«Скифтің соңғы тұяғы» (Суретші Табиғат Қожанбаевтың туындылары туралы)

Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі Табиғат Қожанбаев бүгінде Астана қаласында тұрады. 

Егемен Қазақстан
27.07.2018 2689
2

Орал қаласында туып-өс­кен Табиғат Төлемісұлы кішкентайынан қолөнерге құ­мар болып­ты. Балқия апай ұлы­ның ваннадағы сабын атау­лыны қоймай, қырнап-жо­­нып, неше түрлі мүсін жа­­сап тастайтынын жыр қы­лып айтады. Бірде Табиғат плас­­тилиннен адамның басын жасап, тоңазытқышқа са­­лып қойған екен. Ашып қал­­ған анасы қорыққаннан шалқасынан түсе жаздаған. Осындай «қызықтарына» қа­ра­май, бала бойынан өрелі өнер­дің ұшығын көрген ана оны әрдайым қолдап, көр­ке­мөнер мектебінде оқы­тып­ты. Кейін Табиғаттың өзі өнердің соңына шындап түсіп, әуелі Алматы көр­кем­­өнер училищесін, одан соң Абай атындағы Алматы мем­­лекеттік университетін бі­тір­ді.

– Мен «жалқау» сурет­ші­мін, – дейді Табиғат әзілдеп. – Табиғаттың өзі жасаған ға­жай­ып нәрселерді сәл ғана өң­дей саламын.

Табиғат Төлемісұлы ағаш­тан, сүйектен, мүйізден, тері­ден, тіпті металдан да талай ту­ындыларды жасады. Бі­рақ оның ең сүйікті кәсібі – кә­дім­гі теріні айналдыру.

Шындығында қазақ қол­өнерінде тері өте жиі қол­да­нылатын материалға жата­ды. Ат әбзелдері, торсық, кү­бі, саба секілді күнделікті тұр­мыс бұйымдары, жарғақ шал­бар, былғары тон – осы­ның бәрі де мал баққан қа­зақ­тың күнде көріп жүрген бұй­ымы ғой. Сақталуы қиын бол­ған­дықтан талай-талай тері жә­ді­гер ұмытылып, халық жады­нан жоқ болып та кетті. Әй­гілі Бұ­қар жыраудың «Сен – бұзау те­рісі шөншіксің, Мен – өгіз те­рісі талыспын!» деп ша­мы­рқанатыны есіңізде ме? Дәл осы талыстың не нәрсе екенін ізденіп жүріп тауып, қалпына келтіріп жасаған да – Табиғат.

– Көне хикаялардың бірі­нен талыс туралы мына­дай аңыз естіп едім, – дейді Та­би­ғат. – Бір кісінің бүкіл ма­л­­ы жұтқа ұшырап, таяғын ұс­тап қалыпты. Бірақ байдың қолы шебер екен, өлген жыл­қы­ла­ры­ның бас терісінен талыс де­ген ыдыс жасап, соны сатып, кейін қайта мал жиып, ша­­руасын түзеген. Ұста-ше­бер­лердің аспап-сайманын са­луға лайық сөмке – талыс қа­зір Табиғаттың үйінде күн­де­лікті қолданылатын бұй­ым­ның біріне арналған.

Табиғат кішкентайынан қа­ла­да өсіп, орыс мектебінде оқы­са да малсақтығынан ажы­рамаған нағыз қазақтың өзі. Оның әр туындысынан неше түрлі хайуанның, жан-жануардың бір элементін көр­мей қоймайсың. Тіпті кей­де оны әйгілі «аң стилін» қал­ып­тастырған сақ-скиф ше­бер­лерінің соңғы тұяғы емес пе екен деген ой да келіп қа­ла­ды. «Көк өгіз», «Доңыз», «Көнек», «Талыс», «Аққу», т.б. көптеген жұмыстар Таби­ғат­тың осы бір «аң стилін» ш­е­бер меңгергенін, әрбір жа­нуардың өзіне тән мінез-құл­қын бір ғана штрихпен бере алатынын дәлелдейді.

Қыс келіп, ел-жұрт соғым союға кіріскенде Табиғат бір жа­сап қалады. Бұл оның қой­ма­сын шикізатқа толтыратын уақыты. Таныс достары, көрші-көлемі суретшінің осы «осалдығын» жақсы біледі. Неше түрлі мүйіз-тұяқ, бас-си­рақ, сүйек-саяқ, терінің пұш­пағы, түйенің мойыны, жыл­қының қылқұйрығы, т.б. зат­тар келіп жатады. Бір көр­ген­де қажетсіз секілді осы нәр­селер Табиғаттың қолынан өткенде адам танығысыз өзгеріп, өнер туындысына айналатынына олардың көзі сан рет жеткен ғой. Тері өңдеудің ма­шақаты көп, иіс-қоңысы та­ғы бар, соның бәріне шыдап қана қоймай, отағасына дем беріп отыратын Мейрамгүл Жайдарқызының орны бір бөлек.

...Мен Табиғатты көптен көр­меп едім. Жақында жо­лық­тық. Астанаға көшкелі көр­мелерден көрінбей, аты-жө­ні естілмей кетіп еді. Үй са­лып­ты. Қызын ұзатып, ке­лін түсіріпті. «ЮНЕСКО клу­бы» балалар көркемсурет мек­тебінде сабақ береді екен. Қатты қуанғаным, Та­би­ғат шығармашылығын да ұмыт­папты. Кішігірім музей­ге ұқсайтын үйін аралатып, соңғы кезде жасаған жұмыс­та­рын көрсетті. Байқағаным – су­ретші соңғы кезде ағаш­ты көбірек пайдала­нып­­ты. Алып кесіртке, құ­май та­зы, мүйізтұмсық, қар­­ға­лар... Бұл жерде де Та­би­ғат Тө­ле­міс­ұлының «жал­қау­лы­ғы» көз­ге ұрып тұр: шым-шы­ты­рық ағаш бұтақтарының ара­сынан өзі­не керек қимыл-қоз­ға­лыс­ты дәл тауып, сәл-пәл «өңдей» салғанда, тың туынды өзіндік мінезімен тіріліп са­ла берген.

– Көптен көрмеге қатыс­қа­ным жоқ. Бірақ соңғы кезде жасаған жұмыстарымның бә­рі бір серияға кіреді. Осы жұ­мыстарым арқылы қор­ша­ған ортаның экологиясына, адам жанының экологиясына кө­рермен назарын аударғым келе­ді. Астанада жеке көр­мем­ді ұйымдастырсам деп ар­ман­даймын, – дейді Табиғат Қожанбаев.

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу