Тарбағатайдан тоналмаған екінші Алтын адам табылды

Тарбағатай ауданындағы Елеке сазы жайлауында жүргізілген қазба жұмыстары нәтижесінде тоналмай, бүтін күйінде сақталған екінші Алтын адам табылды. «Екінші Алтын адам» деп отырғанымыз, 1969 жылы археолог Кемел Ақышев тапқан Алматы облысындағы Есіктегі Алтын адамнан кейінгі табылған Алтын адамдардың барлығы тоналған болатын. Арада жылжып жарты ғасыр өткенде табылған құнды жәдігер бүгін Өскемендегі облыстық тарихи-өлкетану музейінде БАҚ өкілдерінің назарына ұсынылды.

Егемен Қазақстан
06.08.2018 5433
2

Елеке сазы жайлауындағы қазба жұмыстарына жетекшілік еткен археолог Зейнолла Самашев Алтын адамның ер кісі болғандығын, жас мөлшері 17-18-дерде, өмір сүрген кезеңі біздің заманымызға дейінгі 8 ғасыр екендігін айтады. Демек, бұл Алтын адам мен Есіктегі Алтын адамның арасында үш ғасыр айырмашылық бар.

Бір ғажабы, Тарбағатайдан табылған Алтын адамның өне бойы тұтастай алтынмен апталған деуге болады. Бас киімі, ондағы құлақшын, үстіндегі киімнің өңірлері, оң жақ беліндегі қанжарының қабы, сол жақ беліндегі қорамсағы түгелдей бұғы, барыс, қабылан стиліндегі алтын әшекейлермен безендіріліпті. Аяғындағы етігі ұсақ алтын моншақтармен әдіптеліпті. Қорамсақтың ұзындығы 1 метрге жуықтаса, мойнындағы сом алтыннан иіп жасаған алқасының салмағы бір келі тартатынын айтады археологтар. Қорамсақ ішіндегі жебе қалдықтары мен оны иыққа ілетін қайыстарының әшекей бұйымдары да жақсы сақталыпты. «Құнды жәдігер бұған дейін ашылмай келген көп жұмбақтарды ашуға мүмкіндік береді. Біріншіден, сол заманда материалды өңдеу технологиясы өте жоғары болған. Алтындардан көзге әрең көрінетін бұйымдар жасау оңай шаруа емес. Мұның артында үлкен өндіріс жатыр. Екіншіден, 8 мың жыл бұрын өмір сүрген халықтардың тұрмысы, діни нанымы, жерлеу рәсімі, немен қоректенді, ауа-райы қалай болғаны туралы құнды мағлұматтарға қол жеткіземіз. Бұрын тоналған Алтын адамдарға қарап отырып жалпылама реконструкция жасалды ғой. Мұнда бәрі сақталған. Болжам емес, тікелей жауап аламыз. Днк-сын шығарамыз, бет-бейнесін жасаймыз. Днк-сына расшифровка жасап, басқа Алтын адамдардың Днк-сімен салыстырып, ұқсастығын немесе айырмашылығын анықтаймыз. Алтынның құрамына химиялық сараптама жасап, бабаларымыздың алтынды қай жерден алып, өндіргенін де анықтауға болады», - дейді З.Самашев.

Ерекше назар аударар дүние, Алтын адамның шықшытынан алтын түтіктің шығуы. Мәскеуден Шығыс Қазақстанға арнайы келген антрополог ғалымдар бұл түтік Алтын адамның денесін мумиялау үшін пайдаланылған болуы мүмкін деген болжам айтуда. «Мүрденің ер адам екені анық. Қалай көз жұмғанын айту қиын. Жарақат алмаған. Бір ерекшелігі, сүйектері бірнеше жерден тесілген. Әлеуметтік мәртебесі жоғары адам қайтыс болғанда қоштасу үшін осылай жерлеген. Көшпенділер алып аумақты жайлағаннан кейін басқа жақтағы адамдар да қоштасу рәсіміне қатысуы үшін мүрдені бұзбай сақтауға тырысқан. Мумиялау үшін ішек-қарнын сылып тастап, әртүрлі шөптер мен сұйықтықтарды қолданған болуы керек», - дейді Ресей Ғылым академиясы этнология және антропология институтының қызметкері, тарих ғылымдарының кандидаты Егор Китов. Антропологтың болжамынша, Алтын адамның бойы 170 сантиметр шамасында.

Өскемендегі тарихи-өлкетану музейінде өткен Алтын адамның таныстырылымына келген облыс әкімі Даниал Ахметов құнды жәдігерді көргенде таңданысын жасыра алмады. «Бойыңды мақтаныш сезімі кернейді. Біздің бабаларымыз қандай болған? Олар ұшы-қиырсыз кең далада көшіп қана жүрмеген, үлкен білім, парасат иесі болған. Мал бағуға емес, ең әуелі білімге, ғылымға ерекше мән берген. Жоғары технологияны меңгерген. Тоналмай, бүтін күйінде бізге жеткен Алтын адам соның айқын айғағы. Тарихтың жаңа парағы ашылды деуге болады», - деп тебірене сөйлеген аймақ басшысы құнды жәдігерге реставрация жасалатынын, Алтын адам табылған Елеке сазы жайлауындағы аумақ қоршалып, мемлекет қамқорлығына алынатын, күзет қойылатынын жеткізді.

Реті келгенде айта кетейік, 2016 жылы Д.Ахметовтің бастамасымен археологияны дамытудың 2016-2018 жылдарға арналған өңірлік бағдарламасы қабылданып, Катонқарағай ауданындағы Берел, Зайсан ауданындағы Шілікті қорғандары, Ұлан ауданындағы Аблайкит қорған-монастырі, Тарбағатай ауданындағы Елеке сазы мен Абай ауданындағы Қырықүңгір ескерткіштері зерттеліп, зерделенген еді. Сол жылы жас археолог Ерден Оралбай Елеке сазы ескерткіштеріне алғаш болып қазба жұмыстарын жүргізіп, бұл аумақта 300-ге жуық қорғандар бар екендігін анықтап, ғылыми айналымға енгізген болатын.

Азамат ҚАСЫМ,

«Егемен Қазақстан»

ӨСКЕМЕН

Суреттерді түсірген – Тілеубек ШАЯХМЕТ

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

Алматыда көп балалы аналар баспана кезегін күтіп жүр

23.01.2019

«Сервистік әкімдік» Open space режимінде жұмыс істейді

23.01.2019

Ресей 2020 жылғы Олимпиада ойындарына қатыспауы мүмкін

23.01.2019

Қытайдың ІЖӨ-нің өсу қарқыны ең төменгі деңгейге жетті

23.01.2019

Жас мамандарға пайдалы ақпарат (видео)

23.01.2019

Бокстан әйелдер арасындағы әлем чемпионатының қожайыны анықталды

23.01.2019

Футбол күнтізбесі жарияланды

23.01.2019

«Иван Ярыгин» турниріне қатысады

23.01.2019

Данияр Елеусінов шаршы алаңға наурызда шығады

23.01.2019

Маңғыстауда арнайы мониторинг тобының алғашқы отырысы өтті

23.01.2019

«Ойыншық» сабындар

23.01.2019

Мұстафа рухын іздеген қазақтар

23.01.2019

Тұранның тұғырлы тұлғасы

23.01.2019

Инновациялық идеяларды тиімді пайдаланса...

23.01.2019

Ғылым деңгейі неге төмен?

23.01.2019

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

23.01.2019

Қайырымдылық байқауына іріктеу жалғасып жатыр

23.01.2019

Г.Әбдіқалықова Армения елшісімен кездесті

23.01.2019

Бес әлеуметтік бастама: Атқарар іс аз емес

23.01.2019

Ауылда отырып, аукционда жеңген фермер

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу