Құлтемір

Ақпарат көзінің дерегі бойынша, елімізде 11 мың 500-ге жуық кітапхана бар екен. 17 млн халық үшін бұл әжептәуір байлық. 

Егемен Қазақстан
30.07.2018 135
3

Соған қарамастан соңғы уақытта кітапханаға бас сұғатын отандастарымыздың саны күрт кемі­ген. Социологтардың жүргізген зерттеуіне қа­рағанда, қазақстандықтардың жартысынан астамы кітап бетін мүлде ашпайтын көрінеді. Респонденттердің көбіне детектив, тарихи және махаббат жайлы романдарды оқитыны, одан кейінгі орында іскерлік және классикалық әде­биеттердің тұрғаны, ал фантастика, шетел әдебиеті, балаларға арналған кітаптар мен поэзияны оқу деңгейі сын көтермейтін жағдайда екені қынжылтпай қоймайды.

Осыдан біраз жыл бұрынғы «КОМКОН-2» Еу­разия орталығының зерттеуіне сүйенсек, 16 жас­тан асқан тұрғындардың 32,9%-ті кітапқа құш­тарлық танытса, оның өзінде детектив пен шытырман оқиғалы романдарды оқудың үлес салмағы басқаларынан басым түскен. Кәсіби әдебиетті оқырмандардың 25,0% тұтынса, жоғары деңгейдегі кеңестік және қазіргі көркем шығармаларды отан­дастарымыздың 5,0 % ғана сатып алып оқитыны анықталған. Мұны айтып отырған себебіміз, кітап оқып, көз майын тауысып не керек, қажет ақпаратты интернеттен алып оқи саламыз дейтін енжарлық психология­сы бүгінде толғағы піскен үлкен мәселеге айналды. Мұндайда ғаламторға байлану адамның ойлау қабілетін тежеп, рухани мешеулікке ұрындыратынын, жүйке ауруына әкеліп соқтыратынын түсіндіріп, қауіпті «дерттің» алдын алу жағына бас қатырып жат­қан әзірге ешкім жоқ.

Әлеуметтік желідегі кейбір жастардың жазбаларын оқып отырсаңыз, жіберген қа­телері кісі шошытарлық. Жаппай көпшілікті қаралаудан аулақпыз, әйтсе де оқушылардың басым бөлігі кітапхананың есігін ашпай мектеп бітіріп жататыны рас. Олардың оқуға мүлдем зауқының жоқтығын қоғамды интернеттің жаулап алуына аударып, жауапкершіліктен жалтарып, өзімізді алдаусыратқанымызбен бұдан ешқандай пайда жоқ. Әбдіжәміл Нұрпейісовтің «Қан мен тер» трилогиясын кім жазған?» деген сұраққа М.Әуезов деп, ал «Абай жолының» авторы кім?» десе күмілжіп, экран алдында жүргізушіге көзін жыпылықтатқан бойжеткеннің беті бүлк етпестен: «Абайдың өзі жазған болуы керек» деуі қарныңды аштырып қана қоймай, ызаңды қайнатады. Олар мектепті қалай бітіріп жүр? Он бір жыл не оқыды? Кім кінәлі? Мұғалім бе, әлде сұрақтың астына жауаптың бірнеше нұсқасын қатар ұсынатын ҰБТ ма?

Бәрінен бұрын қарапайым нәрсені білмей тұрғаны үшін өздерін кінәлі сезінбейтін өзімшілдігі мен сыни пікірге селт етпейтіні қорқытады. Мұны оқытудың практикалық жағына жеткілікті көңіл бөлінбеуден, яғни теориялық білімді тәжірибеде қолдануға машықтанудың әлсіздігі салдарынан орын алып жатқан олқылық деп түсіндіргісі келетіндер бар. Мұнан кейін қазіргі жастардан: «Абай жолын» оқыдың ба?» деп сұраудың өзін бір түрлі артық са­найсың. Компьютер мен интернетті асықша иірген бүгінгі заман адамдарының болашағы жарқын, алдарынан арайлап ақ таң күтіп тұр дегенге содан кейін сеніп көр. Әдебиеттегі кейіпкерлермен шаттана қуанып, қайғыра мұңайып, көркем әдебиет оқу арқылы жетілген ұрпақтың аузынан шыққан әрбір әңгімені тұшынып тыңдай бергің келеді. Сондай алдыңғы толқын ағаларымыздың бірі, белгілі қаламгер Кәмел Жүністегі осы мәселеге орай газет бетінде арнайы мақала жазылуын өтінді.

«Кітап оқу дағдысынан айырылған борке­мік ұрпақпен қайда барып оңамыз? Қазір телеарналардағы кейбір сапасыз бағдарламалар адамдардың санасын әбден улап, әсіресе сол­қылдақ жастарды рухани жұтаңдыққа ұшыратып бітірді. Өткен ғасырдың жиырмасыншы жылда­рындағы сауатсыздықты жою күресінен қазіргі қараңғылықтың көзін құрту қиын соғып тұр-ау...» деп күйінішін жеткізді ардагер.

Бұрын, егер сен жазушылардың жаңадан шыққан кітаптарын оқымасаң, сауатың нашар адам болып есептелетінсің. Сұраған жағдайда тура жауап таба алмай қалсаң, ұяттың шоғына бетіңіз күйетін. Бұрынғылар жан байлығымен таласатын, кім қанша кітап оқыды деп жарысатын. Қазір кітапты жастығының астына қойып оқитын, қолтығына кітап құшақтап, кітапханаға баратын кісі кемде-кем. Соның салдарынан жастар ауызекі тілде мәнерлеп көркем сөйлеуге, ойын шімірікпей дұрыс жеткізуге қабілетсіз. Кітапты көп оқыған адамның ойы жорғадай жұтынып, сөйлеген сөзінен тіл сауаттылығы менмұндалап тұрмай ма?! Сол себепті Абайдың, Әуезовтің кім екенін білмейтін, кем дегенде екі-үш шығармасын оқымаған балаға мектепте аттестат бере салу, өтірік баға қою қаншалықты дұрыс деген мәселе ойға қалдырады. Білім байлығына ұмтылыстан гөрі қазіргі материалдық байлықтың, қызыл-жасыл дүниеге көз байланудың алға озып тұрғаны өкінтеді.

– Бұрын жаңа оқу жылында мұғалім оқушы­лардан: «Жазғы демалыста қандай кітап оқып келдіңдер?» деп сұрайтын. Біз оқыған кітабы­мыздан алған әсерімізді баяндап беретінбіз. Қазір­гі оқушылардан сұрасаң өзіңді келемеждеп, күледі. Кітап, газет оқуды ескіліктің сарқыты санайды, оқуға, білім алуға зауқы жоқ. «Интернет тұрғанда кітап не керек?» деп, айдың, күннің жарығында адасқандарды кездестірген сайын ет жүрегің қан жылайды. Балаларымыз мейірімсіз құлтемірге айналып барады, – дейді редакцияға хат жолдаған бір оқырман. ...Орта есеппен алғанда, адам минутына 200-250 сөз, яғни 2 бет оқып шығады екен. Ал адамдардың 5 проценті өте баяу оқитындықтан олар минутына 180-220 сөзді қамтып үлгереді. Тарихта жылдам оқу қабілетіне ие тұлғалар аз болмаған десе-ді. Соның бірі, француздың атақты жазушысы Оноре де Бальзак 200 беттен тұратын романды жарты сағатта оқып тастайтын болған. Баланың бәріне Бальзактай болу қайда, бірақ...

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы Сауд Арабиясының Королімен телефон арқылы сөйлесті

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу