Құлтемір

Ақпарат көзінің дерегі бойынша, елімізде 11 мың 500-ге жуық кітапхана бар екен. 17 млн халық үшін бұл әжептәуір байлық. 

Егемен Қазақстан
30.07.2018 118
3

Соған қарамастан соңғы уақытта кітапханаға бас сұғатын отандастарымыздың саны күрт кемі­ген. Социологтардың жүргізген зерттеуіне қа­рағанда, қазақстандықтардың жартысынан астамы кітап бетін мүлде ашпайтын көрінеді. Респонденттердің көбіне детектив, тарихи және махаббат жайлы романдарды оқитыны, одан кейінгі орында іскерлік және классикалық әде­биеттердің тұрғаны, ал фантастика, шетел әдебиеті, балаларға арналған кітаптар мен поэзияны оқу деңгейі сын көтермейтін жағдайда екені қынжылтпай қоймайды.

Осыдан біраз жыл бұрынғы «КОМКОН-2» Еу­разия орталығының зерттеуіне сүйенсек, 16 жас­тан асқан тұрғындардың 32,9%-ті кітапқа құш­тарлық танытса, оның өзінде детектив пен шытырман оқиғалы романдарды оқудың үлес салмағы басқаларынан басым түскен. Кәсіби әдебиетті оқырмандардың 25,0% тұтынса, жоғары деңгейдегі кеңестік және қазіргі көркем шығармаларды отан­дастарымыздың 5,0 % ғана сатып алып оқитыны анықталған. Мұны айтып отырған себебіміз, кітап оқып, көз майын тауысып не керек, қажет ақпаратты интернеттен алып оқи саламыз дейтін енжарлық психология­сы бүгінде толғағы піскен үлкен мәселеге айналды. Мұндайда ғаламторға байлану адамның ойлау қабілетін тежеп, рухани мешеулікке ұрындыратынын, жүйке ауруына әкеліп соқтыратынын түсіндіріп, қауіпті «дерттің» алдын алу жағына бас қатырып жат­қан әзірге ешкім жоқ.

Әлеуметтік желідегі кейбір жастардың жазбаларын оқып отырсаңыз, жіберген қа­телері кісі шошытарлық. Жаппай көпшілікті қаралаудан аулақпыз, әйтсе де оқушылардың басым бөлігі кітапхананың есігін ашпай мектеп бітіріп жататыны рас. Олардың оқуға мүлдем зауқының жоқтығын қоғамды интернеттің жаулап алуына аударып, жауапкершіліктен жалтарып, өзімізді алдаусыратқанымызбен бұдан ешқандай пайда жоқ. Әбдіжәміл Нұрпейісовтің «Қан мен тер» трилогиясын кім жазған?» деген сұраққа М.Әуезов деп, ал «Абай жолының» авторы кім?» десе күмілжіп, экран алдында жүргізушіге көзін жыпылықтатқан бойжеткеннің беті бүлк етпестен: «Абайдың өзі жазған болуы керек» деуі қарныңды аштырып қана қоймай, ызаңды қайнатады. Олар мектепті қалай бітіріп жүр? Он бір жыл не оқыды? Кім кінәлі? Мұғалім бе, әлде сұрақтың астына жауаптың бірнеше нұсқасын қатар ұсынатын ҰБТ ма?

Бәрінен бұрын қарапайым нәрсені білмей тұрғаны үшін өздерін кінәлі сезінбейтін өзімшілдігі мен сыни пікірге селт етпейтіні қорқытады. Мұны оқытудың практикалық жағына жеткілікті көңіл бөлінбеуден, яғни теориялық білімді тәжірибеде қолдануға машықтанудың әлсіздігі салдарынан орын алып жатқан олқылық деп түсіндіргісі келетіндер бар. Мұнан кейін қазіргі жастардан: «Абай жолын» оқыдың ба?» деп сұраудың өзін бір түрлі артық са­найсың. Компьютер мен интернетті асықша иірген бүгінгі заман адамдарының болашағы жарқын, алдарынан арайлап ақ таң күтіп тұр дегенге содан кейін сеніп көр. Әдебиеттегі кейіпкерлермен шаттана қуанып, қайғыра мұңайып, көркем әдебиет оқу арқылы жетілген ұрпақтың аузынан шыққан әрбір әңгімені тұшынып тыңдай бергің келеді. Сондай алдыңғы толқын ағаларымыздың бірі, белгілі қаламгер Кәмел Жүністегі осы мәселеге орай газет бетінде арнайы мақала жазылуын өтінді.

«Кітап оқу дағдысынан айырылған борке­мік ұрпақпен қайда барып оңамыз? Қазір телеарналардағы кейбір сапасыз бағдарламалар адамдардың санасын әбден улап, әсіресе сол­қылдақ жастарды рухани жұтаңдыққа ұшыратып бітірді. Өткен ғасырдың жиырмасыншы жылда­рындағы сауатсыздықты жою күресінен қазіргі қараңғылықтың көзін құрту қиын соғып тұр-ау...» деп күйінішін жеткізді ардагер.

Бұрын, егер сен жазушылардың жаңадан шыққан кітаптарын оқымасаң, сауатың нашар адам болып есептелетінсің. Сұраған жағдайда тура жауап таба алмай қалсаң, ұяттың шоғына бетіңіз күйетін. Бұрынғылар жан байлығымен таласатын, кім қанша кітап оқыды деп жарысатын. Қазір кітапты жастығының астына қойып оқитын, қолтығына кітап құшақтап, кітапханаға баратын кісі кемде-кем. Соның салдарынан жастар ауызекі тілде мәнерлеп көркем сөйлеуге, ойын шімірікпей дұрыс жеткізуге қабілетсіз. Кітапты көп оқыған адамның ойы жорғадай жұтынып, сөйлеген сөзінен тіл сауаттылығы менмұндалап тұрмай ма?! Сол себепті Абайдың, Әуезовтің кім екенін білмейтін, кем дегенде екі-үш шығармасын оқымаған балаға мектепте аттестат бере салу, өтірік баға қою қаншалықты дұрыс деген мәселе ойға қалдырады. Білім байлығына ұмтылыстан гөрі қазіргі материалдық байлықтың, қызыл-жасыл дүниеге көз байланудың алға озып тұрғаны өкінтеді.

– Бұрын жаңа оқу жылында мұғалім оқушы­лардан: «Жазғы демалыста қандай кітап оқып келдіңдер?» деп сұрайтын. Біз оқыған кітабы­мыздан алған әсерімізді баяндап беретінбіз. Қазір­гі оқушылардан сұрасаң өзіңді келемеждеп, күледі. Кітап, газет оқуды ескіліктің сарқыты санайды, оқуға, білім алуға зауқы жоқ. «Интернет тұрғанда кітап не керек?» деп, айдың, күннің жарығында адасқандарды кездестірген сайын ет жүрегің қан жылайды. Балаларымыз мейірімсіз құлтемірге айналып барады, – дейді редакцияға хат жолдаған бір оқырман. ...Орта есеппен алғанда, адам минутына 200-250 сөз, яғни 2 бет оқып шығады екен. Ал адамдардың 5 проценті өте баяу оқитындықтан олар минутына 180-220 сөзді қамтып үлгереді. Тарихта жылдам оқу қабілетіне ие тұлғалар аз болмаған десе-ді. Соның бірі, француздың атақты жазушысы Оноре де Бальзак 200 беттен тұратын романды жарты сағатта оқып тастайтын болған. Баланың бәріне Бальзактай болу қайда, бірақ...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Велошабандоз Андрей Кивилевтің құрметіне арналады

19.09.2018

Қызылордалық полицейлер «Қалта ұрлықтарынан сақ болыңыздар!» атты жедел профилактикалық іс-шарасын өткізді

19.09.2018

РОБОТТАР ҚЫЗЫЛОРДА ДА ҚҰРАСТЫРЫЛАДЫ

19.09.2018

Алқызыл алау Алматы арқылы өтеді

19.09.2018

Таразда Мемлекеттік басқару академиясының филиалы ашылды

19.09.2018

Сауль Альварес IBO чемпиондық титулынан айырылды

19.09.2018

Жаңа жылдан бастап дәрілік заттардың бағалары реттелмек

19.09.2018

Қостанайда ішкі істер органдары ақпараттық қызметтің 100 жылдығы аталып өтілуде

19.09.2018

Халық қаһарманы Қасым Қайсеновке арналған кеш өтті

19.09.2018

Солтүстік Қазақстанның қос бишісі Азия чемпионатынан екі алтын медаль олжалады

19.09.2018

Қазақстанның тұрақты өкілі: елдегі жағдайды тұрақтандырудағы жетекші рөл ауғандарға тиесілі болуы керек

19.09.2018

Арыстанбек Мұхамедиұлы фильмдерді қазақ тіліне аударудың үш нұсқасын ұсынды

19.09.2018

«Астана Банкі» лицензиясынан айырылды

19.09.2018

Жауқазын жырлар жалыны

19.09.2018

Тоғыз тонна есірткі тәркіленді

19.09.2018

Жазушымен жүздесу

19.09.2018

Қостанайда Отбасы күні қарсаңындағы акциялар шеруі басталды

19.09.2018

Тарихи атаулармен түрленеді

19.09.2018

Ұстаздығы ұшан-теңіз жан

19.09.2018

«Герцептин» тапшылығы алаңдатады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу