Құзға құлаған қыран

Ертеректе Жеменей-Жайыр өлкесінде Асубай атты әйгілі құсбегі, саяткер адам өткен. Ол Зайсан көлінің оңтүстік-шығыс жағында, ұшар басы сардардың күміс дуылғасындай жарқырап, алтын арайлы күн нұрының шуағына шағылысып тұрған Сауыр тауының құсына құмар болыпты. Таудың төменгі сілемі Майқапшағайдың жоғарғы шатында Бүркітті дейтін биік құз бар. Оған жыл сайын ақиық балапан басады. Бұл ұядан ешкім балапан ала алмайды. Өйткені ұяның үсті мәңгі мұздақ та, оң беті заңғар жалама. Ұя осы жақ беттегі тар қуысқа салынған. 

Егемен Қазақстан
23.07.2018 2893
2

Құз ұядағы балапанды алу үшін Асубай құсбегі ұзақ жыл әрекет жасайды. Бірақ еш қи­сынын келтіре алмайды. Ұяға ұшқан құс болмаса, тірі пенденің баруының ешқандай жөні жоқ. Бірақ «аңдыған жау алмай қоймас» дегендей, әбден дайындалып, толық жарақтанған топ, құздың етегінде тұрып ұзақ ақыл­дасады. Содан олар жа­­лама-құздың артын айналып өтіп, мінген аттарын қия бөктерге байлап тастап, әрі қарай жаяу өрлейді. Бір жарым күн де­генде ұяның желкесіне зорға жетеді.

Осында бір түнеп бүркіттің ұяға келетін сүрлеу-жымын байқайды. Таң рауандаған алаң-елеңде ұясын тастап бала­панына жем іздеп шық­қан ұябасарды көреді. Жарықтық нағыз қыран екен. Сонау көктегі құс қана­тының суылынан бә­рі оянады. Содан күн кө­те­рілген шамада іске кіріседі. Алдымен дайындап әкелген бірнеше қайыс арқанға керегеден жасалған ергеншек байлап, денесі жеңіл, әрекеті қағылез бір жігітті оған байлап, құз басынан құл­дилатып ұяға түсіреді. Ұяда сары ауыз жалғыз балапан бар екен. Ұяға түскен жігіт арнайы апар­ған ат көрпеге балапанды бөлеп алып, құз басындағы жі­гіт­тердің күшімен төбеге аман-есен шығады. Жұмыс сәтті аяқ­тал­ғанын көрген Асубай құс­бегі:

– Жігіттер, тезірек ұядан алыстап кетейік, ұябасар ерекше балажан болады. Балапанын алып бара жатқанын көрсе өзін де, өзгені де аямайды. Ұябасар келіп қалса, бірімізді жазым етері сөзсіз. Не өзі жазым болады, – деп ескертеді. Жігіттер ұядан тезірек алыс­тап кетуді ойлап, ұялы құздың желкесінен төмен қарай еңкейе бергенде, сай тағанындағы өзенді бойлап, суыр көтеріп келе жатқан ұябасарды байқап қалады. Ұябасар да ұяның ма­ңындағы адамдарды көріп, сасқалақтап ұясына қонады. Бос тұрған ұяны көріп құзды жаңғыртып шырқыраған кезде, бөлеуде жатқан балапан да шаңқылдап қоя береді.

Ұябасар көтерген суырын ұяға тастай салып, аспанға қарай тік шырқау көтеріледі, қайта сорғалайды. Бір зауалдың боларын сезген Асубай құсбегі жігіттерге «жартастың қалқа­сына тығылыңдар» деп айғайлап үлгереді. Жігіттер жалма-жан жартасқа тығылады. Түйіліп келген ұябасар жартасқа ықтаған жігіттерге тұяғын іліктіре алмай, қалқып ұшып, шырқырап қайта көкке көтеріледі. Тасқа ықтаған жігіттер ұяба­сарды көздерінен таса қылмай қарап тұрады. Зеңгір аспанға тік көтерілген ұябасар шырқау көкке бір-ақ шығып жердегілерге нүкте болып көрінеді. Асубай құс­бегі серіктеріне жартастың қал­қасынан шықпауды бұйы­рады.

Әп-сәтте көктен дауыл сияқты суылдаған дауыс шы­ғып, көзді ашып, жұмғанша екі топшысын қомдаған бүркіт най­зағайдың отындай түйіліп, өздеріне қарай зулап келе жатқанын байқайды. Бір уақытта тарс еткен дыбыс шығады. Жігіт­тер тасадан шығып қараса бүр­кіт тасқа келіп өзін бір-ақ ұрған екен. Құстың денесі парша-парша болып, тасқа жабысқан қанат, құйрығы мен қаңқасы қалыпты. Оқиғаны қалт жібермей бағып тұрған Асубай қарт: «Жанымызды мына жартас алып қалды. Бағана балапан алып жатқанда немесе етекке түсіп алаңқайда кездескенде, мына қыран өзі ғана мерт болмай, жігіттердің бірін жазым қылар еді» деп басын шайқап, мерт болған қыранды құздың басына көмдіріпті.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.10.2018

Халықтың әл-ауқатын арттыру басты назарда

17.10.2018

Сенатор Б.Шелпеков Маңғыстау облысына іссапармен келді

17.10.2018

Финляндияның бірқатар компанияларымен контейнерлік тасымалды дамыту жөніндегі келісімге қол қойылды

17.10.2018

Агенттіктің аумақтық департаментінде өзгеше форматта кездесу өтті

17.10.2018

Йеменде 18 миллион адам азық-түлікке зәру

17.10.2018

Әміре Қашаубаев фестивалінің бас жүлде иегері 1 миллион теңге алады

17.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Карл Маннергейм бейіті мен «Батырлар кресі» ескерткішіне гүл шоғын қою рәсіміне қатысты

17.10.2018

Елбасы Финляндияға ресми сапарының қорытындысы бойынша БАҚ өкілдеріне брифинг өткізді

17.10.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Финляндия Республикасының Президенті Саули Ниинистёмен кездесті

17.10.2018

Дзюдодан ел чемпионаты Астанада өтеді

17.10.2018

Елеусінов Монте-Карлода жұдырықтасады

17.10.2018

Сенаторлар Түркістан облысының тұрғындарымен кездесті

17.10.2018

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында армиялық қоян-қолтық ұрыстың үздік жауынгерлері анықталды

17.10.2018

«Егеменнің» тілшісі Хамит Есаман жүлдегер атанды

17.10.2018

Алматы облысында екі ауданға жаңа әкім тағайындалды

17.10.2018

Альварес Головкинмен қайта жұдырықтасуға қарсы емес

17.10.2018

Маңғыстауда Қарақия ауданының 45 жылдығы тойланды

17.10.2018

Мемлекет басшысының Финляндия Республикасына ресми сапары жалғасуда

17.10.2018

Kazakhstan Fashion Week сән апталығы басталды

17.10.2018

«Орда» бағдарламасы-әлеуметтік жағынан аз қорғалған отбасылардың үлкен үміті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Urpaq azsa – ultqa qater

J.Aımaýytov pen M.Áýezov keıbir qazaq mineziniń minin, sol mindi kórip ósken balanyń jamandyqqa salynatynyn 1917 jyly «Alash» gazetinde jarıalaǵan maqalasynda: «Ultym», – dep oqyp shyqqandar halyq arasyna kelse, qaraıa bastaıdy» dep, artynan: «Saıyp kelgende, qazaqta qalyp turǵan ózgeshe minezder: tili aıtqandy qoly qylmaıtyn – turaqsyzdyq, uıymsyzdyq, basynan aspaıtyn – ózimshildik, ezdik» depti. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Megapolıster múmkindigi

Elbasy «Qazaqstandyqtardyń ál-aýqatynyń ósýi: tabys pen turmys sapasyn arttyrý» atty jańa Joldaýynda elimizdiń aýmaqtyq damýyna jańa tásilder engizýdi qamtamasyz etý qajet ekendigin aıta kele: «Búginde jetekshi elderdiń ekonomıkasy kóbine jahandyq qalalar nemese megapolıster arqyly tanylady.

Жолдыбай БАЗАР, «Егемен Қазақстан»

Izgilikke shaqyrý iriliktiń belgisi

Bıylǵy 10-11 qazan kúnderi Astanada ótken Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń dástúrli siezi óziniń halyqaralyq aýqymdaǵy asa mańyzdy únqatysý alańy ekenin taǵy bir ret dáleldedi.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Jer emgender oza ma, toza ma?

Jalpy, bizdiń halyqtyń arman-maqsatynyń bir ushyǵy qashan da jermen baılanysty sıaqty. Jerdi keńeıtý, jerdi qorǵaý, jerdi óńdeý, jerdi qurmetteý... Mentalıtetimiz jerge jaqyn. Bul basqa halyqtarda olaı emes degen sózimiz emes, biraq bizdiń halyq úshin tym erekshe sıaqty. 

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdik vırýsy

О́tken ǵasyrdyń 80-jyldary rejısser R.Bykovtyń «Chýchelo» atty fılmi Odaq kólemindegi búkil eldi shýlatqan bolatyn. Kishkentaı ǵana 6 oqıtyn balalardyń boıynan sonshalyqty qatygezdikti kórgen qazaq qaýymy, bálesinen aýlaq, qalada ósken ózge ulttyń qatybastary ábden buzylyp ba­rady eken, bizdiń balalarymyzdan, keleshegimizden aýlaq dep shoshyǵan. Ol kezde mundaı zulymdyq qazaq balasynda kezdespeıtin jat qylyq sanalatyn. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу