Халық санының артуы – елге құт

Халық санының артуы Қазақстан сияқты жер көлемі үлкен, халық саны аз мем­лекеттерге ежелден маңызды мәселе­лердің бірі болып келеді. 

Егемен Қазақстан
09.08.2018 4154
3

Барға қанағат десек те, халық санын арттыруды ынталандыруда мемлекет тарапынан жасалатын шаралардың өтімдірек, ықпалдырақ бол­ғаны керек-ақ екені көзге ұрады. Соның ішін­де жөргекпұлға төленетін жәрдемақы көлемін арттыра түсу керек сияқты. Қа­зір оның көлемі алғашқы үш балаға 38 ай­лық есептік көрсеткіш көлемінде. АЕК-тің биылғы мөлшері 2405 теңге десек, оның жалпы көлемі 91390 теңге болып отыр. Бала санын арттыруды ынталандыру үшін жасалған шара ретінде төртінші баладан бастап туғандардың бәріне төленетін жөргекпұл көлемі 63 АЕК-ке арттырылған. Бұл – 151515 теңге деген сөз. Осы сомалардың өзі Президенттің 2017 жы­лы осы жәрдемақыларды 20 пайызға арт­тыру туралы берген тапсырмасына сәй­кес өсті. Ананың түрлі материалдық және моральдық, соның ішінде баланы күту, түрлі киімдер мен тамақтар алу шығын­дарының да артып бара жатқанын ескер­сек, бұл сомалардың әлі де бәлендей ықпал­ды емес екенін көруге болады.

Дүниенің бәрі салыстырмалы түрде танылады ғой. Біз де аса бай мемлекет емес, жан басына шаққандағы байлығы өзіміз­бен қарайлас Ресейдің осы бағыттағы шығын­дарын біздікімен салыстырып көрелік.

2007 жылы Ресей Федерациясы шын мәнісіндегі осы елдің қуаты мықты, ресурсы мол екенін көрсетіп, екінші баладан бастап, одан әрі бала санын көбейткен отбасыларға арнап «Ана капиталы» (материнский капитал) деген бағдарлама қабылдады. Осы бағдарлама бойынша 2007 жылы 2 баласы бар әрбір отбасының есепшотына 250 мың рубль аударылды. Ал келесі жылдардан бұл сома өсіріліп отырды. Мәселен 2008 жылы ол – 276 мың, 2009 – 312 мың рубль т.с.с. Тек 2015 жылдан бастап қана өсірілмей 453026 рубль көлемінде қалып келеді. Бірақ жыл сайынғы инфляция деңгейіне орай «Ана капиталы» индекстеліп отырады. Осы дүмпудің арқасында Ресей Федерациясындағы бала туу көлемі күрт артып, 1990 жылғы деңгейге жетті.

Алайда... «Ана капиталы» отбасына қала­ған уақытында берілмейді, оны тек отбасының кейбір шығындары үшін ғана алуға болады. Мәселен үй салуға немесе сатып алуға, тұр­ғын үй несиесін жабуға, бала оқытуға және т.б. Сонымен бірге бұл ақшаны капиталдан атына ақша түскен әйел өмірінде тек бір-ақ рет ала алады. Қалған ақы зейнетақы қорына аударылып, зейнеткерлік жасында бөлініп төленеді. Зейін қойып қараған адамға бұл ақының материалдық құндылығынан гөрі ынталандыру жағы басымдау болған сияқты. Осы мақсатын ол артығымен орындап, бала тууды қатты арттырғанын жоғарыда айттық. Бірақ шындыққа жүгінетін болсақ, бұдан Ресей Федерациясы халық санының өсуі соңғы жылдары артқан жоқ, керісінше, кеміп бара жатыр. Мәселен Росстаттың 2017 жылғы мәлі­метіне қарағанда, осы жылғы халық саны өлгендердің артуы себепті 135 мың­ға азайған...

Ал енді біздің кейбір отандастарымыздың Ресейдегі «Ана капиталын» желдей естіріп, жарнамалап жүргенін де көріп жүрміз. Жақында Инстаграмм желісінде бір әріптесіміз осыны қатты жалаулатты. «Менің танысым дүниеге келген үшінші баласы үшін 450 000 рубль көлемінде «ана капиталын» алды, бұл біздің ақшаға шаққанда шамамен 2 250 000 теңге. Оның үстіне Ресейде 10 сотық жер телімі немесе оның қаржылық баламасы беріледі. Екінші бала үшін 270 000 рубль көле­міндегі бір реттік жәрдемақы төленеді. Ал мем­лекеттік қызметшілерге жеңілдетілген ипотека да қарастырылған.

Міне, жағдай осы, Қазақстанның аналары. Мен айтып отырған әйел Челябіде тұрады, бұл – Қостанайға таяқ тастам жер... Бірақ біздің олар­мен айырмамыз жер мен көктей...» дейді ол.

 Әрине, «Ана капиталы» туралы сөз басқа, оның жайын біз жоғарыда жаздық. Бірақ енді бір реттік жәрдемақы (разовое пособие) 270 мың рубль дегені шындыққа жанас­пайды. Өйткені бір реттік жәрдемақының негізі 8 мың рубль, бірақ ол инфляция көле­міне сәйкес индекстеліп отырады. Сон­да 2017 жылдың қаңтарында босанған әйел­дер 15512 рубль, ақпан айындағылар 16350 рубль ғана алған. Теңгеге шақсақ, қаңтар­да 77500, ақпанда 82 мың теңгедей. Демек, біздікімен салыстырғанда тіпті аздау. Сондық­тан мәселенің мәнісіне бармай жалау­лату артықтау екені сөзсіз...

Бұл арада біздегі төленетін бір рет­тік жәрдемақы көлемі ананы толық қанағат­тандырады деуден аулақпыз. Тіпті аз екенін айтқымыз келеді. Егер салыстырмалы түрде айтқанда, бай ел екеніміз рас болса, тым болмаса өзіміздің ежелгі әріптесіміз Беларусь елінің деңгейіне жетуіміз керек-ақ. Ал оларда бір реттік жәрдемақы бірінші балаға 2136, ал екінші және одан кейінгі балаларға 2991 беларусь рублі көлемінде төленеді. Бір беларусь рублі 175 теңге, сонда алғашқы сома 374 мың, соңғысы 523 мыңның маңайында. Міне бұл қомақты қолдау екені сөзсіз. Осыған жетсек бізде алтын құрсақты аналардың арта берері сөзсіз болар еді.

 Биыл Қазақстан халқы 18 млн 400 мыңның үстіне шығады деп болжануда. Әрине, жаман емес, оның үстіне жалпы халық санында қазақтардың үлесі де артып келеді. Оның сырттан төнген қатерді азайтып, қауіпсіздік пен тыныштықты арттыруға қосатын үлесі зор. Сонымен қатар басқа этностардың қазақ мәдениетін, тілін, дәстүрін үйренуіне де ықпалы арта түсері сөзсіз.

Жақсыбай САМРАТ,
«Егемен Қазақстан»
 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.02.2019

Елбасы «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

20.02.2019

Жас журналистер клубы құрылды

20.02.2019

Алексей Луценко тағы да топ жарды

20.02.2019

«Амурға» әліміз жетпеді

20.02.2019

Асанәлі Әшімов: «Театрды ашудағы мақсатым – талантты жастарды қолдау»

20.02.2019

Бақыт Сұлтанов автобус паркін жаңарту жоспарлары туралы айтып берді

20.02.2019

Қарағанды облысында 2 күнде 41 жол-көлік оқиғасы тіркелді

20.02.2019

Бейсенбі күні Қостанай облысы мен СҚО-да дауылды ескерту жарияланды

20.02.2019

Тілсіз жаудан зардап шеккен отбасыға тәртіп сақшылары көмектесті

20.02.2019

Ақмола облысының 5 ауданында «Еnglish for jastar» жобасы жалғасатын болады

20.02.2019

Бурабайда қысқы президенттік көпсайыстан облыстық біріншілік өтті

20.02.2019

Көкшетауда «Бояулар құпиясы» жас суретшілер байқауы өткізілді

20.02.2019

Еліміз Иранға 42 тонна сиыр етін экспорттайды

20.02.2019

Қарағандыда жемқорлық құқық бұзушылықтар бойынша брифинг өтті

20.02.2019

Алматыда ережесіз жекпе-жектен жарыс өтеді

20.02.2019

Ақтөбе облысында «Агрогектар» жобасы жүзеге асырылуда

20.02.2019

Қырғыз Республикасынан кіргізілетін өнімдерге шектеу қойылмақ

20.02.2019

Мемлекеттік қызметшілер декларациясын тапсыру мерзімі 31 наурызда аяқталады

20.02.2019

Астанада кәсіпкерлер мен инноваторларды біріктіретін алаң ашылады

20.02.2019

Алматы халқы жылына 50 мың адамға көбейіп келеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Назерке (10.08.2018 11:38:13)

Өз сөзіне өзі қарсы ғой мына кісі. Қуа ма? Оқып түсінбеп едім, тыңдап сәл пәл ұққандай болдым.

Пікір қосу