Шоқанды ынтықтырған Шартас

 

Райымбек ауданындағы Сарыбастау ауылының солтүстік жағында Шартас деген жер бар. Шартас бұл ауылдан онша алыс емес, бар болғаны шамамен алты-жеті шақырым шамасындай ғана жерде. Шығысында Үйсін тауының үлкен жотасы жатса, солтүстігінде Есекартқан тауы. Бұлардың ортасында ерекше тартып алақандай жерді алып, сізді қызықтырған Шартас көрінеді.

Егемен Қазақстан
06.08.2018 2477
2

Бұл жөнінде «Қазақстан ғылымы мен жоғарғы мектебі» басылымының жауапты хатшысы қызметін атқарған досымыз Жексен Алпартегі былай баяндайды: «Бұл ғажайып көріністерді мен 1961 жылы көргенмін. Әкеміз Шартастың жанында мал бағып жаз бойы отырды. Біз тау тастарына шығып жүріп, үңгірлерге де кіретінбіз.Бір үңгірдің қабырғалары шіркеу тәріздес болып келсе, зымыран құстың кескінімен қатар бір-біріне айбат шеккен арыстандардың бейнелерін және жан-жануарлардың да суреттерін көрген едік. Ал оның төменгі жағындағы бір жалпақ таста адам жұдырығы сиятын тесік та бар еді.Ол туралы үлкен кісілер: «Кезінде бұл тесік тасқа Манас батыр атын байлапты. Аты өте ақылды болыпты, жайылымға жіберілгенде Текестен су ішіп, Тұздыкөлдің тұзын жалап қайтады екен» деген әңгіме айтатын.Ал соған таяу жердегі үстел тәрізді тас та өзінің ерекшелігімен таңдандыратын. Үстел болғанда кәдімгі төрт бұрышты, үсті теп-тегіс тас. Таудың етегінен жоғары биіктеген сайын тастар бір-біріне мінгескен күйде таудың басына дейін жалғаса беретін. Олар қолдан жасалған мүсіндерге көбірек ұқсаса, шоқпар тәріздес, бүркіт бейнелі, кейбірі адамға да ұқсайтын тастарды көріп, қызығушы едік. Тауды асықпай аралап көрген адам мұнда көп сырға қанық болары сөзсіз»-дейді автор «Ғибрат» деген кітабында.

Ал Шоқан еңбектерінде ғалым бұл өңірге 1856 жылы тамыз айында полковник М. Хоментовский басқарған орыс әскери-ғылыми экспедицияның құрамына Шелек жақтан қосылғанын жазған. Экспедиция Ыстықкөл мен Күнгей Алатауында болып, бұдан кейін атақты Шалкөде жайлауына аялдағанын білеміз. Құрамында жүзден астам адамы бар экспедиция жер шенеуші топографтардың бастығы Яновский мен Жетісуды жақсы білетін аудармашы Бардашов, шекарашылар тобы, сонымен қатар албан, жалайыр руының тарихты жақсы білетін адамдарынан жасақталса, әйгілі Әбілес Тазабек (Тезектің бауыры), Бұлан Сасыбаев, Байғозы Тіленшин, Жайнақ Темірбеков және басқалардың болғанын Шоқан жазбаларында кездеседі. Экспедициядағылар тау мен тасты карталарға түсірумен қатар, мұндағы тарихи маңызы бар жерлерге ерекше мән бергенін аңғарасыз.Бұл Шоқанның Шалкөдеге алғаш барғаны болса, ғалымның қайыра келгенін  Қашқар сапарында Шалкөде өзенінің жағасында қос тіккенін орыс жазушысы Сергей Макаровтың «Асқарға аттанғандар» деген кітабында баяндалады. Ал, белгілі балалар жазушысы Сапарғали Бегалиннің «Шоқан асулары» повесінде Шоқанның Шартасқа әскери-ғылыми экспедиция құрамында болған Бұлан ақсақал мен Байғозы қарияны ертіп, Шартас алқабына барғандығын әңгімелейді.Аңызды тыңдаған Шоқан Байғозы қарияның әңгімесін сүйсіне тыңдап өз дәптеріне жазып алып, «бұл бір анықтай түсер аңыз екен» -деп жазып алғаны бекер әңгіме болмаса керек-ті. Шіркін, Шартас...

Шоқанды ынтықтырған Шартас...                                              

Сапарбай ПАРМАНҚҰЛ,

«Егемен Қазақстан»

 Алматы облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.01.2019

Жастар жылының ашылу салтанаты басталды

23.01.2019

Расул Абдуллаев маркетинг министрлігін құруды ұсынды

23.01.2019

Талғат ҚАЛИЕВ: Жастардың құндылық жүйесін зерттеу өзекті

23.01.2019

Алматыда көп балалы аналар баспана кезегін күтіп жүр

23.01.2019

«Сервистік әкімдік» Open space режимінде жұмыс істейді

23.01.2019

Ресей 2020 жылғы Олимпиада ойындарына қатыспауы мүмкін

23.01.2019

Қытайдың ІЖӨ-нің өсу қарқыны ең төменгі деңгейге жетті

23.01.2019

Жас мамандарға пайдалы ақпарат (видео)

23.01.2019

Бокстан әйелдер арасындағы әлем чемпионатының қожайыны анықталды

23.01.2019

Футбол күнтізбесі жарияланды

23.01.2019

«Иван Ярыгин» турниріне қатысады

23.01.2019

Данияр Елеусінов шаршы алаңға наурызда шығады

23.01.2019

Маңғыстауда арнайы мониторинг тобының алғашқы отырысы өтті

23.01.2019

«Ойыншық» сабындар

23.01.2019

Мұстафа рухын іздеген қазақтар

23.01.2019

Тұранның тұғырлы тұлғасы

23.01.2019

Инновациялық идеяларды тиімді пайдаланса...

23.01.2019

Ғылым деңгейі неге төмен?

23.01.2019

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

23.01.2019

Қайырымдылық байқауына іріктеу жалғасып жатыр

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Adasqandardyń aldy jón, arty soqpaq...

  Bıylǵy qańtarda Qazaqstan óziniń azamattaryn dúnıeniń qaı shetinde bolsa da qorǵaı alatyn irgeli el ekendigin kezekti ret kórsetti. Sırıadaǵy qandy qasapqa soqyr senimniń shyrmaýyndaǵy kúıeýimen birge baryp qalǵan áıelder men jas balalarǵa arnaıy ushaq bólip, alyp keldi. Elbasy N.Nazarbaev óziniń tapsyrmasymen 47 adamnyń, sonyń ishinde 30 balanyń qutqarylǵanyn málimdedi. Qutqarý sharalary «Jýsan» operasıasy» dep atalǵany da jarıa boldy.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу