«Қасиетті Қазақстан» қадамдары

Мемлекет басшысы Нұрсұлтан Назарбаев өткен жылы жариялаған «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласында «Жергілікті нысандар мен елді мекендерге бағытталған «Туған жер» бағдарламасынан бөлек, біз халықтың санасына одан да маңыздырақ – жалпыұлттық қасиетті орындар ұғымын сіңіруіміз керек. Ол үшін «Қазақстанның қасиетті рухани құндылықтары» немесе «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» жобасы керек» деген болатын.

Егемен Қазақстан
23.08.2018 2473
2

Жоғарыда айтылған Елбасы тапсырмасын орындау мақсатында 2017 жылдың мамыр айында елор­дамыздағы Ұлттық музей жанынан «Қасиетті Қазақстан» ғылыми-зерттеу орталығы құрылған еді. Аталмыш орталық іске кіріскеніне бір жылдан асты. Осы аралықта қы­руар шаруа атқарылған екен.

Ең әуелі аталмыш мекеме елі­міз­дегі қасиетті тарихи орындар­ды анықтап, олардың ұлттық-идео­логиялық деңгейін нақтылау мақ­сатында орталық жанынан ғы­лыми-сараптамалық кеңес құр­ды. Оған жергілікті өлкетану­шы­лар, этнограф ғалымдар, аймақ­тағы салалық мекеме қызмет­кер­лері тартылды. Сөйтіп өңірлер­дегі тарихи-өлкетану музей қыз­мет­керлерінің атсалысуымен еліміз аумағында орналасқан қасиетті-киелі, рухани-тарихи маңызы зор нысандар тізбесі жасалды.

Нәтижесінде барлық өңір­лер­ден жинақталып, жұмыс тобына келіп түскен 1000-ға жуық нысан­ға сараптама жасалып, осы­лар­дың ішінен 100 нысан жал­пы­ұлт­тық деңгейлі, 500 ны­сан жер­­гі­лікті маңызы бар қасиет­ті орын тізіміне енгізілді. Бұл нысан­дар туралы өткен жылдың ая­ғын­да «Қазақстанның жалпыұлт­тық қасиетті нысандары» және «Қазақ­станның өңірлік қасиетті нысандары» атты үлкен еңбек қазақ және орыс тілдерінде, объектілердің суретімен қоса жарыққа шықты.

Бұның сыртында «Қазақс­тан­ның қасиетті жерлерінің географиясы» атты виртуалды-интерактивтік карта жасалып, «Қазақстанның қасиетті жер­лерінің энциклопедиясы» атты бес томдықтың ал­ғаш­қысы оқыр­ман қолына тиіп те үл­герді. Бұл тұң­ғыш жинаққа – Ал­маты және Ас­тана қалалары мен Ақ­мола және Алматы облыста­ры қамтылып отыр.

Жоғарыдағы жалпыұлттық ті­зімге енген кейбір нысандар, Қо­­жа Ахмет Ясауи және Қарахан кесе­не­лерін қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде таныстыратын 3D мо­дель­ді көрсетілім әзірленді. Соны­мен қатар әлеуметтік желілерге ар­налған мобильді форматтағы 40 се­кундтық бейнероликтер мен елі­міздің киелі жерлері тура­лы 4 ғылыми-көпшілік дерек­ті фильм түсірілді. Олар Natio­nal Geographic, BBC секілді бү­кіл­әлем­дік беделді телеарналарда көрсе­тіліп жатыр.

Еліміздің қасиетті нысанда­рын шетел­дік­терге таныстыру мақ­сатында Ш.Ай­манов атындағы «Қазақ­фильм» АҚ 20-дан астам ғылы­ми-та­нымдық деректі фильм­дер түсі­ріпті. Солардың қатарында «BBC WorldNews» телеарнасы­мен бірігіп түсірген «Алтын адам» ар­хео­логиялық қазбасына арнал­ған «Ал­тын жауынгер» атты жаңа дерек­ті фильмнің телевизиялық тұсау­кесері елімізде және шет елдерде өтті. Бұлардан басқа «Қожа Ах­мет Ясауи» және «Айша бибі» фильмдерін түсіру жұмысына 451 миллион көрермені бар ше­телдік беделді телеарна «BBC World­News» мамандары тартылған.

Сонымен қатар биыл Үкімет қаулысымен «Бозоқ», «Ботай», «Са­райшық» мәдени-тарихи музей-қо­рықтары құрылды. Ал­дағы уа­қытта «Ұлытау», «Оты­рар», «Таң­­балы» мәдени-тарихи му­зей-қо­­рық­тарын құру жоспарланып отыр.

Жыл басынан бері жалпыұлт­тық тізіміне енген 23 тарихи және мәдени ескерткішке реставрациялау жұмыстары жүргізілді. Олардың қатарында Шақпақ ата, Қа­раман ата, Ясауи, Арыстанбаб кесенелері, Ақыртас, Аппақ ишан ке­шендері, Түркістан, Сауран, Сығанақ, Ежелгі Тараз, Талғар қалашықтары бар.

Енді «Қасиетті Қазақстан» жо­басы аясында аймақтарда атқары­лып жатқан істерге тоқталсақ, мысалы Атырау облысындағы Құл­сары қаласынан 30 шақырым қашықтықта орналасқан «Ақ­мешіт» кешеніне жаңадан жол салу ісі қолға алынса, Ақмола облысында жалпыұлттық деңгей сапынан орын алған 10 нысанға, жергілікті маңызға ие 33 нысан бар болса, осыларға жаңғырту, жаңарту жұмыстарын жүргізу үшін облыс есебінен жалпы сомасы 116,5 миллион теңге қаржы бөлі­ніпті. Нәтижесінде, ғалым Шо­қан Уәлихановтың және өңірге есімі әйгілі тұлғалар Ақан сері, Бір­жан сал ескерткіштері жөнде­ліп, Степногор қаласына ғұлама ғалым Қаныш Сәтбаевтың алып мүсіні орнатылды. Сол сияқты өңірдің тағы бір тарихи тұлғасы Уәли ханның мазары демеушілер есебінен жөнделуде. Ақмола облысы елімізде туризмді дамытушы донорлық әлеуеті жоғары аймақ болғандықтан болашақта мұндағы қасиетті орындарды жалғайтын туристік маршрут жасақтау жайы да назарда.

Осындай келелі істер Шығыс Қазақстан өңірінде де жалғасын табуда. Соның бірі өткен жылы жауынгер сақ әйелінің мүрдесі табылған Берел қорғанына тарихи-археологиялық музей кешені тұрғызылып, №5 қорғанның үс­ті­не шыны күмбез-шатыр орнатылды. Қатты шыныдан жасалған жабық кешен аумағы – 90 шаршы метр, ал биіктігі жәдігерлер жатқан тереңдіктен бастап 8,5 метр­ді құрап отыр. Сонымен қатар өңір­ге танымал қасиетті орындар Ырғыз­бай мавзолейі, Қоңыр әулие үңгірі қатарлы нысандарға баратын жол­дар жөнделген. Сондай-ақ өткен жылдың соңында С.Аман­жолов атындағы ШҚМУ жаны­нан ашылған «Шығыс маржан­дары» атты туристік ұжым өңір­дегі қа­сиетті нысандарды насихат­тау ба­ғытында жаңадан 23 бағытта тур­операторлық қызмет көрсеткен.

Батыс Қазақстан облысында де­меушілердің көмегімен облыс ор­талығының ежелгі «атасы» есе­бінде мойындалып келген орта­ғасырлық «Жайық қалашығының» аспан астындағы ашық макеті жасалып, «Бөкей Ордасы» тарихи-мәдени кешеніне баратын жолға жөндеу жүргізілсе, дәл осы сияқты Жамбыл облысы аумағында орналасқан «Ақыртас» кешеніне қатынайтын жеті шақырымдық жолға асфальт төселген.

Еліміздегі жалпыұлттық қа­сиетті нысандардың көнелігі жағы­нан Маңғыстау өңірі алда тұр. Атап айтқанда, Х-ХІХ ғасырлар мұра­сы Бекет ата, Шопан ата, Қара­ман ата, Масат ата, Сисем ата, Шақ­пақ ата, Сұлтан епе қатарлы ны­сандар бар. Осыларды қорғап-сақтап, туристік бағытта дамыту үшін облыс бюджетінен 5 млрд теңге қарастырылған.

Сол сияқты құрамы Ресей және өз­бек­стандық ғалымдар тобынан жасақталған Хорезм археоло­гиялық-этнографиялық экспеди­ция­сы ғылыми-зерттеу мекемесі Қы­зылорда облысы әкімінің қол­дауымен аймақтағы қасиетті орындар Сығанақ, Жанкент, Сортөбе, Қышқалаға археологиялық зерттеу жұмыстарын жүргізіп, ғылыми-сараптамалық қорытындысын шығаруда.

Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігі «Қарасай – Ағынтай батыр» мемориалдық кешеніне жөндеу жұмыстарын жүргізумен қатар, биыл туғанына 125 жыл толып отырған ақын Мағжан Жұ­ма­баевтың Сарытомар ауылындағы музейін толық жарақтап, ауылға баратын жеті шақырым жол асфальтталды.

Жаңадан құрылған Түркістан облысы Ордабасы ауданы аума­ғында орналасқан «Бірлік – Орда­басы» мемориалды кешені, «Арыс­тан баб» мавзолейі, «Отырар тө­бе» тарихи кешені сияқты ны­сандарды қалпына келтіру үшін қомақты қаржы бөліп, туризмді дамытуды қолға алуда.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

17.02.2019

Биатлоннан әлем кубогі: Роман Еремин із кесушілер сынында 48-ші орын алды

17.02.2019

Ғылыми жобалардың үздіктері анықталды

17.02.2019

Қыздар бесік жырын айтудан жарысқа түсті

17.02.2019

Үндістанда орын алған террористік әрекетке байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

​Иранда орын алған террористік әрекеттерге байланысты СІМ мәлімдеме жасады

17.02.2019

Көркем гимнастикадан төрт дүркін әлем чемпионы Гран-приде Димаштың әніне биледі

17.02.2019

Қазақстандық футболшы голландиялық клубқа 6:0 есебімен жеңіске жетуге көмектесті

17.02.2019

Болгариядағы "Странджа" турнирінде алты боксшымыз ширек финалға өтті

17.02.2019

Қазақстанның көрікті жерлері туралы бағдарлама халықаралық сыйлыққа ие болды

17.02.2019

Димаш пен Данэлияның The World's Best шоуындағы қарсыластары анықталды 

17.02.2019

Қ.Тоқаев Мюнхен конференциясына қатысты

17.02.2019

Көркем гимнастикадан Мәскеудегі Гран-при: Әділханова 19-шы орында

17.02.2019

Қарағанды облыстық соты республикалық байқауда жүлдегер атанды

17.02.2019

Қанат ТІЛЕУХАН. Қайтқан қыз (Әңгіме)

17.02.2019

«Батыс» өңірлік қолбасшылығында ауқымды шара өтті

17.02.2019

Берни Сандерс АҚШ президенті лауазымы үшін қайта күресуге шешім қабылдады

17.02.2019

Дәрігерлер балаларды көңілді бимен оятты

17.02.2019

Алакөл ауданында көпбалалы отбасыларға пәтер берілді

17.02.2019

Қазақстан дзюдошылары Еуропа кубогінен екі медаль жеңіп алды

17.02.2019

Жансель Дениз Turkish Open турнирінде жеңімпаз атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу