Құзға құлаған қыран

Ертеректе Жеменей-Жайыр өлкесінде Асубай атты әйгілі құсбегі, саяткер адам өткен. Ол Зайсан көлінің оңтүстік-шығыс жағында, ұшар басы сардардың күміс дуылғасындай жарқырап, алтын арайлы күн нұрының шуағына шағылысып тұрған Сауыр тауының құсына құмар болыпты. Таудың төменгі сілемі Майқапшағайдың жоғарғы шатында Бүркітті дейтін биік құз бар. Оған жыл сайын ақиық балапан басады. Бұл ұядан ешкім балапан ала алмайды. Өйткені ұяның үсті мәңгі мұздақ та, оң беті заңғар жалама. Ұя осы жақ беттегі тар қуысқа салынған. 

Егемен Қазақстан
23.07.2018 2236

Құз ұядағы балапанды алу үшін Асубай құсбегі ұзақ жыл әрекет жасайды. Бірақ еш қи­сынын келтіре алмайды. Ұяға ұшқан құс болмаса, тірі пенденің баруының ешқандай жөні жоқ. Бірақ «аңдыған жау алмай қоймас» дегендей, әбден дайындалып, толық жарақтанған топ, құздың етегінде тұрып ұзақ ақыл­дасады. Содан олар жа­­лама-құздың артын айналып өтіп, мінген аттарын қия бөктерге байлап тастап, әрі қарай жаяу өрлейді. Бір жарым күн де­генде ұяның желкесіне зорға жетеді.

Осында бір түнеп бүркіттің ұяға келетін сүрлеу-жымын байқайды. Таң рауандаған алаң-елеңде ұясын тастап бала­панына жем іздеп шық­қан ұябасарды көреді. Жарықтық нағыз қыран екен. Сонау көктегі құс қана­тының суылынан бә­рі оянады. Содан күн кө­те­рілген шамада іске кіріседі. Алдымен дайындап әкелген бірнеше қайыс арқанға керегеден жасалған ергеншек байлап, денесі жеңіл, әрекеті қағылез бір жігітті оған байлап, құз басынан құл­дилатып ұяға түсіреді. Ұяда сары ауыз жалғыз балапан бар екен. Ұяға түскен жігіт арнайы апар­ған ат көрпеге балапанды бөлеп алып, құз басындағы жі­гіт­тердің күшімен төбеге аман-есен шығады. Жұмыс сәтті аяқ­тал­ғанын көрген Асубай құс­бегі:

– Жігіттер, тезірек ұядан алыстап кетейік, ұябасар ерекше балажан болады. Балапанын алып бара жатқанын көрсе өзін де, өзгені де аямайды. Ұябасар келіп қалса, бірімізді жазым етері сөзсіз. Не өзі жазым болады, – деп ескертеді. Жігіттер ұядан тезірек алыс­тап кетуді ойлап, ұялы құздың желкесінен төмен қарай еңкейе бергенде, сай тағанындағы өзенді бойлап, суыр көтеріп келе жатқан ұябасарды байқап қалады. Ұябасар да ұяның ма­ңындағы адамдарды көріп, сасқалақтап ұясына қонады. Бос тұрған ұяны көріп құзды жаңғыртып шырқыраған кезде, бөлеуде жатқан балапан да шаңқылдап қоя береді.

Ұябасар көтерген суырын ұяға тастай салып, аспанға қарай тік шырқау көтеріледі, қайта сорғалайды. Бір зауалдың боларын сезген Асубай құсбегі жігіттерге «жартастың қалқа­сына тығылыңдар» деп айғайлап үлгереді. Жігіттер жалма-жан жартасқа тығылады. Түйіліп келген ұябасар жартасқа ықтаған жігіттерге тұяғын іліктіре алмай, қалқып ұшып, шырқырап қайта көкке көтеріледі. Тасқа ықтаған жігіттер ұяба­сарды көздерінен таса қылмай қарап тұрады. Зеңгір аспанға тік көтерілген ұябасар шырқау көкке бір-ақ шығып жердегілерге нүкте болып көрінеді. Асубай құс­бегі серіктеріне жартастың қал­қасынан шықпауды бұйы­рады.

Әп-сәтте көктен дауыл сияқты суылдаған дауыс шы­ғып, көзді ашып, жұмғанша екі топшысын қомдаған бүркіт най­зағайдың отындай түйіліп, өздеріне қарай зулап келе жатқанын байқайды. Бір уақытта тарс еткен дыбыс шығады. Жігіт­тер тасадан шығып қараса бүр­кіт тасқа келіп өзін бір-ақ ұрған екен. Құстың денесі парша-парша болып, тасқа жабысқан қанат, құйрығы мен қаңқасы қалыпты. Оқиғаны қалт жібермей бағып тұрған Асубай қарт: «Жанымызды мына жартас алып қалды. Бағана балапан алып жатқанда немесе етекке түсіп алаңқайда кездескенде, мына қыран өзі ғана мерт болмай, жігіттердің бірін жазым қылар еді» деп басын шайқап, мерт болған қыранды құздың басына көмдіріпті.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.08.2018

Қарқаралы ауданы Қоянды жәрмеңкесінің 170 жылдығын атап өтті

16.08.2018

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

15.08.2018

Қазақстан 2019 жылы 5G интернетке қол жеткізеді

15.08.2018

Мемлекет басшысы Италия Республикасының Президентіне көңіл айту жеделхатын жолдады

15.08.2018

Бақытжан Сағынтаев денсаулық сақтау саласын дамыту мәселелері жөнінде кеңес өткізді

15.08.2018

БҚО: Шалқар көлінде 4 адамды құтқарылды

15.08.2018

«Хат қоржын»

15.08.2018

Елбасы Парламент Сенатының төрағасы Қасым-Жомарт Тоқаевты қабылдады

15.08.2018

Сақтандыру шарттарын 2019 жылдан бастап онлайн режимде жасауға болады

15.08.2018

Түріктер «Қазақфильмнің» туындыларын көрсетпек

15.08.2018

Алдағы тәулікте күн суытады

15.08.2018

Астананың апорты

15.08.2018

«Егеменнің» қолдауымен «Ұлы Дала рухы» фотокөрмесі өтті

15.08.2018

Адам Пжегодскийдің Жетісудағы көпқырлы қызметі

15.08.2018

Қыркүйек айынан бастап «Астана-Теміртау» күре жолы ақылы болады

15.08.2018

Дәметкен Сүлейменованың «Жаһанша Досмұхамедов һәм қазақ автономиясы» кітабы жарық көрді

15.08.2018

Жазықсыз атылған жампоз

15.08.2018

Астананың білім беру мекемелерінің 45 басшысы тәртіптік жазаға тартылды

15.08.2018

Қарулы күштерінің сержанты ер-азаматқа лайық батылдық жасады

15.08.2018

Атыраудағы «КасХим» жылына 27 млн полипропилен мен полиэтилен шығарады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Ертеңгі ұрпақтың да еншісі бар

Қойнауы құт қазақ жері тәуел­сіз­дігі­міздің ширек ғасырдан асқан шежіресінде ел экономикасын тұралап қалу қасіретінен сақтап келеді. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Мәдениетке мән берсек...

Үйіміздің жанындағы азық-түлік сататын дүңгіршекке соңғы кезде сатушы құтаймай-ақ қойды, жиі-жиі ауысады. Бұрын тіпті мұнда сатушы қыздардың Павлодардан қатынап істейтінін естіп-біліп жүретінбіз. «Екі апта Астанада сауда жасасақ, екі апта бала-шағамыздың қасында болғанға мәзбіз. Ауылдан қалаға қатынап істеудің азабы мен машақаты мұндайды бастан өткізген адамға ғана мәлім. 

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Арбамен қоянға жетер» күн қайда?

1998 жылы Kodak фирмасында 170 мың адам жұмыс істеген екен және әлем бойынша саудаланған фотоқағаздың 85 проценті дәл осы фирманың үлесіне тиген. Небәрі бірнеше жылдың ішінде олардың бизнес-моделі жойылып, фирма банкрот болған. Бұл нені білдіреді?

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Аграрлық саладағы болашақ мамандықтар

Сарапшылардың болжамдарына қарағанда, әлемдік аграрлық салада 15-20 жылдың ішінде революциялық өз­герістер жүзеге асырылады. Жаңа тех­нологиялардың шапшаң қарқынмен дамуы, ғарыш кеңістігін игеруге көптеген елдердің құлшыныс танытуы, гендік инженерия ықпалының күшеюі, азық-түлікке сұраныстың артуы, бос жатқан жерлердің азаюы секілді факторлар әлем бойынша жаңа технологиялармен қаруланған жаңа тұрпатты ауыл ша­руашылығын қалыптастырады. Сөйтіп ауыл шаруашылығы өзгерістерге барынша баяу бейімделетін ең консервативті сала деген бұрынғы түсініктің көбесі сөгіледі.

Әлисұлтан ҚҰЛАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Бесінші саммит және Каспий «бестігі»

Кеше Ақтау қаласында Каспий маңы мем­лекеттері басшыларының Бесінші саммиті өтті. Аса маңызды халықаралық жиынға Қазақ­станның, Ресейдің, Әзербайжанның, Иранның және Түрікменстанның президенттері қатыс­ты. Тараптар Каспий теңізінің құқықтық мәрте­бесі, теңізде экономика, көлік-транзит, эколо­гия, қауіпсіздік және басқа да салалар бойын­ша ынтымақтастық орнату мәселелерін талқылады. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу