Кемпірбай сыйға кенде емес

Егемен Қазақстан
20.08.2018 1827
2

«Бөгембай – әкем аты, мен – Кемпірбай,

 Өзге ақын мен сөйлесем,

тұрар былай»,

– деп жырлаған қазақ ауыз әдебиетінде айрықша орны бар дүлдүл ақын, ХІХ ғасырда ерекше дамыған айтыс өнерінің ақтаңгері Кемпірбай Бөгенбайұлы 1834 жылы Қарқаралы ауданына қарасты Арқалық тауларының баурайында дүние есігін ашыпты. Таяуда ақынның туған жері Тәттімбет ауылдық округінің орта­лығы – Арқалық ауылында ақынға арнап мемориалды тақта орнатылды.

Қу, Балқантау, Қарқаралы өңірінен талай жақсы мен жайсаң шыққаны тарих-шежіреден белгілі. Олардан қалған саф алтындай маңызды мұралар ықылым заманнан бері уақыттың дегеніне шыдас беріп, өміршеңдігін жоймай, нешеме ұрпаққа рухани азық боларлықтай құндылығын жойған жоқ. Ел арасында «Нар Кемпірбай» атанып кеткен атақты дәулескер ақын Кемпірбай Бөгембайұлының да сол саңлақтар ішінде алар орны ерекше. Әйгілі жыр сүлейлері Шөже, Тезекбай, Әсет, Жәмшібай ақындар айтысымен танымал Кемпірбайдың есімі мен шығармашылығы кешегі кеңестік кезеңнің тұсында наси­хат­тал­май, есімі елеусіздеу қалып қойған бола­тын. Қоғам ішіне жік салып, байды датт­­ап, кедейді жақтаған кеңестік идеоло­гия­ның біржақты да тұрпайы саясатына ұлт­тық айтыстың қоржынына мол олжа сал­ған ақын мұрасының керек болмауы заңды да еді. Бірақ айтыс өнерінің жар­­қын ө­кілі, ел ақынының мол мұрасы жыл­­дар та­са­сында қалғанымен, халық жа­ды­­­нан бір­жола өшкен жоқ. Заман өзгеріп, уақыт­тың бет­алысы ұлт пайдасына қарай ойысқаннан кейін, өзгеше өріс тап­қан жаңа өмірде Кемпірбай ақын елімен қайта қауышты.

Соның бір дәлелі – баспасөз бен зерттеу еңбектеріндегі ескіні жаңғыртып, қайта жан бітірген құнды деректер десек, ендігі бір жарқын белгісі – өткен аптада ақын өзі дүниеге келген іргелі өңір – Арқалық ауылында ақынға арнап ескерткіш тақта орнатылды.

 Ауыл халқы мен алыс-жақыннан келген ағайынның басын қосқан шара ауыл­дық округтің әкімі Ербол Жоламан­ның алғысөзімен ашылды. Ел өміріне соны серпіліс әкелген шараның мән-маңы­зына тоқтала келіп осы іске мұрын­дық болып, мемориалды тақтаны дайын­дап әкелген, осы ауылдың тумасы, астана­лық, бір жылдары Егіндібұлақ, Қарқара­лы аудандарының әкімі болған ел азаматы, Қазыбек би мен Қарқаралы аудан­дары­ның құрметті азаматы Мұрат Нұра­қышевқа ауыл атынан алғысын білдірді.

 Іле-шала тақтаның лентасы қиылып, ақынның шыныдай бейнесі жарқ етті. Масат­­танып, мәртебесі көтерілген жұрт­шы­лықтың көзіне мынадай маржан жолдар оттай басылды:

«Атығай, Қарауыл мен өрдегі Үйсін,

Қараөткел таныс едім екі араға.

Семейде топырағым болар білем

Кемпірбай дұға қылсын бейшараға!»

Бұл шумақта ақынның мәшһүрлігі, төрге барғызбай, көрге оздырған тағ­ды­­ры­­ның соңғы сағаты, соған орай жан күйзе­­лісі айтылған. Бұдан әріде: «Арқа­лық тау­ларының баурайында туып-өс­кен даңқ­ты жерлесіміз, қазақ ауыз әде­бие­тінде айрықша орны бар дүл­дүл ақын, ХІХ ғасырда ерекше дамыған айтыс өнері­нің ақтаңгері Кемпір­бай Бөгем­­бай­ұлы­на! (1834-1895). Мемориал­дық тақта – ұрпақ­тарынан» деген жазу бар. «Өлге­нім жанып, өшкенім жанды» дегі­зетін ұрпақ парызы орындалуының «Рухани жаңғыру» бағдарламасы мен ата жо­лын дәріптеуге негізделген ізгі ниетпен сәй­кес өрілуін жұртшылық жақсы ырымға балады.

 Шара барысында осы жолдардың авторы Кемпірбай ақынның өмірі мен шығар­машылығына тоқтала келіп, өнер иесінің тағдыры мен тағылымына қатыс­ты көмескі тарта бастаған кейбір дерек­тердің маңызына мән берді.

 Осы шараның бастамашысы Мұрат Шәуенұлы ұлттық болмысты құрайтын генеологиялық код жайлы, адамның тегін құрайтын тіл, діл, дін сияқты белгілердің қасиетіне тоқталды. Кей заманда ел тарихын жеке тұлғалардың ерлігі, иә болмаса, өнері қалыптастыратынын тілге тиек етіп, бұған Жаныстың Сәтбайының асы осы Кемпірбай мен Шөженің айтысы арқылы белгілі болғандығын мысалға келтірді.

Ізгі лебіздер жалғасын тауып, ауыл арда­герлері Мұрат Өмірбаев, Совет Сма­ғұлов, Қанат Рахимов құттықтау сөз сөйледі. Арқалы ақынға ескерткіш белгі­ні қоюға мұрындық болған Мұрат Нұра­қышев­ке алғыстарын жеткізді.

Шырайлы шараның шашбауы осылай емен-жарқын кездесумен, әсем ән­мен кестеленіп, ғасырдан астам уақыт өт­кенде Кемпірбай ақын жұлдызы Қар­қаралы аспанында қайта жанғандай әсер қалдырды. Салтанатты рәсім соңында Тілек Жаппаров баба рухына бағыштап Құран оқыды.

 

Рымбек СМАҒҰЛОВ,

 «Қарқаралы» газетінің бас редакторы

Қарағанды облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келіп жетті

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

24.09.2018

Юлия Путинцева WTA жаңартылған рейтингінде 46-орынға көтерілді

24.09.2018

БҰҰ Бас Ассамблеясының 73-ші сессиясы өз жұмысын бастады

24.09.2018

Виктория көліндегі апатта қаза тапқандар саны 225 адамға жетті

24.09.2018

Солтүстік Қазақстанда Жансүгір батырға еңселі кесене тұрғызылды

24.09.2018

Музей қызметкерлеріне үстемеақы төленгені жөн

24.09.2018

Жергілікті ерекшеліктер ескерілсе игі

24.09.2018

Қайрат «қаһарына» мінді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу