«Қасиетті Қазақстан» қадамдары

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев өткен жылы жариялаған «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласында «Жергілікті нысандар мен елді мекендерге бағытталған «Туған жер» бағдарламасынан бөлек, біз халықтың санасына одан да маңыздырақ – жалпыұлттық қасиетті орындар ұғымын сіңіруіміз керек. Ол үшін «Қазақстанның қасиетті рухани құндылықтары» немесе «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы керек» деген болатын.

Егемен Қазақстан
23.08.2018 1763
2

Жоғарыда айтылған Елбасы тапсырмасын орындау мақсатында 2017 жылдың мамыр айында елор­дамыздағы Ұлттық музей жанынан «Қасиетті Қазақстан» ғылыми-зерттеу орталығы құрылған еді. Аталмыш орталық іске кіріскеніне бір жылдан асты. Осы аралықта қы­руар шаруа атқарылған екен.

Ең әуелі аталмыш мекеме елі­міз­дегі қасиетті тарихи орындар­ды анықтап, олардың ұлттық-идео­логиялық деңгейін нақтылау мақ­сатында орталық жанынан ғы­лыми-сараптамалық кеңес құр­ды. Оған жергілікті өлкетану­шы­лар, этнограф ғалымдар, аймақ­тағы салалық мекеме қызмет­кер­лері тартылды. Сөйтіп өңірлер­дегі тарихи-өлкетану музей қыз­мет­керлерінің атсалысуымен еліміз аумағында орналасқан қасиетті-киелі, рухани-тарихи маңызы зор нысандар тізбесі жасалды.

Нәтижесінде барлық өңір­лер­ден жинақталып, жұмыс тобына келіп түскен 1000-ға жуық нысан­ға сараптама жасалып, осы­лар­дың ішінен 100 нысан жал­пы­ұлт­тық деңгейлі, 500 ны­сан жер­­гі­лікті маңызы бар қасиет­ті орын тізіміне енгізілді. Бұл нысан­дар туралы өткен жылдың ая­ғын­да «Қазақстанның жалпыұлт­тық қасиетті нысандары» және «Қазақ­станның өңірлік қасиетті нысандары» атты үлкен еңбек қазақ және орыс тілдерінде, объектілердің суретімен қоса жарыққа шықты.

Бұның сыртында «Қазақс­тан­ның қасиетті жерлерінің географиясы» атты виртуалды-интерактивтік карта жасалып, «Қазақстанның қасиетті жер­лерінің энциклопедиясы» атты бес томдықтың ал­ғаш­қысы оқыр­ман қолына тиіп те үл­герді. Бұл тұң­ғыш жинаққа – Ал­маты және Ас­тана қалалары мен Ақ­мола және Алматы облыста­ры қамтылып отыр.

Жоғарыдағы жалпыұлттық ті­зімге енген кейбір нысандар, Қо­­жа Ахмет Ясауи және Қарахан кесе­не­лерін қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде таныстыратын 3D мо­дель­ді көрсетілім әзірленді. Соны­мен қатар әлеуметтік желілерге ар­налған мобильді форматтағы 40 се­кундтық бейнероликтер мен елі­міздің киелі жерлері тура­лы 4 ғылыми-көпшілік дерек­ті фильм түсірілді. Олар Natio­nal Geographic, BBC секілді бү­кіл­әлем­дік беделді телеарналарда көрсе­тіліп жатыр.

Еліміздің қасиетті нысанда­рын шетел­дік­терге таныстыру мақ­сатында Ш.Ай­манов атындағы «Қазақ­фильм» АҚ 20-дан астам ғылы­ми-та­нымдық деректі фильм­дер түсі­ріпті. Солардың қатарында «BBC WorldNews» телеарнасы­мен бірігіп түсірген «Алтын адам» ар­хео­логиялық қазбасына арнал­ған «Ал­тын жауынгер» атты жаңа дерек­ті фильмнің телевизиялық тұсау­кесері елімізде және шет елдерде өтті. Бұлардан басқа «Қожа Ах­мет Ясауи» және «Айша бибі» фильмдерін түсіру жұмысына 451 миллион көрермені бар ше­телдік беделді телеарна «BBC World­News» мамандары тартылған.

Сонымен қатар биыл Үкімет қаулысымен «Бозоқ», «Ботай», «Са­райшық» мәдени-тарихи музей-қо­рықтары құрылды. Ал­дағы уа­қытта «Ұлытау», «Оты­рар», «Таң­­балы» мәдени-тарихи му­зей-қо­­рық­тарын құру жоспарланып отыр.

Жыл басынан бері жалпыұлт­тық тізіміне енген 23 тарихи және мәдени ескерткішке реставрациялау жұмыстары жүргізілді. Олардың қатарында Шақпақ ата, Қа­раман ата, Ясауи, Арыстанбаб кесенелері, Ақыртас, Аппақ ишан ке­шендері, Түркістан, Сауран, Сығанақ, Ежелгі Тараз, Талғар қалашықтары бар.

Енді «Қасиетті Қазақстан» жо­басы аясында аймақтарда атқары­лып жатқан істерге тоқталсақ, мысалы Атырау облысындағы Құл­сары қаласынан 30 шақырым қашықтықта орналасқан «Ақ­мешіт» кешеніне жаңадан жол салу ісі қолға алынса, Ақмола облысында жалпыұлттық деңгей сапынан орын алған 10 нысанға, жергілікті маңызға ие 33 нысан бар болса, осыларға жаңғырту, жаңарту жұмыстарын жүргізу үшін облыс есебінен жалпы сомасы 116,5 миллион теңге қаржы бөлі­ніпті. Нәтижесінде, ғалым Шо­қан Уәлихановтың және өңірге есімі әйгілі тұлғалар Ақан сері, Бір­жан сал ескерткіштері жөнде­ліп, Степногор қаласына ғұлама ғалым Қаныш Сәтбаевтың алып мүсіні орнатылды. Сол сияқты өңірдің тағы бір тарихи тұлғасы Уәли ханның мазары демеушілер есебінен жөнделуде. Ақмола облысы елімізде туризмді дамытушы донорлық әлеуеті жоғары аймақ болғандықтан болашақта мұндағы қасиетті орындарды жалғайтын туристік маршрут жасақтау жайы да назарда.

Осындай келелі істер Шығыс Қазақстан өңірінде де жалғасын табуда. Соның бірі өткен жылы жауынгер сақ әйелінің мүрдесі табылған Берел қорғанына тарихи-археологиялық музей кешені тұрғызылып, №5 қорғанның үс­ті­не шыны күмбез-шатыр орнатылды. Қатты шыныдан жасалған жабық кешен аумағы – 90 шаршы метр, ал биіктігі жәдігерлер жатқан тереңдіктен бастап 8,5 метр­ді құрап отыр. Сонымен қатар өңір­ге танымал қасиетті орындар Ырғыз­бай мавзолейі, Қоңыр әулие үңгірі қатарлы нысандарға баратын жол­дар жөнделген. Сондай-ақ өткен жылдың соңында С.Аман­жолов атындағы ШҚМУ жаны­нан ашылған «Шығыс маржан­дары» атты туристік ұжым өңір­дегі қа­сиетті нысандарды насихат­тау ба­ғытында жаңадан 23 бағытта тур­операторлық қызмет көрсеткен.

Батыс Қазақстан облысында де­меушілердің көмегімен облыс ор­талығының ежелгі «атасы» есе­бінде мойындалып келген орта­ғасырлық «Жайық қалашығының» аспан астындағы ашық макеті жасалып, «Бөкей Ордасы» тарихи-мәдени кешеніне баратын жолға жөндеу жүргізілсе, дәл осы сияқты Жамбыл облысы аумағында орналасқан «Ақыртас» кешеніне қатынайтын жеті шақырымдық жолға асфальт төселген.

Еліміздегі жалпыұлттық қа­сиетті нысандардың көнелігі жағы­нан Маңғыстау өңірі алда тұр. Атап айтқанда, Х-ХІХ ғасырлар мұра­сы Бекет ата, Шопан ата, Қара­ман ата, Масат ата, Сисем ата, Шақ­пақ ата, Сұлтан епе қатарлы ны­сандар бар. Осыларды қорғап-сақтап, туристік бағытта дамыту үшін облыс бюджетінен 5 млрд теңге қарастырылған.

Сол сияқты құрамы Ресей және өз­бек­стандық ғалымдар тобынан жасақталған Хорезм археоло­гиялық-этнографиялық экспеди­ция­сы ғылыми-зерттеу мекемесі Қы­зылорда облысы әкімінің қол­дауымен аймақтағы қасиетті орындар Сығанақ, Жанкент, Сортөбе, Қышқалаға археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізіп, ғылыми-сараптамалық қорытындысын шығаруда.

Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігі «Қарасай – Ағынтай батыр» мемориалдық кешеніне жөндеу жұмыстарын жүргізумен қатар, биыл туғанына 125 жыл толып отырған ақын Мағжан Жұ­ма­баевтың Сарытомар ауылындағы музейін толық жарақтап, ауылға баратын жеті шақырым жол асфальтталды.

Жаңадан құрылған Түркістан облысы Ордабасы ауданы аума­ғында орналасқан «Бірлік – Орда­басы» мемориалды кешені, «Арыс­тан баб» мавзолейі, «Отырар тө­бе» тарихи кешені сияқты ны­сандарды қалпына келтіру үшін қомақты қаржы бөліп, туризмді дамытуды қолға алуда.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

21.09.2018

Онкологиялық қызметтің атасы Сәкен Нұғмановтың 100 жылдығы атап өтілді

21.09.2018

Дзюдошы Ерлан Серікжанов жартылай финалға шықты

21.09.2018

Қайрат өз құрамын жария етті

21.09.2018

Асқар Жұмағалиев Үндістанның АТ және телекоммуникациялар министрімен кездесу өткізді

21.09.2018

Шетелдік мамандар ауылдық мектеп оқушыларына ағылшын тілін оқытуды бастады

21.09.2018

Шыңғырлау ауданында төрт емдеу нысаны күрделі жөндеуден өтті

21.09.2018

Рани Мукерджидің қазақтарға сәлемі

21.09.2018

Елбасы «Қазатомөнеркәсіп» ҰАК» АҚ басқармасының төрағасын қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу