Үй мен күй

Соңғы жылдары елімізде басқа сала­ларға қарағанда құрылыс саласы біршама қарқынды дамыды. Оған астананың Алматыдан Ақмолаға көшірілуі де белгілі бір дәрежеде түрткі болғаны анық. Сонымен бірге тұрғын үй құрылысын дамыту жө­нінде түрлі мемлекеттік бағдарламалар қабыл­данып, онда белгіленген межелер толық болмаса да, белгілі бір көлемде орындалып жатты. Соның арқасында көп­теген әкімшілік ғимараттармен қатар тұр­ғын үйлер де молынан салынды. Оның өзі үйсіз-күйсіз жүрген біраз халықтың бас­па­налы болуына айтарлықтай мүмкіндік туғызды.

Егемен Қазақстан
25.07.2018 85
3

Дегенмен осынау өзекті мәселеде ойландыратын жайттар да жоқ емес. Біріншіден, құрылыстың айтарлықтай дәрежеде жүріп жатқанына қарамастан, Қазақстанның көп деп айтуға келе қоймайтын халқын пәтермен қамтамасыз ету әзірге мүмкін болмай отыр. Рас, кешегі кеңестік заманда да республика тұрғындарын пәтермен қамту үлкен проб­лемаға айналды. Соның салдарынан халық ондаған жылдар бойы кезек күтуге мәжбүр болды. Өзге амалдары қалмаған кейбір отбасылар шағын жатақханаларды қанағат тұтты. Бірақ, ол кезде жағдай мүлде басқаша еді. Ол уақыттары мемлекет тұрғын үйді салып, халыққа тегін тарататын, яғни барлық шығынды өз мойнымен көтеретін. Бүгінде құрылыс компаниялары үйді ешкімге тегін бермейді, керісінше үш есе бағасына сатады. Мәселен, үш бөлмелі пәтердің заңды құны 10 миллион теңге болады деп есептесек, құрылыс компаниялары оны 30 миллион теңгеге саудалайды. Демек шамамен алғанда 20 миллион теңге таза пайда табады. Бұл цифрлар әрине, мысал ретінде алынып отыр. Егер үш бөлмелі пәтердің заңды құны 15 миллион болса, ол нарықта 45 миллион теңгеге айналып шыға келеді. Осылай кете береді. Әйтеуір құрылыс компаниясының зиян шекпейтіні анық. Сөйте тұра тұрғын үй жетіспейді. Неліктен?

Бұл жерде басты мәселе пайдалануға беріл­ген пәтерлерді бөлудегі әділетсіздікке келіп тірелетін сияқты. Өйткені бүгінде Қазақстанда бір өзі бірнеше пәтер ұстайтын (коттедждері оның сыртында), оларын жалға беріп пайда тауып отырған адамдар көп. Бұлай жасайтындар негізінен дәулетті азаматтар. Ал қалталары жұқалар болса, сол баяғы қалпында үйсіз-күйсіз жүр. Олар жаңағы өзіміз айтқан байшікештердің пәтерлерін жалдауға мәжбүр.

Келесі проблема, өзіміз жоғарыда тоқта­лып кеткендей, тұрғын үйлердің бағасына қатысты. Қазіргі таңда нарықта бір шаршы метрі 260-270 мың теңгеден кем үй жоқ, кейбір үйлердің шаршы метрі тіпті 360-370 мың теңгеге дейін жетіп жығылады. Бұл сонда қайдан шыққан баға? Әлде ондай шаршы метрге кеткен материалдар алтынмен апталып, күміспен қапталған ба? Қалай есептесең де үйдің бір шаршы метрінің құнын 500 доллардан асыру мүмкін емес деген бір құрылысшы маманның сөзін кезінде өз құлағымызбен естігенбіз. Ал ол дегеніңіз теңгеге шаққанда әрі кетсе 170 мың теңге болуы керек. Бағалары аспанға шыққан үйлер соған лайық болса жақсы ғой. Іс жүзінде олай емес. Жаңа үйлерден пәтер алғандардың өз баспаналарының сапасыздығы туралы айтқан шағымдарын естіп те, біліп те жүрміз. Тіпті Қазақстандағы ең атақты деген құрылыс компаниясы тұрғызған үйіңіздің өзінен ақау табылып жатады екен. Олай болса, 360-370 мың теңге дегенің халықты қанау.

Осындай пайда тауып отырса да құрылыс компанияларының нарықты тұрғын үймен жеткілікті дәрежеде қамтамасыз ете алма­уын түсіну қиын. Олай дейтініміз, алда-жалда жарнамадағы саудаға түсіп жатқан үйлерді қарай қалсаңыз, жылдың үшінші тоқсанында немесе төртінші тоқсанында пайдалануға беріледі деген сөзді оқисыз. Үй сақадай-сай да­йын тұр, ақысын төлесеңіз бүгін болса да көшіп келе аласыз деген сияқты хабарды кездестіру өте қиын. Оның сыртында Ас­танада қаңқасы тұрғызылып, аяқсыз қалған құрылыстар да көп. Бұл да тұрғын үй құрылысы саласындағы шешімін күткен түйткілдердің бірі.

Құрылыс компанияларының ашкөздіктері аздай, несие беретін екінші деңгейлі банктер де қарапайым халықтың қалтасына қол салуын тоқтатар емес. Біріншіден, пайыздық став­калары өте жоғары. Тіпті жеңілдікті деген Тұрғын үй құрылыс жинақ банкінің өзі 5 пайыз үстеме алады. Онда да ақшаны үш жыл бойы тапжылмастан жинасаңыз ғана. Егер одан ертерек несие алуға ниет білдірсеңіз онда бақандай 7 пайыз үстемеақы төлейсіз. Ол аз десеңіз, ол үстемені сіз банктің берген ақшасына ғана емес, өзіңіздің жылдап жиған ақшаң үшін де төлеуіңіз керек. Айталық, сіз пәтер алу үшін 5 миллион теңге қаржы жинадыңыз делік. Ал қалған соманы, яғни 5 миллион теңгені белгіленген тәртіп бо­йынша банк береді. Сонда барлығы 10 миллион теңге болады. Банк осы 10 миллион теңгенің бәрінен де үстемеақы алады. Не үшін? Неліктен сен өзіңнің маңдай теріңмен тауып, аузыңнан жырып жинаған өз ақшаң үшін тағы да үстеме төлеуге тиіссің? Ол банк онсыз да сенің депозитке салған ақшаңнан белгілі бір дәрежеде пайда тауып жатыр емес пе? Баяғы замандағы «берсең де 5 теңге, бермесең де 5 теңгенің» кебі.

Егер әлемдік тәжірибеге жүгінер болсақ (бізді шенеуніктер Батыстан үлгі ал деп үгіттейді ғой) несиенің үстемеақысы Швей­­царияда – 1,40, Финляндияда – 1,50, Сло­венияда – 1,92, Чехияда – 1,99, Литвада – 2,03, Австрияда 2,10 пайыз екен. Ал, бізде, жоғарыда айтып кеткеніміздей, ең төменгі үстемеақы – 5 пайыз.

Үй іздеген міскіннің күйін осыдан-ақ түсіне беріңіздер...

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ,
«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.11.2018

Асхат Маемиров Қазақ ұлттық өнер академиясының ректоры болып тағайындалды

15.11.2018

Бекзат жаттыққан спортзал

15.11.2018

А. Майтиев тариф қалыптастырудың ашықтығын арттыру шаралары туралы айтып берді

15.11.2018

Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

15.11.2018

Бас прокуратурада бизнес саласындағы проблемалық сұрақтар талқыланды

15.11.2018

Қазақстан мен Швеция ынтымақтастықтың перспективалық бағыттарын анықтады

15.11.2018

Маңғыстау облысы Қазақстан халқы Ассамблеясының кезекті сессиясы өтті

15.11.2018

Алматыда композитор Әсет Бейсеуовты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Президент Абай атындағы ҚазҰПУ ректоры Такир Балықбаевты қабылдады

15.11.2018

Жезқазған мен Сәтбаевтың арасында ірі супермаркет салынады

15.11.2018

Елбасы Словакия Республикасының Премьер-Министрі П. Пеллегринимен кездесті

15.11.2018

Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі Нұтфолла Шәкеновты еске алу кеші өтті

15.11.2018

Алматыда Құрманғазының 200 жылдығына арналған дәстүрлі музыка фестивалі аяқталды

15.11.2018

Асқар Шәкіров ұлттық құқық қорғау мекемесімен өзара іс-қимылын оң сипаттады

15.11.2018

Алматыда «Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері»  атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

15.11.2018

Алматы полициясы: ірі сатып алушының үйінен ұрланған заттар иелеріне қайтарылды

15.11.2018

ШҚО-да атқа мінген ауыл әкімі қасқырдан құтқарып қалды

15.11.2018

Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

15.11.2018

Қостанайда жол-көлік оқиғасы 5,9 процентке азайды

15.11.2018

Аягөзде зағип жандарға құрмет көрсетілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу