Сауда соғысының салдары жаһанды шарпиды

2008 жылғы жаһандық қаржы дағдарысы мен 2009 жылғы «ұлы рецессиядан» кейін едәуір есеңгіреген әлемдік экономика енді ғана ес жиып, нақты даму баспалдақтарына қадам басты. Халықаралық валюта қорының (ХВҚ) соңғы деректеріне сәйкес 2018 жылы жаһандық ІЖӨ 3,9 процентке дейін өсіп, осы меже келесі жылы да сақталуға тиіс. Әлемдік көшбасшы саналатын АҚШ-тың экономикалық өсімі 2,9 проценттен асып түспек. ХВҚ сарапшыларының болжамы бо­йынша, Еуроаймақтағы биылғы экономикалық өсім 2,2 процентті құраса, Қытайдың қарқыны 6,6 проценттен асып жығылмақ. 

Егемен Қазақстан
23.08.2018 6101
2

Әсіресе, АҚШ-тың экономикалық ахуалы ерекше қарқынды даму деңгейін көрсетуде. HIS Markit’s Macroeconomic Advisers компаниясы сарапшыларының айтуы бойынша, АҚШ экономикасы биылғы екінші тоқсанда 4,5 процент өсім межесіне қол жеткізіп, соңғы жылдардағы ең биік деңгейді бағындырған көрінеді. Бұл жетістік бірінші кезекте, АҚШ президенті Дональд Трамп жүргізген салық реформасының нәтижесі. АҚШ экономикасы әлемдегі барынша әртараптандырылған ұлттық экономиканың бірі де бірегейі. Жаһандық экономикалық даму үрдісінде Америка соңғы 100 жыл бойы көшбасшылық орнын жоғалтып көрген емес.

«Ұлы рецессиядан» кейін қалпына келіп, күрт көтеріле бастаған әлемдік экономика таяу болашақта тағы бір қатерге ұрынғалы тұр. Оның басты себебі батыстық экономикалық модельге деген сенімнің әлемдік аренада жоғала бастауы болып отыр. Соңғы уақытта дамыған елдерде жаһандану үрдісін жақтырмау көзқарасы белең алды. «Отқа май құйғандай», бұл көзқарастың қалыптасып, барған сайын өрши түсуіне тағы да әлемдік көшбасшы – АҚШ бастамашы болуда. Д.Трамптың бүгінде жаппай қолданыла бастаған протекционистік саясаты жаһандық экономиканы жоғары даму үрдісінен жаңылдыра бастады. АҚШ, Қытай және Еуроодақ арасында тұтанған сау­да соғысының әлемдік экономикаға тигізетін салдарының қаншалықты болатындығына әзірге бірде-бір сарапшы нақты болжам айта алмайды.

АҚШ билігі алдымен Қытай мен Ресейдің қола және болат экспортына тиісінше 10 және 25 проценттен баж салығын салса, көп кешікпей бұл қатарға Канада, Мексика және Еуроодақ мемлекеттерін де кіргізді. Әлемдік сауда сахнасындағы бұл әділетсіздікке жауап ретінде Еуроодақ америкалық тауарларға импорттық баж салығын енгізді. Одан кейін АҚШ Қытайдан импортталатын көптеген тауарларға баж салығын сала бастады. Бұл әлімжеттік қадамдарды Д.Трамп Қытайдың «әділетсіз сауда тәсілдеріне» және «америкалық интеллектуалдық меншік пен технологияларды ұрлағаны үшін» қарсы қолданылған жауап деп түсіндірді. Бейжің де қарап қалмады. Жалпы құны 50 миллиард доллардан асатын 659 америкалық тауарларға импорттық баж салығын салды. Тақыр жерден тұтанған бұл сауда соғысынан әлемдегі басқа да үлкенді-кішілі экономикалар сырт қалатын емес. АҚШ-тың әлемдік саудадағы әлімжеттік қадамдарынан Түркия және Үндістан экономикалары да зардап шегуде.

Өткен жылы Давоста өткен Бүкіләлемдік экономикалық форумда халықаралық спикерлер әлем экономикасының алдында тұрған аса қауіпті бірнеше қатерді атап көрсеткен еді. «Халықаралық сауданы бөлшектеп иелену пиғылының өсуі, әлемдік жетекші экономикаларда экономикалық протекционизмнің белең алуы, салық жүйесіндегі иліктіру (бағындыру) саясатының күшеюі әлем экономикасы үшін елеулі проблемалар туындатады»,  деген еді Халықаралық валюта қорының басшысы Кристин Лагард. Ал жақында ХВҚ-ның атқарушы директоры «АҚШ Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалыптасқан жаһандық экономикалық жүйенің «үзілуіне» тікелей қатер төндіріп тұр», деп атап көрсетті.

Сондай-ақ ХВҚ-ның экономикалық кеңесшісі Мори Обстфельд АҚШ президентінің саясаты жаһандану үрдісіне жасалған қауіпті соққы екендігін айта келіп, «Брексит Еуропалық Одақты өте үлкен жаһандық экономикалық қатерге жақындатып отыр» деген пікірді алға тартты. Қалай болғанда да, көптеген сарапшылардың айтуынша, соңғы уақытта жаһандану идеясына ірі мемлекеттердің сенімі жоғалып, «көрпеге қарай көсілетін» тұйықталу дәуірі басталған. Сондықтан бүгінде жаһандану үрдісіне жаппай бой алдырып, экономиканың барлық саласында осы идеяның салдарына сөзсіз жол беру қауіпті қатерлердің біріне айналып отыр. Бұл ең алдымен, «экономикамыз жаһандық үрдістерге берік кірікті» деп «бөркін аспанға лақтырып жүрген», табиғи ресурстарды көптеп экспорттайтын Қазақстан сияқты дамушы елдерге тікелей қатысты. Сондықтан жаһандану жәрмеңкесіндегі әрбір қадамымызды санап басып, дамыған державалар бастаған әлемдік сауда соғысының зардабына ұрынып қалмауды қатты қадағалау керек. Жоғарыда айтқанымыздай, әлемдік экономика дағдарыстан кейінгі ең жоғары даму деңгейіне көтеріліп, мұнай бағасы 75 долларға жеткен бүгінгі жағдайда ұлттық теңгеміздің 1 АҚШ долларына шаққандағы бағамының 367 теңгеге дейін құнсыздануы осы жаһандану үрдісіндегі қаракеттің салдары.

Әлемдік нарықта белең алған сау­да соғысының салқыны Америкаға әсер етпейтін түрі бар. Дуалы ауыз сарапшылардың пікірінше, сауда соғысынан Қытай, Еуропа және басқа елдерге қарағанда АҚШ аз зардап шегеді. Өйткені бұл елдің экономикасы басқаларға қарағанда ішкі нарыққа барынша бейімделген. Мәселен, 2016 жылдың қорытындысы бойынша америкалық ІЖӨ-дегі экспорт көлемі 12 процентті құраған. Ал Бүкіләлемдік банк деректері бойынша, Қытайдың ІЖӨ-дегі экспорт үлесі 20 процент болса, Еуропа елдеріндегі бұл көрсеткіш 43 процентті құрайды.

ХВҚ сарапшыларының есептеуі бойынша, сауда соғысы әлемдік экономикаға жарты триллионға дейін зиян шектіреді. Ал бұл текетірес одан әрі өрістей берсе, оның тигізетін зардаптарын болжау мүлде мүмкін емес. Өкінішке қарай, әлемдік саясат сахнасында «әй дейтін әже, қой дейтін қожа көрмей» келе жатқан АҚШ-тың жуыр маңда айылын жиятын түрі көрінбейді. Күні кеше АҚШ билігі Қытайдың жалпы көлемі 200 миллиард доллар болатын тауарларына қатысты тарифті көтеріп, барлық автомобиль импортына 25 процент баж салығы салынатыны туралы шешімді алға тартты. Егер, АҚШ президенті бұл шешімге қол қойып, «қызыл сызықты» белден басатын болса, әлемдік экономиканың даму қарқынын талай жылдарға кейін шегеретін жаңа жаһандық дағдарыс басталуы мүмкін.

Жылқыбай ЖАҒЫПАРҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Павлодарда Google компаниясының қызметкері Қуат Есеновпен кездесу өтті

20.09.2018

Әділ Дүйсенбек. Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

2018 жылдың 8 айында 7,7 млн. шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

20.09.2018

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталды

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу