Қазағына қадірлі «Қорланымен»

Екібастұз қаласына қарасты Қаражар ауылы маңындағы Әулиекөлдің жағасында әйгілі әнші-композитор Естай Беркімбайұлының 150 жылдығы аталып өтті. Той үстінде тұлғаны есте қалдыруды көздейтін ұғымды ұсыныстар да айтылды. Облыс әкімі Болат Бақауов Естайдың есімін музыка мектебіне беру жөніндегі ұсыныс облыстық мәслихаттың кезектен тыс сессиясында қаралатынын айтты. Облыс орталығында ақынға ескерткіш орнатылады. Қалалық тарихи-өлкетану музейінде арнайы зал ашылды.

Егемен Қазақстан
26.07.2018 2801
2

Той белгілі опера әншісі, жерлесіміз Шахимардан Әбі­ловтің орындауындағы Естай­дың атақты «Қорлан» әнімен басталды.

Тамсандырған құді­ретті әннен соң Қазақстан Ком­позиторлар одағының төр­ағасы Балнұр Қыдырбек Мәде­ниет және спорт министрі Арыстанбек Мұхамедиұлының құттықтау хатын оқыды. Содан кейін Естай Беркімбайұлы шығармашылығы туралы баяндама жасады.

Әулиекөлдің жағасын ән мен күйге бөлеген мерейтойлық шаралар этноауылда жалғасты. Қаз-қатар тігілген киіз үйлер ме­рекенің сәнін кіргізді. Жан-жақ­тан жиналған өнерсүйер жұрт­шылық жас өнерпаздардың фес­тивалін, зиялы қауым қатыс­қан шығармашылық диалог ала­ңындағы кездесуді көріп, бір рахатқа батты.

Той аясында ұйымдастырыл­ған «Даладағы рухани диалог» алаңындағы басқосуға Л.Н.Гуми­лев атындағы Еуразия ұлттық университетінің профес­соры Әміржан Әлпейісов, «Жұлдыз» журналының бас­ ре­дакторы, ақын Ғалым Жай­­лыбай, Ұлттық өнер универ­си­­тетінің оқытушысы, күйші Қайрат Айтбаев, жазушы, Мем­лекеттік сыйлықтың лауреаты Әнес Сарай және жергілікті зия­лы қауым өкілдері қатысты. Олар ән-ғұмырлы ақынның өмірі, шығармашылығы жайлы ойларын ортаға салды.

– Естай қазақтың музыка­ мә­дениетіндегі дара тұлға. Ха­лықтың жүрегінен орын алды. Қазақ ән өнерінде Біржан салдан кейінгі реформатор тұл­ға, – дейді ақын әндерінің мә­­­ті­нін зерттеуші Иманғазы Нұ­рах­мет­ұлы.

Ал композитор Балнұр Қы­дыр­бек Екібастұздағы М.Глин­ка атындағы балалар музыка мек­тебіне Естай ақынның атын беруді ұсынды.

Бұл күні көпшілік Естай Беркімбайұлы туралы деректі фильмді тамашалады. Осы жерде мерейтой шарасына келген облыс әкімі Болат Ба­қауов Голливудта өткен Ха­лық­­аралық таланттар олимпиадасында жеңіске жеткен «Бастау» домбырашылар тобын жеңісімен құттықтады. Осы «Бастау» тобында өнер көр­се­тетін Темірлан Олжабай болса Естайдың жиені екен.

Сонымен бірге Естайдың туған немересі Зекен Жанәбіл­қызы да тойға қатысып, есте­ліктерімен бөлісті.

– Мен Естайдың жалғыз ұлы Жанәбілден туған тұңғыш немересімін. Менен кейін Зей­неш деген сіңілім бар. Екеуміз атам мен әжемнің тәрбиесінде болдық. Өте сабырлы, кербез, сал­мақты, парасатты жан еді. Өлең жазатын жеке үс­телі болатын. Жанында домбырасы сүйеулі тұратын. Өлең жазып болған соң қолына бірден дом­бырасын алып, құлақ күйін кел­тіретін, – деп еске алады әжей.

Ал қалалық тарихи-өлке­тану музейінде енді ғана ашыл­ған Естай залындағы ерекше дүниенің бірі – екібастұздық Баян Қайнышева мүсіндеген қос ғашық Естай мен Қорланның жас күніндегі бейнелері.

Ән, ғашықтар демекші, осы­нау той кезінде аяулы тағ­дыры аңызға айналған Ес­тайдың Қорланы да қатар ата­­лып отырды. Бұрындары Марал­ды­ көлі жағасындағы Ұрық ауылында Сұңқар, Солтан есімді ағайындылар тұрған екен. Естай ақынды естен тан­ды­ратын Құсни мен Қорлан осы Солтанның қыздары екен.

Кейін Нұрмағанбетке қо­сыл­ған Қорлан бес ұл көрген. Нұр­мағамбет атамыз бай тұ­қымы ретінде қуғындалады. Қор­­лан 59 жасында өмірден өтіп,­ Ресейдегі Бөрлі ауданы, Қа­­ранай ауылында жерленген екен. Алдыңғы бір жылдары облыс әкімдігі мен ұлтжанды аза­мат Қуат Есімханов бастап «Мұнда қазақтың хас сұлуы Қор­лығайын Әйіпкеліні жатыр» деп жазғызып, үлкен ескерткіш белгі орнатып қайтқан-ды. Ас берілді.

Бұл да бір қазақ әнінің, мөл­дір махаббаттың тағдыры, өткеннің тарихы.

Тойға келген жазушы, Мем­лекеттік сыйлықтың лауреаты Қойшығара Салғарин:

– Естай мектеп оқыған жоқ, консерваторияның есігін ашқан жоқ. Бірақ ұлттық мектептің тәрбиесін көріп, дәріс алды. Қазақ тарихындағы сал-серілік кезеңнің ірі тұлғалары атақты Біржан сал мен Ақан серінің қасында болып, солардың тәр­биесін алып, өнерге деген­ көзқарасын ұғынып, жан дүние­сін түсінді. Естайдың ерекшелігі – алыптардың көлең­кесінде қалмағандығында. Со­лар­дың мектебінен өтіп, үлгі-өнегесін ала отырып, музыкаға өзіндік маз­мұн беріп, иірім, ырғақ беруі – Естайды Естай қылған құдірет! – деді. – Бүгін, міне, туған халқы, жер­лестері той арнап, еске алған Естай (Есмағамбет) Беркім­бай­ұлы (1868-1946) – ақын, әнші, ком­позитор. Кереку өңіріндегі Екі­бастұз ауданы, Ақкөл ауы­лын­­да туған. Естайдың «Жай­­қоңыр», «Назқоңыр», «Май­­да қоңыр», «Сандуғаш», «Юран-ай», «Бір мысқал», «Дү­ние-ай», «Қоштасу» әндері қазақ музыкасының алтын қо­рын­да сақталған. Белгілі музыка зерттеушісі А.Затаевич Естай­дың әндерін нотаға түсірген.

Мен өзім де облыстық газетте (1985-1999 жылдары) қызмет етіп жүрген кезде марқұм, журналист Айтжан Бәделханов ағамыздан Естай ақын, Қорлан сұлу жайлы хикаяны өте көп естідім. Жарықтық аңыздай ғып айтушы еді. Университет бітіріп Алматыдан келген жас кезіміз. «Алтай өлкесі жағына барып қайтыңдар» деп сол кезде айтатын еді.

«Тағы да айта беріңізші деуші едік», сонда. Жазып алатындай диктофон ол кезде болмады. Кейін Айтжан ағамыз Естай ақын туралы зерттеп, кітап жазып кетті.

Естай ақынның 150 жылдық тойына арналаған шара соңында «Қорқыт» республикалық этно-фольклорлық ансамблі өнер көрсетсе, қолөнер шеберлерінің бұйымдары халық назарына ұсынылды. Соңы аламан бәйгеге ұласты.

Фарида БЫҚАЙ,
«Егемен Қазақстан» 

Павлодар облысы,
Қаражар ауылы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Ардақ Әшімбекұлы Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы қызметіне тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының білім беру саласының мамандарымен кездесті

14.11.2018

Сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл мәселелері жөніндегі комиссия отырысы өтті

14.11.2018

Елбасы «Астана Бас жоспары» ғылыми-зерттеу жобалық институтында болды

14.11.2018

Үкімет басшысы Жамбыл облысында болды

14.11.2018

Атыраулықтар жалпыұлттық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Қазақстанның бірқатар өңірлерінде Азаматтарға арналған қоғамдық қабылдаулар өтті

14.11.2018

Қ.Тоқаев: Бюджетті қарау кезінде тек мемлекеттік мүдде үстем болуы тиіс

14.11.2018

Африканың Батыс Сахарасында күрделі тапсырмаларды орындады

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысында тағы бірнеше кәсіпорын жалақы өсірді

14.11.2018

Халықаралық балалар шығармашылығы Фестивалінің жеңімпаздары марапатталды

14.11.2018

Батыс Қазақстан облысының Жәнібек ауылында 40 пәтер пайдалануға берілді

14.11.2018

Елбасы кітапханасы ақтөбелік жоғары оқу орнына 350-ден аса кітап тарту етті

14.11.2018

Алматыда мұғалімнің кәсіби құзыреттілігін қалыптастыру мәселесі талқыланды

14.11.2018

Алматы жұртшылығы жалпыхалықтық диктант жазуға қатысты

14.11.2018

Алматыда «Көшпенділер әуені» атты дәстүрлі орындаушылардың ІІ Республикалық байқауы өтті

14.11.2018

Алматыда дәстүрлі «Болат Тұрлыханов кубогі» өтеді

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу