Алты құлаш әулие кесенесі – Ақтаудың Тәж-Махалы болса...

Маңғыстау – әулиелі жер, алайда облыс орталығы Ақтау қаласының іргесінде, қаланың күнделікті қым-қуыт тірлігіне куә болып тұрғаны біреу-ақ, ол – Алты құлаш әулие қойылымы. Қойылым демекші, ол үлкен қауым емес, алайда халық арасында зор құрметке ие, басы ауырып, балтыры сыздағанда баратындар да, киелі нысан ретінде арнайы зиярат ететіндер де жоқ емес.

Егемен Қазақстан
30.07.2018 1950
2

Әуелден әулиені сыйлап, қорымды қастерлеп өскен қазақ баласы үшін жақын маң­нан рухани-имандылық бағытындағы тәлім-тәрбие нысаны, тағылым орталығы, кө­рікті орын болуға сұранып-ақ тұр. Ақтаудан шалғайда болмауы, инфрақұрылымдық ахуалының қолжетімділігі нысанды рухани орынға айналдырамын дегендерге қатты қиындық туғыза қоймасы анық.

Археолог Андрей Ас­тафьев Алты құлаш әулие­­нің жер­ленуін Х-ХI ғасыр­ларға жат­қызады. Көне­көз­дердің айтуынша, Кеңес одағы кезінде құрылысы қанат жайған қаланың кезекті шағын аудандарын тұр­ғызбақ болып, құзырлы мекемелер аталмыш әулиелі орынды бульдозерлермен сүзіп, тегістеу ісін қолға алыпты. Қанша күн әлектеніп-әбігер­ленгенімен, бульдозер жерге шегелеп тастағандай бір ор­нынан жылжымай қинала дырылдап, қақала тоқтай берген көрінеді.

Ал алда-жалда қаза қалған жерлерден адам сүйектері шығып, әбден есті шығарса керек. Осыдан соң-ақ әулиелі орынға үй саламын деген арман өз-өзінен алыстай берген. Тәуелсіздік алған соң өткенімізге жанашырлықпен қарап, «жоқты түгендейміз, өл­генді тірілтіп, өшкенді қайта жағамыз» деген сер­піліс әрбір қазақтың б­ойын­да лапылдап тұрды. Осы екпінмен талай істі атқа­рып, небір жақсы істерге мұ­рын­дық болғандар да жоқ емес. Осы жанашырлықтан Алты құлаш әулие зираты да тыс қалған жоқ.

1996 жылы сырты қоршалып, кейін ескерткіш-кесене салу ісі көтерілді. Бірақ аяқсыз қал­ды. 2006 жылы «Мәдени мұра» бағдарламасы бойын­ша Маңғыстау облыстық мәс­лихаты шешімімен мәде­ни орын қатарына алынды, яғни осы мәртебеде таныл­ды. Алайда, іс тағы осы жер­ден үзілді. Құрылыс жұмыста­рында келеңсіз жағдай орын алудың арты әулиелі орынды көзден таса, көңілден қағыс қалдырды. Он жылдан ас­там уақыт жөндеу-жаңарту жұмыстарын көрмеген әулиелі орын қаланың бір шетінде елеусіз-ескерусіз қоңырқай қалыпта құлазып тұр.

Осы жерде тағы бір мәсе­ле қылаң береді. Жер­гілік­ті дін өкілдерінің, мешіт имам­­дарының әулиелі орын­дар­­ға бетін бұрып, сәлде болса, көңіл­­дерін бөлмейтіндіктері неліктен? Әулиені әулие ретінде, бұрынғы бабаларымыз – кешегі тірілер, бүгінгі өлілер ретінде құрметтеп, олар­дың өмірін, өнегесін ұрпақ тәрбие­сіне қолданудың, «кеше біз де сендей болғанбыз, сен де ертең біздей боласың» деген бір-ақ ауыз сөзге сыйған бар мен жоқтың, ақиқат пен жалғанның шындығын танытып, өмір сүрудің мәні мен маңызын, міндетін ұқтыр­ғанның несі айып?

Бүгінгі ға­ламторға шырмалып, тілі мен дінінен, ділінен ажырап дүбә­ра қалыпқа түсіп бара жат­қан ұрпақты имандылыққа, дәстүр мен дін біте қабысқан қазақы жолымызға түсірудің ешқандай қателігі болмас еді. Алайда, бүгінгі молдалар тек мешіт көлеміндегі іс-шаралар мен дәріс-уағыздардан аспай, тек берілген кітап, нұсқаулық дәрежесінде ғана еңбек ете­тіндей. Әйтпесе, әулиелі орын­дарды халық арасында насихаттап, жас ұрпақты қалып­тастыруға, олардың саналық-рухани жетілуіне байырғы құндылықтарымызды қолдана отырып атсалысып жүргендері байқалмайды. Басқа өңір­лерді қайдам, 362 әулиелі Маңғыс­тауда бірде-бір киелі орында күзетшілік қызметін атқарып отырған шырақшылар болмаса, имам, молдалардың қарасы көрінбейді...

Ақтау аумағында орналас­қан Алты құлаш әулие қойы­лы­мының бүгінге дейін сырттап қалуына бұл да бір себеп. Қойылым өздерімен көрші қалалық мешіт қызметкер­лерінің ойында емес дей алмаймыз, өйткені оларға мешітке кірген-шыққан сайын көрмейін десе де көруіне тура келетін жапсарлас көрші нысан.

Жергілікті билік, кәсіпкер­лердің қолдауымен Алты құ­лаш әулие еңселі кесенеге айналып, халық­тың, ұрпақтың руха­ни өміріне қызмет етсе дейміз, ал молдалар нысан мен ұрпаққа қатар қызмет ететін дін басы болса ғой?! Алыстағы Үнді еліндегі Тәж-Махалды айтпай-ақ, Алты құлаш ата Алматыдағы Райымбек ба­тырдың кесенесі сынды ақ­тау­лықтардың рухани-иман­­ды­лық орны болуға қай жағынан да сай келеді.

Зама­науи үлгіде жаңартып, хал­қымыздың тарихы мен тағылымын танытатын кесенеге айналса қала тұрғындары мен қонақтардың, туристердің қызыға атбасын тірері анық, сондай-ақ көк теңіз жағасында күн нұрына малынған әсем келбетін сомдамақ болып, талай жобаларды көздеп отырған Ақтаудың сәніне сән қосар еді. Әйтпесе, қараусыз қалған қоңырқай орын күндердің күнінде қаланың қақ ортасына сүреңсіз сурет сыйлауы мүмкін. Ол орынды ешкімнің сүріп-сүртіп, күреп тастай алмайтынын күркіреген кеңестік кезеңнің өзі дәлелдеп, аяғын тартуына тура келген...

Бұл орынды мәселе жер­гілікті тұрғындар арасында қол­дауға ие, бірді-екілі бас­па­сөз беттерінде айтылды да. «Мәдени мұрадан» қалыс қал­ған нысан «Рухани жаңғы­рудан» қағыс қалмаса екен...

Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

Маңғыстау облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

Жолаушылар мен жолсеріктерге сыбайлас жемқорлықтың зияны түсіндірілді

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келіп жетті

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

24.09.2018

Юлия Путинцева WTA жаңартылған рейтингінде 46-орынға көтерілді

24.09.2018

БҰҰ Бас Ассамблеясының 73-ші сессиясы өз жұмысын бастады

24.09.2018

Виктория көліндегі апатта қаза тапқандар саны 225 адамға жетті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(1)

Әселxан (27.08.2018 15:23:37)

Гүлайым, өлкеміздің нағыз жанашыры! Күрмеуі шешілмеген мәселелерді көтеріп келеді ылғи. Нақты шешімдер табатынына үміттіміз. Алты құлаш әулие шынымен де xалықтың жанына батып жүргені аеық. Қоңырқай тартып қала реңін бұзып тұрғаны да рас. Мешітті жаңартып, әдемі арxитектурамен сәнін келтірсе деген тілек. Жұма сайын ол мешітте жамағат та көп болады.

Пікір қосу