Зүлфия АМАНЖОЛОВА: Каспий конвенциясы – тұрақтылық пен орнықты даму кепілі

Биыл 12 тамызда Ақтау қаласында Каспий маңы мемлекеттерінің Бесінші саммиті өтіп, онда теңіздің құқықтық мәртебесі туралы Конвенцияға қол қойылғаны белгілі. Бейресми түрде «Каспий конституциясы» деп аталған бұл құжаттың ерекшелігі, мән-маңызы жөнінде шетелдік және отандық сарапшылар, саясаткерлер өз пікірлері мен көзқарастарын білдіруде. Осы орайда біз Қазақстан Сыртқы істер министрлігінің ерекше тапсырмалар жөніндегі елшісі Зүлфия Аманжоловаға аталған Ақтау саммитінің қорытындысына қатысты сұрақтар қойған едік.

Егемен Қазақстан
16.08.2018 3001
2

– Зүлфия Алтайқызы, Каспий теңі­зінің құқықтық мәртебесін нақтылаған конвенцияның басты ерекшелігі, маңызы туралы пікіріңіз қандай?

– Қазақстан Республикасының Президенті Нұрсұлтан Назарбаев Бесінші Каспий саммитінің қорытындысы бо­йынша бұқаралық ақпарат құралдары үшін жасаған мәлімдемесінде Конвен­ция­ны «Каспий конституциясы» деп атады. Бұл құжат жағалау мем­ле­кеттері үшін ынтымақтастықтың барлық салаларында өз қатынастарын орнатуға негіз қалаушы құжат болып табылады.

Конвенция Каспий теңізінің суы, түбі, табиғи ресурстары және оның үстін­дегі әуе кеңістігін қоса алғанда, оны пай­да­лануға қатысты жағалау мем­лекеттерінің құқықтары мен міндет­те­мелеріне байланысты барлық мәселелер кешенін реттейді.

Су айдынын шектеу мәселелері айқындалды. 15 теңіздік миліне енетін аумақтық сулар белгіленді. Олардың сыртқы шекаралары мемлекеттік шекаралар мәртебесін алады. 10 мильдік балық аулау аймақтары аумақтық сулармен іргелес болып, онда әр мемлекеттің балық аулауға айрықша құқығы бар. Балық аулау келісілген ұлттық квоталар негізінде жүзеге асырылады. Балық аулау аймағынан тыс ортақ су аймағы сақталады. Жағалау елдерінің тулары астында жүретін кемелерге теңіздің мемлекеттік шекарасынан тыс жүзу еркіндігі беріледі.

Каспий теңізінің құқықтық мәртебесі туралы конвенцияның ережелерін жүзеге асыру мақсатында президенттер сыртқы істер министрліктеріне нақты міндеттерді қоюға уағдаласты. Сыртқы істер министрліктеріне Каспий теңізі мәселелері бойынша жоғары деңгейдегі жұмыс тобын құру тапсырылды. Бұл топтың жақын арадағы міндеті Каспий теңізіндегі тікелей бастапқы сызықтарын орнату әдістемесі туралы келісімді пысықтау және келісу болып табылады.

Мемлекеттер басшылары, сондай-ақ Каспий теңізіндегі сенім шаралары туралы келісімді пысықтау қажеттілігі туралы келісті. Бұл келісім аймақтағы бейбітшілік пен тұрақтылықты, орнықты дамуды қамтамасыз етудің ортақ мақсаттарына қызмет етуі тиіс.

Каспий жағалауы елдерінің прези­дент­тері жағалау мемлекеттері келіссөз­дер топтарының алдына Каспий теңізі био­­логиялық ресурстарының заңсыз кәсі­біне қарсы күреске бағытталған Келі­сім бо­йын­ша жұмысты аяқтау туралы міндет қойды.

Саммит барысында қол қойылған маңызды құжаттар арасында Каспий жағалауының мемлекеттері арасындағы сауда-экономикалық ынтымақтастық туралы, сондай-ақ Көлік саласындағы ынтымақтастық туралы келісімдерді атап кетуге болады.

Сонымен қатар мемлекеттік шекарамызды аумақтың тегіс периметрі шегінде айқындап алғанымыз Қазақстан үшін маңызды жайт болып табылады, яғни Конвенцияға қол қойылғанға дейін Қазақстанның құрлықтық шекаралары заңды түрде ресімделген болса, енді Кон­вен­ция Қазақстанға өз егемендігінің шегін те­ңізде де анықтауға мүмкіндік береді.

Біздің еліміз ашық теңіздерге және Дүниежүзілік мұхитқа қол жеткізе алмайтын ішкіқұрлықтық мемлекет. 1982 жылғы Ішкіқұрлықтық мемлекеттердің транзиттік саудасы туралы конвенциясы және 1965 жылғы теңіз құқығы жөніндегі БҰҰ конвенциясы сияқты халықаралық әмбебап құжаттар арқылы ішкіқұрлықтық мемлекеттердің Дүниежүзілік мұхит және ашық теңіздерге еркін транзит жасау құқығы анықталады. Каспий теңізінің жағалауында орналасқан барлық елдер осы конвенциялардың қатысушылары болып табылмағандықтан, бізге Дүние­жүзілік мұхитқа қол жеткізу құқығын бекіту қажет болды.

Біз, яғни барлық жағалау мем­ле­кеттері ашық теңіздер мен дүниежүзілік мұхитқа Каспий теңізінен және кері қарай бір-бірінің аумағы арқылы транзит еркіндігі бойынша келісімге қол жет­кізе алдық. Су асты кабельдері мен ма­гистральды құбырлар маршруты өтетін мемлекеттермен келісім бойынша осы елдер аумақтарында мұндай кабель­дер мен құбырларды Каспий теңізі­нің түбінде салу мүмкіндігі әлемдік нарық­тарға көмірсутегін жеткізу жолдарын әртараптандыру үшін ауқымды перспективаларға жол ашады.

– Каспий теңізінің жер қойнауын пайдалану үшін теңіздің түбін шектеу мәселесі көпшілікті толғандырып отырған жайттардың бірі. Бұл мәселе қалай реттеледі?

– Қабылданған құжатқа сәйкес, әрбір мемлекет жер қойнауын пайдалану бо­йынша егемендік құқықтарын өзінің түптік секторы шекараларында жү­зеге асырады. Мұнда егжей-тегжей­лі түсініктеме беру қажет, себебі Қазақ­стан бұл бағытта көрші елдермен айтар­лықтай жұмыс атқарды. Қазіргі таңда Кас­пийдің солтүстік және орталық бөлі­гіндегі түбі мен қойнауы шектелген. Қазақстан Ресеймен тиісті Келісімді 1998 жылы, ал оған тіркелген Хаттаманы 2002 жылы бекітті. Қазақстан мен Әзер­байжан арасындағы теңіз түбінің шектеуі 2001 жылғы Келiсiмде және 2003 жылғы оған тіркелген Хаттамада белгі­лен­ген. Сонымен қатар 2003 жылы қол қойыл­ған Каспий теңізі түбінің шектес учаске­лерін шектеу сызықтарының торабы бо­йынша Қазақстан – Әзербайжан – Ресей үш­тігінің келісімі бар. Қазақстан мен Түрік­менстанның түбін делимитациялау туралы уағдаластық 2014 жыл­ғы Келісіммен бекітілді. Түптің шектес учаскелерін шектеу сызықтары тора­бының аумағы Әзербайжан және Тү­рік­менстанмен үшжақты форматта анық­талған соң, біздің мемлекетіміз Кас­пий теңізінде жер қойнауын пайдалану бо­йынша егемендiк құқықтардың шегін заң­ды рәсімдеуді аяқтады деп айта аламыз.

– Саммитте Каспий жағалауы мем­лекеттерінің басшылары тағы қандай мәселелерге назар аударды?

– Қоршаған ортаны қорғау мәсе­ле­леріне де ерекше көңіл бөлінді. Тарап­тар­дың бұл жағдаяттар бойынша ұста­нымдары келіссөздердің басынан бас­тап жақын болды. Бұл өз кезегінде экологиялық аспектілерге қатысты ере­желерді тыңғылықты әрі ертерек келіс­тіруге мүмкіндік берді. Каспий теңізінің қоршаған ортаны сақтау мәселелеріне ортақ тәсілдемелер негізінде 2003 жылы тараптар Тегеран конвенциясы деп аталатын Каспий теңізінің табиғи қоршаған ортасын қорғау туралы шектелмелі Конвенция жасады. Ақтау конвенциясына сәйкес, Каспий теңізінде биологиялық әртүрлілікті бұзатын кез келген іс-әрекетке тыйым салынады.

Сонымен қатар тараптар Каспий теңізіндегі ғылыми зерттеулерді жүзеге асыру ережелеріне келісті.

Әңгімелескен

Жолдыбай БАЗАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Қазақстанның тұрақты өкілі: елдегі жағдайды тұрақтандырудағы жетекші рөл ауғандарға тиесілі болуы керек

19.09.2018

Арыстанбек Мұхамедиұлы фильмдерді қазақ тіліне аударудың үш нұсқасын ұсынды

19.09.2018

«Астана Банкі» лицензиясынан айырылды

19.09.2018

Жауқазын жырлар жалыны

19.09.2018

Тоғыз тонна есірткі тәркіленді

19.09.2018

Жазушымен жүздесу

19.09.2018

Қостанайда Отбасы күні қарсаңындағы акциялар шеруі басталды

19.09.2018

Тарихи атаулармен түрленеді

19.09.2018

Ұстаздығы ұшан-теңіз жан

19.09.2018

«Герцептин» тапшылығы алаңдатады

19.09.2018

Йога жүктілікті жеңілдетеді

19.09.2018

Дамудың рецепті – балалардың ойнауы

19.09.2018

Жайнагүлдің жанарындағы жарқыл

19.09.2018

Теңіз деңгейінің көтерілуі әуежайларға қауіпті

19.09.2018

Интернеттен келер қауіп қандай?

19.09.2018

Жүректерге жылылық ұялатқан

19.09.2018

АҚШ қор нарығының шыңы

19.09.2018

Қостанайда қуыршақ театры өрт сөндірушілердің жобасы бойынша спекталь қойды

19.09.2018

Иманжүсіптің мылтығы

19.09.2018

Фастфуд адам ағзасына аса қатерлі

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу