Елорда орманын зиянкестерден қалай қорғаймыз?

1998 жылы жаңа елордамыз дүние жүзіне жария­ланып, Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев оның төңірегіне орман егуді тапсырған шақ­та «Астананың маңа­йындағы жерлер – жазық дала, орман өсіруге аса­ қолайлы емес», деп­ атал­ған бастамаға се­нім­сіздік танытқандар да­ табылды. Дегенмен, бүгінде Астана орманы­ның аумағы 75,1 мың гек­тар­ға жетіп, Шортанды ауданына қарай 100 шақы­рымдай аумаққа дейін созылған. 

Егемен Қазақстан
20.08.2018 2858
2

Тіршілік бар жерде оған кері әсе­рін тигізетін биотикалық факторлар, яғни зиянкестер мен аурулардың  қатар жүрері табиғи заңдылық. Қа­зіргі кезде еліміздің көптеген елді мекендерінде, сонымен қатар Астана қаласының да жасыл желектерін зиянкестерден қорғауда химиялық өң­деудің кемшіліктері ескерілмейді. Өң­деу барысында  алғашқы кезде зиян­кестер жойылып жақсы нәтиже көр­сеткенімен, кейінірек оның жасырын зияны орын ала бастайды. Мәселен,  қайталап өңдеуден соң аз уақытта кейбір зиянкестердің (кене, өсімдік биттері т.б.) қолданылған инсектицидтерге бейімделу үрдісі жүріп, тө­зім­діліктері артады.

Сондықтан орманды  зиянды ағзалардан қорғау шаралары ғылыми тұрғыдан негізделген болуы тиіс. Бұл ретте жыл бойына жүйелі түрде зиян келтірудің алдын алу шаралары мен жасыл желектердің орманпатологиялық мониторингісі жүргізілуі, зиянкестердің популяциясы бақылануы, онымен күресу әдістері (биологиялық), карантиндік және басқа  шаралары кешенді атқарылуы қажет. Басымдық химиялық өңдеуге берілсе де, қолданылатын инсектицид бірінші кезекте адамға, қоршаған ортаға, жан-жануарлар әлеміне, соны­мен қатар пайдалы фаунаға қауіп­сіз болу керек. Бірақ өкінішке қа­рай, мұндай инсектицидтер мүлдем жоқ­тың қасы.

Инсектицидтерді пайдаланғанда аз уақытта зиянкестердің жаппай азаюы байқалғанымен, сондай-ақ оңай және көрнекі болып көрінгенімен, олардың табиғи жауларын (энтомофагтар) жойып, қалған популяциясының көбеюіне мүмкіндік туғызады да химиялық өңдеуді қайта жалғастыруды қажет етеді. Қайта-қайта және есепсіз өңдеу, зиянды ағзалардың инсектицидке деген төзімділігін қалыптастырып, экономикалық және биологиялық тұрғыдан тиімсіз етеді. Сонымен қатар екінші дәрежедегі зиянкес­тер қатарының табиғи жаулары жойылғаннан соң, олар негізгі қатарға шығады да көп мөлшерде химиялық препараттармен өңдеуді талап етеді.

Біздің зерттеулеріміз бен кей­бір ақпараттар бойынша, мұндай қарқындағы химиялық өңдеуді пай­да­лану, инсектицидтерге зиян­кестердің тұрақтылығын қалыптас­тыратындығы, нәтижесінде Астана жасыл белдеуінде кездесетін екін­ші дәрежедегі зиянкестердің жаппай көбеюіне қолайлы жағдай жаса­латындығы байқалды. Мұндай жағ­дайда  жапырақ және қылқан кеміргіш зиянкес бунақденелілер санының артуы  ағаштардың жапырақтарын жеп,  жалаңаштап, әлсіретіп, аурулар мен дің зиянкестеріне қолайлы жағдай туғызады. Соның салдарынан екпе ағаштардың біраз бөліктерінің мүлдем қурап кетуіне соқтырады.

Қазіргі кезде  пестицидтерді шамадан тыс қолданып, бүрку барысында қоршаған ортаның ластануы (су қоймаларының, топырақ, ауа) және пестицид қалдықтарының адам ағзасында қалып қоюы (әртүрлі он­кологиялық және  аллергиялық, бедеулік және т.б. аурулар тудырады), сонымен қатар жануарлар мен өсімдік әлемінің азуы байқалуда. Демек пестицидтерді қолдану кезіндегі келеңсіз нәтижелер ескеріліп, оны ең соңғы шара ретінде пайдалану қажет. Бұл зиянкестерге қарсы қорғаудың кешенді жүйесін, яғни экологиялық қауіпсіз биологиялық әдісті басымдықпен қолдану мәсе­лесін өзекті етеді. 

Осы орайда Ж.Жиембаев атындағы Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институтының ғылыми қызметкерлері 2016 жылдан бастап «Жасыл аймақ» республикалық мемлекеттік кәсіпорнының мамандарымен бірлесе отырып, Астана орманында өсіріліп жатқан ағаштың 60-тан астам түрі мен ағаштардың тұрақты плантациясындағы саны 50 мың дана  ағашты-бұталы 62 түрлі тұқымдықтарға кешенді қорғау шараларын әзірлеуде.

Аймақ екпелерінде марал, бұлан, елік, суыр, дала қарсағы, ондатр, қоян және кіші тышқандар мекендейді. Мұнымен қоса, балқарағай торғайы, сұр шіл, сұр сандуғаш, көк қарға, жа­сымық, шиқылдақ, мәскеу торғайы тәріз­ді қанаттылар да кездеседі. Қа­лып­тасқан дәстүр бойынша  2017 жылы Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев­тың қатысуымен  олардың қатары тағы да 150 қырғауылмен толықты. Аталған іс-шаралар арқылы зиянкес­тер ошағына жол бермеу, қоршаған ортаны ластамау мүмкіндіктері мен биологиялық қорғау тәсілдеріне баса назар аударылуы тиіс.

Біздің институт ғалымдары пес­тицидтерді пайдаланудың кері әсе­рін жете түсіне отырып, өсімдік қор­ғаудың экологиялық қауіпсіз әдістерін жасауды мақсат етуде. Мәселен, ғылыми қолдау мен дер кезінде атқарылған қорғау шараларына байланысты бүгінде Астана жасыл белдеуінің, жалпы орман алқабының орманпатологиялық жағдайы ағымдағы жылы өткен жылдармен салыстырғанда әлдеқайда жақсара түсті.

18 жылдың ішінде жасыл белдеудің көлемі Бурабай ұлттық паркімен те­ңес­кендігін ескерсек, ғылым мен тә­жі­рибе ұштасқан орман алқабының кө­лемі дәл осы қарқынмен өссе, келер жылы Бура­байға дейін жалғасып, одан әрі Пав­лодар, Қарағанды және Қостанай өңірлеріне де бойлары сөзсіз.

Қазіргі кезде институт Қазақстанда жаппай өндірілетін және кең қолданыс тауып отырған ауыл шаруашылығы өндірісінде, сонымен қатар елді ме­кендердің ішінде және айналасына егілген орман-парктерін зиянкес бунақденелілерден биологиялық қор­­ғау мақсатында биопрепараттар мен био-агенттерді қолдануды насихаттауда. Бұл биоәдісті дамытып, қорғау шараларын экологияландыру, тұрғындардың денсаулығын және қоршаған ортаны сақтауда таптырмас тәсіл.

«Адамзаттың табиғатсыз күні жоқ, табиғаттың оған айтар тілі жоқ», дегендей, Жер-Анамен тілдесіп, Қа­зақстанның барлық аумағын жасыл белдеулеп, облыстар мен аудан­дар­дың аралықтарында ашық жатқан алаңдарды жасыл алқаппен жайқалту − біздің басты борышымыз!

Нұржан МҰХАМЕДИЕВ,

Қазақ өсімдік қорғау және карантин ғылыми-зерттеу институтының орман және жасыл желектерді қорғау секторының жетекшісі,

Гүлназ МЕҢДІБАЕВА,

орман және жасыл желектерді қорғау секторының ғылыми қызметкері

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

21.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

21.09.2018

Халқына демесін болған күйші

21.09.2018

Жер үстінде жұмақ бары рас па?

21.09.2018

Зейнетақы қоры жалған қауесетті жоққа шығарды

21.09.2018

Димаш Акимов: Көрерменім «Адам» атандырып жіберді

21.09.2018

Қостанайда 11500 адам бірыңғай жиынтық төлем төлейтін болады

21.09.2018

Вьетнам президенті Чан Дай Куанг көз жұмды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу