Еркін ой, еркін пішін – ерекше өлең

Егемен Қазақстан
17.08.2018 1468
2

Халықаралық «Алаш» әдеби сыйлы­ғы­ның иегері, ақын Бақыт Беделхан­ұлының «Ауадағы жазу» жыр жинағына «Рух» халықаралық бәйгесінде поэма аталымы бойынша бас жүлде алған «Рух» поэмасы, өлеңдері мен толғау­лары, «Ұлым, саған айтам», «Тағдыр тақтасы» атты поэтикалық драмалары енген. 

«Адам өмірге келгенде бір жұтым ауаны тұншыға жұтып, шыр ете қалады. Сол жұтқан ауаң ең соңғы сәтіңде де тұн­шықтырып барып «уһ» деген дем­мен бір-ақ шығады. ...Ал ауадағы жазу­лар­дың құдіретін кеудеңдегі сол бір жұтым тылсым ауаның тілімен оқи ала­сың» деген автор мына дүниенің сырына ақын жүрегімен үңіліп, шер толқытқан сөзін ақ қағазға өрнектейді. 

Ақын деген – жүрегі нәзік, әсершіл жұрт. Өр сөйлеп, өктем көрінгендерімен, дәл ақындардай дүниеге алаңдап, әр бүршік жарған талдан бастап, сарға­йып үзілген жапырақтарға дейін жан ауыр­тып, тебіренетін жан жоқ шығар. Ал ұлт тағдыры, ел намысы дегенде мүлде басқаша түрленіп, айбаттанып, айбынданып шығатын сөздері рухтың мықтылығынан, өзектің беріктігінен болса керек. Бақыт Беделханұлының жыр жинағынан осы нәзік жүрек пен өр рухты байқайсыз. Оның толғаулары мен өлеңдеріндегі тақырып өзектілігі әрдайым алдыңғы орында тұрады. 

Бақыт Беделханұлының поэзиясын­дағы рух сарыны өткен мен бүгіннің арасын еркін жалғап, терең тыныстап тұрғандай. Заман көшінде адам жүрегі қалай ауытқыса, адам тілі қалай бұзылса да, ақын тілі, ақын жүрегі бұзылмауға тиістей көрінеді. Өтірік пен өсекке, жалпақшешейлік пен жәдігөйлікке қарсы дәрмен іздесек, поэзияға келіп бас қойып, саялайтын болғандықтан да, ақын атаулыға ерекше талап қоятын болсақ керек. Ал осы оқырмандарының талабына өлеңімен жауап бере алатын ақындардың қатарынан Бақыт Беделханұлын іздеп тұратынымызды жасырмаймыз. Поэзия әлемін емен жайлап, дүбірлетіп жүрген ақынның самала жырларының ұшқыны жүрегімізге жігер, жанымызға жылу береді. 

Кейде жырауша, кейде лирикалық лепте төгілетін өлеңдеріндегі бір ерек­ше­лік – еркіндігінде. Еркін сөз, еркін ой, еркін пішін – ерекше өлең. Оны ақын ерек­шеленейін деп жазбайтын болса керек. 

* * *
«Ұлым, саған айтам»  поэтикалық драмасында қозғалған мәселе күнде­лік­ті сіз бен біз бетпе-бет келіп жүрген ахуал. Дәстүрді бағаламайтын ұрпаққа деген наз, өткенін ұмытқан жасқа деген өкпе, ағайыншылықты естен шығар­ған бауырларға деген реніш, пенде бала­сының дүниеқоңыздығына деген жүрек арызы оған дейін қанша мәрте айтылды. Бірақ гәп осы мәселелердің қалай айтылғанында. Қазақтың қайғысы көбіне пыш-пыш әңгімемен, шәй үстіндегі сұхбатта қозғалады. Үлкен мәселе ретінде халық алдына қойып, «бұл мәселені шешетін мен емес, сендерсіңдер ғой» деп үлкен мінбеде тұңғыш рет айтылған­дай. «Ойға түстім, толғандым, Өз мінім­ді қолға алдым» деуге дәрменіміз жете ме енді... Түптеп келгенде гамлеттік сұрақты қояды. Қазақ болу ең алдымен адам болу екенін өз өмірінен мысал етіп көрсеткендей. Жақсы бала бол, жақсы әке бол, сонда ғана жақсы азамат бола аласың. Автор кейіпкерлері арқылы бүгінгі қазақ қоғамындағы өзекті мәселелерді қозғайды. 

«Тағдыр тақтасы» поэтикалық драмасы Асанәлі Әшімовтің өмірі мен өнер жолына арналған. Ғ.Мүсірепов атындағы балалар мен жасөспірім­дер театрының сахнасында қойылған бұл драма өнер адамының тағдыры мен жан дүниесін оқырмандары мен көрер­мендеріне жарқыратып көрсеткен. 

Бұл кітап құрылымы жағынан да толық ойластырылып, мазмұндық тұтас­тықты бұзбай, мағынасын оқырманға толық жеткізетін пішінде шыққан екен. Оқырмандарға қуанарлық олжа болады деп ойлаймын.

Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

14.11.2018

Бақытжан Сағынтаев Таразда Халықты жұмыспен қамту орталығына барды

14.11.2018

Асқар Мамин өңіраралық семинар-кеңеске қатысты

14.11.2018

Премьер-Министрге «Смарт-Тараз» және Тараз-Хаб жобалары таныстырылды

14.11.2018

Азамат Батырқожа «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК басқарма төрағасы болып тағайындалды

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысының бизнесмендерімен кездесу өткізді

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында тұрғын үй бағдарламаларының іске асырылуымен танысты

14.11.2018

Б.Сағынтаев Жамбыл облысында Президент тапсырмаларының орындалу барысымен танысады

14.11.2018

Алматыда экстремизмге қарсы халықаралық семинар өтті

14.11.2018

Қостанайда Торғай геоглифтері туралы кітап шықты

14.11.2018

Шығыс Қазақстан облысында 655-тен астам ІТ сыныптар іске қосылады

14.11.2018

Бүгін латын графикасы негізіндегі «Жалпыхалықтық диктант» өтті

14.11.2018

Елбасы роботталған хирургияның халықаралық референстік және оқыту орталығына барды

14.11.2018

Көкшетауда жылу-электр орталығы салынады

14.11.2018

«Астана» халықаралық қаржы орталығы биржасында сауда-саттықты іске қосу салтанатты рәсімі өтіп жатыр

14.11.2018

Ыстамбұлда «Ұлы даланың тарихи-мәдени келбеті» атты халықаралық көрме ашылды

14.11.2018

Елбасы АХҚО Биржасының алғашқы сауда-саттығын іске қосты

14.11.2018

Ұстаз құрметіне дәрісхана ашылды

14.11.2018

Шетелде тегін білім алғыңыз келсе...

14.11.2018

26 мың медицина маманын қанат қақтырған қара шаңырақ

14.11.2018

«Барыс» үшінші орынға көтерілді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу