Бағашар Тұрсынбайұлы. Әбдірахман

Жарық әлемнің қақпасын ашып, сенен әлі бейхабар ғазиз дүниенің табалдырығын аттағанда, әуелі қуанатын, жүрегі атқақтап айналасынан сүйінші сұрайтын – әке. Жақсылығыңа қуанып, әр басқан қадамыңа тілекші болып отыратын әкенің ішкі әлеміндегі жан толқынысын сөзбен бедерлеу қиын-ақ шығар. «Үміт еткен көзінің нұры» – баласы қатарласынан басы артық, бәсі биік болса, әке қалай үмітшіл болмасын. Әке үмітін сезінген, қадірін білген, жан-тәнімен сол үміт жолында ештеңеден аянбаған бала туралы ойлағанда, Әбіш пен Абайдың алыстағы сарыны жетеді. Үзілген үміт, сынған сәуленің трагедиясы бір Абайдың тағдырын күрт өзгерткен қайғы емес. Мұқым қазақтың арманшыл жүрегі сүйген, жаны қалаған бала бейнесінің озық үлгісі – Әбдірахман еді.

Егемен Қазақстан
26.07.2018 2917
2

Он үш жасынан ел ісіне араласып, алысып, жауласып, билік айтып, Құдай берген бар талантты жұрт басқару жұмысына арнап келген Абай отызға таяған жасында бар дүниенің тұтқасы білім деп түсінді. Қазақ арасында білімі де, сөзі де биік болғанымен, орыс ұлықтарымен араласа келе оқымасқа болмайтынын сезді. Сөйтіп, өз бетімен орысша кітап оқып, Семейде ұзақ қыс бойы кітапхана бағып, қалып қоятын болды. М.Әуезов «Абайдың туысы мен өмірі» еңбегінде, Абайдың білімге ынтасы ашылып, ықылас қойған шағын айтып келе: «35 жасында өзі кітап қарастыра бастағанымен қатар, екінші баласы Әбдірахманды Семей қаласында уездік үшкелге оқуға береді. Бұл баласы кейін өндіріп ұзақ оқып кетеді» деп жазады. «Баламды медресеге біл деп бердім» деген әке сөзінің аржағында терең білімге нұсқаған талап жатыр. Әбдірахман сол талаптың тұлпарын мінді. Абайдың арнау өлеңіндегі «бір ғылым еді іңкәрің» деген баға, мінездеме бекер болмаса керек. Жаңаның басы деп білген ұлын әу бастан-ақ оқуға беріп, алысқа ақша аямай жіберуі Абайдың байлығынан емес, бала танығандығынан. Ақын перзентке келгенде ерекше көзқараста болған. «Рақымшалға» атты өлеңінде оны айқын сездіреді. Егер бал болмайтын бала болса, Абай осыншалықты назар аударар ма еді? (Хәкімнің білімге ынтасы зор, зерек балалардың бәрін өз қаражатымен оқытқанын да естен шығармаңыз). Сондықтан Әбіш білімге келгенде ақынның өз баласы емес, білімге ынталы, көкірегі ояу жұрт баласы қатарында. Ең бастысы жаңа толқын есебінде және сол толқынның басы, өзге емес – Әбдірахман.

Абай бала күнінде қатты ауырып, үсті білеу-білеу боп қызарып, ыстығы көтеріледі. Есі шыққан Зере әже мен Ұлжан ел ішінде жүрген Құнанбайды шақырыпты. Үйге кеп, аурып жатқан баласын көріп, Құнанбай: «Абайжанның бар қуаты ішінде еді, сыртына шығыпты. Ешкімге көрсетпеңдер» депті. Сол жасында Абайды Семейге Ахмет Риза медресесіне оқуға берген екен. «Не күтсеңдер де мына жаман қарадан күтіңдер» деген сөзі де бізге мирас боп қалыпты. Бұл әкенің баланы сынауы, я бала тануы болатын. Бұл дәстүр Абай әке болғанда да жалғасады. Наушабай дейтін кісі жол жүріп келе жатып, Абайдың үйіне түскенде: «Абайжан, өзіңе асыл сөз, алғыр ой тауып айтқан кісі болды ма?» деп сұрағанда, Әбіш екеуінің арасындағы әйгілі «Ақ асыл ма, қара асыл ма?» деген сұрақ-жауап оқиғасын мысал етіп айтыпты. Баласының тауып айтқан сөзіне риза болып, маңдайынан иіскеген әкенің үкілі үміті осы сәтте туғандай ма, қалай?.. Кісі баласына жөнсіз еміреніп, мақтамайтын Абай өз баласына риза болып отырғаны – көзі жеткені, көңілі тойғаны.

«Абай өмір сүрген кезең – қоғамдық екі формация аралығында, бодандық қоршылығында күйзелген қазақ дағдарысының шегіне жеткен уақыты» дейді Тұрсынжан Шапай. Әбдірахман білімге бас қойып, ғылым қуған кез – жиырмасыншы ғасыр басындағы қазақ зиялыларының өніп келе жатқан тұсы.  Әлихан Бөкейхан, Ахмет Байтұрсыновтар мен Әбіштің арасы 2-5 жас. Абай ұлына «жаңаның басы едің» дегенде қазақтың білімді, оқымысты жаңа тобы өсіп келе жатқанын данышпандық түйсікпен сезген сияқты...

Әбдірахман оқу қуған кезінен бастап, қызметке тұрған шағында да ылғи түзде болады. Ара-тұра демалыс алған шағында, елге келіп, отбасының, халықтың тұрмыс-тіршілігіне араласады. «Абай жолы» романында Абай балаларының портреті де осындай ел ісіне араласқан шақтарында көрінеді. «...біраз оқиғалар Әбіш іс-әрекеттері мен характерін аша түсу үшін, оны әрекет, қимыл үстінде көрсету үшін енгізілді. Дәрмен мен Мәкеннің басына азаттық алып берді. Осының бәрі Оразбайлар көкірегіне атылған оқтай болып қадалды. «Болмай жатып бәле қуғызды ма әкең саған? Тек тұрысып көріңдер әкең екеуің! Өлісер жерге жетіпсің, өкінбе тек!..». Доңайбат жасап сескентем деген Оразбай, мына жігітті қорқыта алмай, ширықтыра түскенін көрді де, үн қатпай сүзе қарап қала берді" (124-б.). Бұлардың бәрі де Әбіш характерін ұлғайта түсудің үстіне шығарманың сюжеттік өрісін де кеңейтті және белгілі бір деңгейде оларды бір-біріне ұқсағысыз даралыққа көтерді. Бұл жерде Абайдың ойы, сөзі шешен, терең, өткір келсе, Әбіш негізінде әрекеттің, қимылдың, тік сөйлеп тіресуге жарайтын жастың пішінінде танылды» дейді Талатбек Әкімов романға жазған ғылыми түсініктемеде.

Оқуын  1882 жылы Семей қаласындағы уездік мектептен бастаған Әбдірахман 1886-1889 жылы Тумен қаласындағы Александр реалдық училищенің 5,6,7-кластарын тәмамдап, 1889-1892 жылдары Петербордағы Михайлов артиллерия училищесінде 3 жыл білім алады. Училищені үздік бітіріп, подпоручик  әскери атағын алып, 1892 жылы Ташкенттегі бекініс гарнизонының артиллериясына қызметке жіберілген. 1892 жылы елге демалысқа келгенде Мағрипаға үйленеді.

Ақынның Мағауиядан тараған ұрпағы, марқұм Ғазел Жағыпарқызының естелігіне: «Абай атамның екінші ұлы Әбдірахман Шоқан Уәлиханов сияқты оқымысты болған. ...Рахила деген бір қызы болған. Әйелі – Мағрифа. Рахиладан екі ұл, бір қыз болды. Екі ұл да соғыста қайтыс болып кетті. Жалғыз қызы – Ай. Айдан екі қыз, бір ұл бар. Ай қайтыс болып кетті. Оның жолдасы Әбдірахман Жаймурзин – ғалым, бір кезде Жазушылар одағының хатшысы, обком хатшысы болған. Айдың бір қызы қайтыс болып кетті. Қазір Әлия мен Аманжол деген баласы қалды. Аманжол – ғалым. Әбдірахманнан қалған жұрағат – осылар» дейді.

Әбіш 1895 жылы 15 қарашада Ташкентте қайтыс болып, сүйегі елге әкелініп, Ақшоқыға жерленеді. Ташкентте аурып жатқанында Семейден Мағауия барып, жанында болады. Әбіштің науқасы кезінде Абай да, Мағауия да, Кәкітай да  («Я, құдай, бере көр», «Тілім, саған айтайын» деп басталатын Абайдың Әбдірахман деген баласы ауырып жатқанда Кәкітайдың атынан жазған өлеңі төңірегінде... Қ.Мұхамедханұлы бұл екі өлең Кәкітайдікі дейді. Кәкітайдың басқа ақындық мұрасы жетпегендіктен болар, бұл өлеңдер Абай шығармасы ретінде танылып, 1933 жылғы жинақтан бастап, Абай шығармаларының қатарында орын алып келеді. Бір ескеретіні, Кәкітай мен Турағұл шығарған 1909 жылғы жинақта бұл өлеңдер жоқ. 1933 жылдан бері қарайғы енген Абай жинақтарында «Әбдірахманға Кәкітай атынан хат» деп берілген атына сай өлең Кәкітайға тиесілі болып жазылған» дейді Бауыржан Ердембеков) жан күйзелісінен біршама өлең жазады. 

Ал Әбдірахман дүние салғанда, Абай мазмұндық жағынан да, поэтикалық бітімі жағынан да мүлде өзгеше жоқтау-жырларын арнады.

«...Оспанның өлімінен соң Абайды қатты күйдірген өлімнің бірі осы болды. Бұл баласы Абайдай әке өмірінің жалғыз бір үлкен жұбанышы болған еді. Соның мұратына жете алмай ерте өлгені артында қалған әкесін қатты қайғыға салған. Ел ортасында «етек басты» көріп талпынған адамшылық жарығына өз басы жете алмай, барлық өмірі «сандалмамен күн кешкен» өмір болғанда Абайдың қиялы мен сағынып көксеп, асығып аңсап іздеген, мағыналы тіршілігі сол баласының тіршілігі болса керек. Шынымен көп үшін өмір сүріп, өнімді еңбек етіп, мағыналы адамшылық ұрығын шашатын жалғыз үміті сол еді. Соның ерте өлгендігі Абайдың жүрегінен тағы да қатты толқынып келген көп-көп зарды шығарды. Әбіштің өліміне арнап айтқан өлеңдері, Оспанның өліміне айтқаннан да қайғылы, зарлы, шерлі сөздер болады. Бұл өлім де, осы кездегі барлық өлеңіне қайғы мен өкініштің қалың арманының уын жайғандай болды» (М. Әуезов).

***

Абайдың Әбдірахман қайтқанда жазған өлеңдері Әбіштің нақты бейнесін көрсетеді. Ешқандай құжат, естелік айта алмаған дәл суреттеуді өлеңнен табамыз. Әбіштің жан әлемі, парасат болмысы, дегдар қасиеті әке қаламы арқылы бізге жеткені – үлкен олжа.

Әбдірахман қайтқанда шығарған өлеңдерінің алғашқы үшеуі жоқтап, таусылып: «сабыр қылсақ керек-ті» деп аяқталады. «Тұл-бойың ұят, ар едің» олай аяқталмайды. Кейін өлеңдерінде қайта «сабыр қылсақ керек-тіге» көшеді. Бұл шынайы жоқтаудың көрінісі болса керек. Сабыр – алғашқы соққыда. Одан кейінгі бойды меңдеген қайғының уына кім болса да, шыдас бере алмайды. Егіледі, таусылады. Бірақ көнеді. Құдайды қарғайтын, тағдырға арыз айтатын әдет Абайда болсын ба?! Одан кейінгі жоқтау-жырлары қайта сабырдан тиянақ тапқан ақын көзқарасындағы арамнан татпаған, қарызын артығымен қайтарған, білімге іңкәр болған Әбіш – Құдайдың бергені.

Іздеп табар жалғаннан

Бала берген пенде едім.

Пенде өлмейді арманнан,

Мінеки, мен де өлмедім.

Өмірінің мағынасын байыта түскен дегдар ұлдың болмысына риза болған және одан көз жазып қалғанда да «тірі адам тіршілігін жасайды» деген тоқтамға келген әкені көреміз. Мұншалықты үлкен сабырдың ар жағында үлкен арман, зор қайғы жатыр.

«Ақынның міндеті жаңа эмоциялар ашу емес – әдепкі эмоцияларға поэтикалық тұрпат бере отырып, ондағы жоқ сезімдерді тауып өрнектеу» депті Т. Элиот. Бұл өлеңдерден оқырман Абайды ақын ретінде де, әке ретінде де көреді. Бірақ ақын өзін тек әке болып ұстайды. Бұл жерде Абайда ақынмын деген ой жоқ. Бірақ өлең арқылы саналы, бейсаналы түрде өзге ақын жоқтаса онда табылмайтын «сезімдерді тауып өрнектейді». Бір жоқтаудың ішінде тек сүйікті ұлынан айырылған жанның азасы емес, әрбір әкеден табылатын балаға деген сүйіспеншілік, махаббат, ақынның арман-аңсары, үміт-жоспары бар.     «Сарғайған жүз, сарылған көздің», бір үміт, бір қауіп еткен көңілдің ендігі дамыл табар соңғы аялы – өлім болғаны  қандай жазадан да ауыр. Бірақ соны белі қайысса да көтерген – Абай.

Қайғы басқан көңілге қимастық сезім араласқан зіл батпан ауыр күйде, Әбіштің басын, тіпті, артық әспеттейтін де шығар. Бірақ өз тұрғысынан өте әділетті айтады. Өйткені ол кешкен сезімді басқа біреу кешпек емес. Оның түйсінгенін басқа жан түйсінер емес. Араға 123 жыл салып, Әбдірахман өлгенде жазған жырларды оқып отырған біз Абай бағасына иланармыз, бәлкім, иланбаспыз. Бірақ тура сол сәтте, Әбіштің жүрегі ақырғы рет соққанда әке сөзіне иланбаған жан болмағанына сенемін. Тіпті, мәселе онда да емес. Мәселе ерді жоғары бағалау үшін де соған лайық қасиет о баста бойында болуға керек. Ол – Әбіште бар. Ал оны Абайдан артық кім біледі?!

Кешегі өткен ер Әбіш
Елден бір асқан ерек-ті.
Жүрегі – жылы, бойы – құрыш,
Туысы жаннан бөлек-ті.
Өнері оның жұрт асқан,
Ғылымға көңілі зерек-ті.
Аямаған ғаріптен
Қолдан келген көмекті.
Кісіге сідет жүктетпей,
Еңбекпен тапқан қоректі.
Біреудің қылған қарызын
Айтқызбай артық төлепті.
Боямасыз ақ көңіл,
Кірлетпей кетті жүректі.
Ойламаған өлімнен
Жасқанамын демек-ті.
Тағдырға тәбділ бола ма,
Сабырлық қылсақ керек-ті.

Бар сезімі де, бағасы да өлең ішінде. Бұл өлеңдерде Абай да, Әбіш те бар. Әбіш іші-сыртымен, Абай ішімен, қайғы-шерімен бар. Тіпті, арғы атасы – қажы да өлеңге кіреді. Бірақ ата үшін емес, бала үшін. Атаның солай болғаны заңды, баланың оған ұқсауы үлкен сынақ қазақ үшін. Атаға тарту – абырой. «Жасқа жас, ойға кәрі едің, атаңның атын жоймаған». Міне, қазақы өлшеммен келгенде де Әбіш – эталон. Бірақ Абай оған бір ғана өлшеммен қарамайды. Әбіш одан биік, үйренуге тоймайтын, әлемнің ғылымын бойыма жинап, соның нұрын елге шашсам деген – тұлғасы зор азамат. Оған қалай әлі әлі ғылымның шырағы толық жанбаған, «қоғамдық екі формация аралығында» сарсаң болған қазақтың көзімен қарасын.

Абай Әбішті әке ретінде жоқтап бақты. Бірақ сабырға әке емес, Абай боп келді. Себебі, ұлы да ажалды сабырмен күткен. Өз басына қауіп келгенде, одан жасқанбай, керісінше, оны естіген әкеге ауыр болады деп сабыр етуі – Әбіштің де артықшылығы.

Әбішті жоқтай отырып, жас болса да – жүзге келген шалдай көпті көргендігін айтып, ұлым осындай еді ғой деп Абай тамсанбайды. Оқыған, білімге талпынған жас сондай болуға керек деген ишара жатқандай сезіледі. «Құйрықты жұлдыз секілді туды да, көп тұрмады» дегізетін жас өлім кімді болса да қаусатары анық.  Бірақ әрбір жас дәл сондай көріп-білуге, оқып-тануға ынтызар болар ма? Жоқ. Ал өсем деген, жетем деген жұрттың жасы солай болуы керек еді ғой. Ондай жас өлімді де қиынсынбайды.

Әбіш – Абайдың зор өкініші. Анығы дүниеден ерте қайтқан Әбіш. Ақынның өмірінде енді Әбіштің екі бейнесі пайда болды. Тірі һәм өлі. Абай мен Әбіш арасындағы ендігі дәнекер – ажал. Өлеңде нақты ажалдың өз бейнесі жоқ. Бірақ соның ауыр зардабы бар. 

Ел ішіне сау келсең,

Тағылым айтпас ер ме едің?

Жол көрсетіп сонда өлсең,

Арманым бар дер ме едім?

Міне, әкенің қайғысы – осы. Орындалмаған арман, аяқталмаған сапар. Әбішті жоқтап жазған әрбір өлеңі – тұрпаты жағынан құйылып түскен, ырғағы үзілмеген тұтас жыр. Бұндай өлеңдер адам жаны қысылып, ерекше толқыған шақта туады. Жан толқыған ерекше күйдің жетегінде кеткен ақын жүрегі өлеңнің не екенін де ойлап үлгермейді. Жүйкесінің әр талшығын үзіп, жүрегінің әр лүпіліне қайғы жамап отырған ауыр өлімнің қайғысын, жанына батып бара жатқан өкініш-зарын Абай өлеңнен өзге кімге айтады. Кітапқа әбден көңіл қойып, ақындық қуатының көзі ашылып, көбіне өлең жазып жүрген өнімді жылдарына тұспа-тұс келген асыл ұлдың қазасына өлеңнен артық жұбаныш таба ала ма? Шын өлеңнің қадірін арттырып, айналасына да ендігі қазақ өлеңінің бағытын көрсетіп жүрген ақынның жан толқынысы еріксіз де жыр болып төгілді.

Әке, ана, бауыр, ғашық болып та жоқтады. Ұлының іші-сыртын түгел таныған әкенің әр өлеңіндегі бағасы таусылмайды, артады. Өз әлінше дүниеден өткен небір қаһарман батырлар мен данышпандармен тең қойды.

Тәкен Әлімқұлов «Жұмбақ жан» еңбегінде: «Абайдың ақындық дарынын жете таныған, оның профессионалдық жолға түсуіне кеңесші болған адамдардың бірі Әбдірахман деп білеміз. Сол Әбдірахманмен Абай ғылыми, философиялық тақырыптарға көп сөйлесіп отырған. Тіпті, Абай одан пікір жарысын көруді ұнататын болған. Бұдан біз әр мәселеден тиянақты, терең бары бар Әбдірахманмен әңгімелесуден Абайдың рухани ләззат, нәр алып отырғанын аңғарамыз» дейді. Демек, Абай тек баласынан айырылып отырған жоқ. Өзімен рухани деңгейлес, білімі тең, пікір таластыра алатын серігінен айырылып отыр.

Бермеген құлға, қайтесің,

Жұлынарлық ерлікті.

Ажал тура келген соң,

Шыдатпайды берікті.

Ғаріптікке көз жетті,

Алғаннан соң серікті.

Өмірін берген Құдайым

Ажалын да беріпті...

Қазақ поэзиясында жоқтаудың сан түрі бар. Жоқтаудың қазақ тұрмысында орны да ерекше. Құр егілу емес, жоқтай отырып, ел алдында, болашақ алдында Әбіштің әділ бағасын айту Абайға бұйырыпты. Ешқандай делдалсыз Абайдың өз аузынан естіген баға, әрине, бізге онсыз да Әбіштің әз бейнесін зорайтып көрсетеді. Хәл үстіндегі қасіретті күйінен бастап, ажал алғанға дейінгі бүкіл жан жүрегін езгілеп, қан жоса ғып тілгілеп өткен күндер мен ауыр азапты өлеңге айналдырып келген әке онымен қоштасқан жырларында да аза тұтқан жанның психологиясын үзбейді.

«Тақырып жағы мен нақтылы факт жағынан алғанда бұл өлеңдер Абайдың жеке ғана өз басының үй-ішілік қайғысы, бас лирикасы деуге болады. Бірақ, сырт қалыптары қазақ поэзиясында кеп кездесетін көңіл шеріне, мұң жырларына, жоқтау сарындарына ұқсаса да, дәл осы өлеңдердің өзінде де Абайдың ақындығы өзгеше үлгі тудырып, тағы бір бұрын шықпаған шеберлік танытады» деп жазады Мұхтар Әуезов.

Қазір хәкімнің тұтас шығармашылығының басы – өзінен азат. Мұрасын Абайдікі деп білгенімізбен, біреуге көңіл айтып жұбатсақ та, өзіміз жұбансақ та осы Әбдірахман өлгенде жазған жоқтау-жырларға сүйенетін болыппыз. Онсыз да Абайға жүгінгіш мінезіміз бар емес пе?!. Уақыт өткен сайын құр тамсанып, «па, шіркінмен» ғана шектелмей, ақын мұрасын ұғып, түсінуге талпынған қазақ баласы көбейіп келе жатқандай үміт қыласың...

***

Әбіш сипатындағы бала кез келген әке мен анаға – арман. Абайдың да айтқаны сол. «...Пенде өлмейді арманнан, мінеки, мен де өлмедім». Әбіш дүниеден қайтқанда Ақшоқыға Әбішпен бірге, әкенің, қазақтың Арманы жерленген болатын.

Кейінгі қазақ – бізге де Арман – Әбдірахман...

Бағашар Тұрсынбайұлы,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

21.09.2018

Халқына демесін болған күйші

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу