«Скифтің соңғы тұяғы» (Суретші Табиғат Қожанбаевтың туындылары туралы)

Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі Табиғат Қожанбаев бүгінде Астана қаласында тұрады. 

Егемен Қазақстан
27.07.2018 2928
2

Орал қаласында туып-өс­кен Табиғат Төлемісұлы кішкентайынан қолөнерге құ­мар болып­ты. Балқия апай ұлы­ның ваннадағы сабын атау­лыны қоймай, қырнап-жо­­нып, неше түрлі мүсін жа­­сап тастайтынын жыр қы­лып айтады. Бірде Табиғат плас­­тилиннен адамның басын жасап, тоңазытқышқа са­­лып қойған екен. Ашып қал­­ған анасы қорыққаннан шалқасынан түсе жаздаған. Осындай «қызықтарына» қа­ра­май, бала бойынан өрелі өнер­дің ұшығын көрген ана оны әрдайым қолдап, көр­ке­мөнер мектебінде оқы­тып­ты. Кейін Табиғаттың өзі өнердің соңына шындап түсіп, әуелі Алматы көр­кем­­өнер училищесін, одан соң Абай атындағы Алматы мем­­лекеттік университетін бі­тір­ді.

– Мен «жалқау» сурет­ші­мін, – дейді Табиғат әзілдеп. – Табиғаттың өзі жасаған ға­жай­ып нәрселерді сәл ғана өң­дей саламын.

Табиғат Төлемісұлы ағаш­тан, сүйектен, мүйізден, тері­ден, тіпті металдан да талай ту­ындыларды жасады. Бі­рақ оның ең сүйікті кәсібі – кә­дім­гі теріні айналдыру.

Шындығында қазақ қол­өнерінде тері өте жиі қол­да­нылатын материалға жата­ды. Ат әбзелдері, торсық, кү­бі, саба секілді күнделікті тұр­мыс бұйымдары, жарғақ шал­бар, былғары тон – осы­ның бәрі де мал баққан қа­зақ­тың күнде көріп жүрген бұй­ымы ғой. Сақталуы қиын бол­ған­дықтан талай-талай тері жә­ді­гер ұмытылып, халық жады­нан жоқ болып та кетті. Әй­гілі Бұ­қар жыраудың «Сен – бұзау те­рісі шөншіксің, Мен – өгіз те­рісі талыспын!» деп ша­мы­рқанатыны есіңізде ме? Дәл осы талыстың не нәрсе екенін ізденіп жүріп тауып, қалпына келтіріп жасаған да – Табиғат.

– Көне хикаялардың бірі­нен талыс туралы мына­дай аңыз естіп едім, – дейді Та­би­ғат. – Бір кісінің бүкіл ма­л­­ы жұтқа ұшырап, таяғын ұс­тап қалыпты. Бірақ байдың қолы шебер екен, өлген жыл­қы­ла­ры­ның бас терісінен талыс де­ген ыдыс жасап, соны сатып, кейін қайта мал жиып, ша­­руасын түзеген. Ұста-ше­бер­лердің аспап-сайманын са­луға лайық сөмке – талыс қа­зір Табиғаттың үйінде күн­де­лікті қолданылатын бұй­ым­ның біріне арналған.

Табиғат кішкентайынан қа­ла­да өсіп, орыс мектебінде оқы­са да малсақтығынан ажы­рамаған нағыз қазақтың өзі. Оның әр туындысынан неше түрлі хайуанның, жан-жануардың бір элементін көр­мей қоймайсың. Тіпті кей­де оны әйгілі «аң стилін» қал­ып­тастырған сақ-скиф ше­бер­лерінің соңғы тұяғы емес пе екен деген ой да келіп қа­ла­ды. «Көк өгіз», «Доңыз», «Көнек», «Талыс», «Аққу», т.б. көптеген жұмыстар Таби­ғат­тың осы бір «аң стилін» ш­е­бер меңгергенін, әрбір жа­нуардың өзіне тән мінез-құл­қын бір ғана штрихпен бере алатынын дәлелдейді.

Қыс келіп, ел-жұрт соғым союға кіріскенде Табиғат бір жа­сап қалады. Бұл оның қой­ма­сын шикізатқа толтыратын уақыты. Таныс достары, көрші-көлемі суретшінің осы «осалдығын» жақсы біледі. Неше түрлі мүйіз-тұяқ, бас-си­рақ, сүйек-саяқ, терінің пұш­пағы, түйенің мойыны, жыл­қының қылқұйрығы, т.б. зат­тар келіп жатады. Бір көр­ген­де қажетсіз секілді осы нәр­селер Табиғаттың қолынан өткенде адам танығысыз өзгеріп, өнер туындысына айналатынына олардың көзі сан рет жеткен ғой. Тері өңдеудің ма­шақаты көп, иіс-қоңысы та­ғы бар, соның бәріне шыдап қана қоймай, отағасына дем беріп отыратын Мейрамгүл Жайдарқызының орны бір бөлек.

...Мен Табиғатты көптен көр­меп едім. Жақында жо­лық­тық. Астанаға көшкелі көр­мелерден көрінбей, аты-жө­ні естілмей кетіп еді. Үй са­лып­ты. Қызын ұзатып, ке­лін түсіріпті. «ЮНЕСКО клу­бы» балалар көркемсурет мек­тебінде сабақ береді екен. Қатты қуанғаным, Та­би­ғат шығармашылығын да ұмыт­папты. Кішігірім музей­ге ұқсайтын үйін аралатып, соңғы кезде жасаған жұмыс­та­рын көрсетті. Байқағаным – су­ретші соңғы кезде ағаш­ты көбірек пайдала­нып­­ты. Алып кесіртке, құ­май та­зы, мүйізтұмсық, қар­­ға­лар... Бұл жерде де Та­би­ғат Тө­ле­міс­ұлының «жал­қау­лы­ғы» көз­ге ұрып тұр: шым-шы­ты­рық ағаш бұтақтарының ара­сынан өзі­не керек қимыл-қоз­ға­лыс­ты дәл тауып, сәл-пәл «өңдей» салғанда, тың туынды өзіндік мінезімен тіріліп са­ла берген.

– Көптен көрмеге қатыс­қа­ным жоқ. Бірақ соңғы кезде жасаған жұмыстарымның бә­рі бір серияға кіреді. Осы жұ­мыстарым арқылы қор­ша­ған ортаның экологиясына, адам жанының экологиясына кө­рермен назарын аударғым келе­ді. Астанада жеке көр­мем­ді ұйымдастырсам деп ар­ман­даймын, – дейді Табиғат Қожанбаев.

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу