«Скифтің соңғы тұяғы» (Суретші Табиғат Қожанбаевтың туындылары туралы)

Қазақстан Суретшілер одағының мүшесі Табиғат Қожанбаев бүгінде Астана қаласында тұрады. 

Егемен Қазақстан
27.07.2018 2805
2

Орал қаласында туып-өс­кен Табиғат Төлемісұлы кішкентайынан қолөнерге құ­мар болып­ты. Балқия апай ұлы­ның ваннадағы сабын атау­лыны қоймай, қырнап-жо­­нып, неше түрлі мүсін жа­­сап тастайтынын жыр қы­лып айтады. Бірде Табиғат плас­­тилиннен адамның басын жасап, тоңазытқышқа са­­лып қойған екен. Ашып қал­­ған анасы қорыққаннан шалқасынан түсе жаздаған. Осындай «қызықтарына» қа­ра­май, бала бойынан өрелі өнер­дің ұшығын көрген ана оны әрдайым қолдап, көр­ке­мөнер мектебінде оқы­тып­ты. Кейін Табиғаттың өзі өнердің соңына шындап түсіп, әуелі Алматы көр­кем­­өнер училищесін, одан соң Абай атындағы Алматы мем­­лекеттік университетін бі­тір­ді.

– Мен «жалқау» сурет­ші­мін, – дейді Табиғат әзілдеп. – Табиғаттың өзі жасаған ға­жай­ып нәрселерді сәл ғана өң­дей саламын.

Табиғат Төлемісұлы ағаш­тан, сүйектен, мүйізден, тері­ден, тіпті металдан да талай ту­ындыларды жасады. Бі­рақ оның ең сүйікті кәсібі – кә­дім­гі теріні айналдыру.

Шындығында қазақ қол­өнерінде тері өте жиі қол­да­нылатын материалға жата­ды. Ат әбзелдері, торсық, кү­бі, саба секілді күнделікті тұр­мыс бұйымдары, жарғақ шал­бар, былғары тон – осы­ның бәрі де мал баққан қа­зақ­тың күнде көріп жүрген бұй­ымы ғой. Сақталуы қиын бол­ған­дықтан талай-талай тері жә­ді­гер ұмытылып, халық жады­нан жоқ болып та кетті. Әй­гілі Бұ­қар жыраудың «Сен – бұзау те­рісі шөншіксің, Мен – өгіз те­рісі талыспын!» деп ша­мы­рқанатыны есіңізде ме? Дәл осы талыстың не нәрсе екенін ізденіп жүріп тауып, қалпына келтіріп жасаған да – Табиғат.

– Көне хикаялардың бірі­нен талыс туралы мына­дай аңыз естіп едім, – дейді Та­би­ғат. – Бір кісінің бүкіл ма­л­­ы жұтқа ұшырап, таяғын ұс­тап қалыпты. Бірақ байдың қолы шебер екен, өлген жыл­қы­ла­ры­ның бас терісінен талыс де­ген ыдыс жасап, соны сатып, кейін қайта мал жиып, ша­­руасын түзеген. Ұста-ше­бер­лердің аспап-сайманын са­луға лайық сөмке – талыс қа­зір Табиғаттың үйінде күн­де­лікті қолданылатын бұй­ым­ның біріне арналған.

Табиғат кішкентайынан қа­ла­да өсіп, орыс мектебінде оқы­са да малсақтығынан ажы­рамаған нағыз қазақтың өзі. Оның әр туындысынан неше түрлі хайуанның, жан-жануардың бір элементін көр­мей қоймайсың. Тіпті кей­де оны әйгілі «аң стилін» қал­ып­тастырған сақ-скиф ше­бер­лерінің соңғы тұяғы емес пе екен деген ой да келіп қа­ла­ды. «Көк өгіз», «Доңыз», «Көнек», «Талыс», «Аққу», т.б. көптеген жұмыстар Таби­ғат­тың осы бір «аң стилін» ш­е­бер меңгергенін, әрбір жа­нуардың өзіне тән мінез-құл­қын бір ғана штрихпен бере алатынын дәлелдейді.

Қыс келіп, ел-жұрт соғым союға кіріскенде Табиғат бір жа­сап қалады. Бұл оның қой­ма­сын шикізатқа толтыратын уақыты. Таныс достары, көрші-көлемі суретшінің осы «осалдығын» жақсы біледі. Неше түрлі мүйіз-тұяқ, бас-си­рақ, сүйек-саяқ, терінің пұш­пағы, түйенің мойыны, жыл­қының қылқұйрығы, т.б. зат­тар келіп жатады. Бір көр­ген­де қажетсіз секілді осы нәр­селер Табиғаттың қолынан өткенде адам танығысыз өзгеріп, өнер туындысына айналатынына олардың көзі сан рет жеткен ғой. Тері өңдеудің ма­шақаты көп, иіс-қоңысы та­ғы бар, соның бәріне шыдап қана қоймай, отағасына дем беріп отыратын Мейрамгүл Жайдарқызының орны бір бөлек.

...Мен Табиғатты көптен көр­меп едім. Жақында жо­лық­тық. Астанаға көшкелі көр­мелерден көрінбей, аты-жө­ні естілмей кетіп еді. Үй са­лып­ты. Қызын ұзатып, ке­лін түсіріпті. «ЮНЕСКО клу­бы» балалар көркемсурет мек­тебінде сабақ береді екен. Қатты қуанғаным, Та­би­ғат шығармашылығын да ұмыт­папты. Кішігірім музей­ге ұқсайтын үйін аралатып, соңғы кезде жасаған жұмыс­та­рын көрсетті. Байқағаным – су­ретші соңғы кезде ағаш­ты көбірек пайдала­нып­­ты. Алып кесіртке, құ­май та­зы, мүйізтұмсық, қар­­ға­лар... Бұл жерде де Та­би­ғат Тө­ле­міс­ұлының «жал­қау­лы­ғы» көз­ге ұрып тұр: шым-шы­ты­рық ағаш бұтақтарының ара­сынан өзі­не керек қимыл-қоз­ға­лыс­ты дәл тауып, сәл-пәл «өңдей» салғанда, тың туынды өзіндік мінезімен тіріліп са­ла берген.

– Көптен көрмеге қатыс­қа­ным жоқ. Бірақ соңғы кезде жасаған жұмыстарымның бә­рі бір серияға кіреді. Осы жұ­мыстарым арқылы қор­ша­ған ортаның экологиясына, адам жанының экологиясына кө­рермен назарын аударғым келе­ді. Астанада жеке көр­мем­ді ұйымдастырсам деп ар­ман­даймын, – дейді Табиғат Қожанбаев.

Қазбек ҚҰТТЫМҰРАТҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу