenıet bıleıtin qoǵam

Osy ýaqytqa deıin jeke adamnyń tirshiligin, turmys jaǵdaıyn onyń bilimi men eńbekqorlyq qasıetiniń bılep kelgendigi belgili. Adamdar kóp jaǵdaıda qoǵamnan bilimine saı oryn alyp otyrdy. 

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу