Қатыгездік қамықтырады

Ел болып еңсе тіктеп, тірлігіміз оңалып, жыртығымыз жамалып, барымыздың бағын ашып жатқан тұста, қатыгездік пен қайырымсыздық тас кенедей болып жабысып алатынды шығарды. Жұрт болған жерде ондай-ондай кездеспей тұрмайды дейміз. Бірақ етек жайып кетсе, естен тандырмай, бұл қалай өзі дегізбей қоймасы анық. 

Егемен Қазақстан
23.08.2018 77
3

Теледидардан қолтоқпақтай баланың дүкен алдында отырған қарапайым әйелге су шашып, аяқ көтеріп ит құрлы көрмей, қоқаңдағанын көз шалғанда төбе шашың тік тұрады екен. Бұл балалық емес, пәлелік, бүгін өзін зор, өзгені қоры санаған ондайдан ертең не күтуге болады демеске шараң жоқ. Ол сұмдықты көргендердің айтқан сөзі, алдымен ата-анасын жазалау керекке сайды.

Мүмкін ол бардың баласы шығар? Жұпыны адам ол үшін құбыжық көрінді ме екен? Осы күні адамды адам алалайтын болып барады. Әлді әлсізге қырын қарайды. Сөзін ести қоймайды. Жүре тыңдайды. Тіпті сен кім, мен кім, әліңді біл деуге дейін барады. Үлкендердің арасында болатын ондай әбестікті байқаған бала әлгіндей жат қылыққа барып отырған жоқ па екен?

Иә, көңілге қаяу салып, көзге қораш көріне­­­тін әдеттің алдын алып, көп болып тыйым салмаса тағы бір бала оны қызық ретінде қабылдап, қайталауы мүмкін. Мұндай жат қылық қайдан шығады? Білім беру ісін көп айтамыз да тәрбиенің тәлімді болуын қалыс қалдырып жатамыз. Тәрбиесіз берген білім құмға құйған судай болып, ешкімді көгерте қоймасы анық.

Тәрбиенің тәсілі көп, соның бастысы, отбасы тәрбиесі. Отбасы тәрбиесі оңса ұрпақ бүгін бұзық болмайды, ертең ұлық болуға талпынады. Бір кездері «адам адамға дос, бауыр» деген қанатты қағида болатын. Өткеннің тозығын лақтырып тастап, озығын жаңғыртып, санаға сіңірудің де еш артығы жоқ секілді. Бұған қоса: ұлттық тәрбиені, ұлттық үлгіні, бір кездері жақсы қолға алынып, жанданып, кейін әлемдік білім кеңестігіне бет бұрған тұста әлсіреп қалған ұлттық педагогиканы, кісілік пен кішілікті, адам сыйлауды, үлкенді құрметтеуді биік дәрежеге көтермесек, басқаға бағынышты болып кете берсек, адамға адам қасқырдай қарайтын болып жүрмей ме?

Анау ғасырда ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы: «Адамның санасы фотография (сүгірет машинасы) емес, нәрсе­нің тұрпатын ғана түсіріп қоятын. Нәрсе­нің саңлауы келіп адамның санасына келіп түскенде, адамның ойын да, көңілін де бірдей оятады» деген еді. Ендеше қай-қайсы­мыз да санамызды түзесек, сөйтіп ұрпақ сана­сына қылау қондырмауды ойласақ, қане. Өзім­із өзгер­мей қоғамдағы жат қылық тыйыла қоймайды.

Жасыратыны жоқ қазір неше түрлі қаты­гез­діктерге куә болып жүрміз. Елді дүрліктір­ген Денис Теннің қазасына себепкер болған қандастарымыздың «әй кәпір-ай» ісі кімнің де болса жанын қинағаны рас. Салдарына сүйеніп базарларды тексеру басталды. Қылмыстың беті ашылды. Қылмыскерлердің қасында болған қазақ қызының қылығы да қынжылтпай қоймады. Біз неге мұндай мәселенің салдарымен емес, себебімен күреспейміз?

Ата-ананың жолын жалғайды, болашақта бірі әке, бірі ана болады деген ұрпақтың теріс жолға түсуі тектілігімізге де сын болып тұрғандай. Мұндай кезде адам айтса сенгісіз қасіретті болдырмау үшін не істеу керек деген сұрақ алдыңды орай береді. Біз кейде бар кінәні құқық қорғаушыларға итере саламыз. Олардың да жауапты екені рас. Бірақ елдік іс – көптің ісі емес пе?! Әсіресе жас ұрпақтың тағдыры алдыңғы толқынның мойнындағы зіл батпан жүк екені де белгілі. Оны жолда қалдыру – жосықсыздық.

Бірден емес, екіден жүріп тыныштықты сақтасын, бас бұзарлықты болдырмасын деп полиция қызметін біріктірдік. Әйтсе де олардың көбі көліктерді бақылап, қала мен далада жортып жүр. Қалалы жерде ақ пен қараны анықтап тұрған көшелердегі камераға ел зор үміт артып отыр. Ондағы түсі­рілген көріністерді айнадағыдай етіп алды­ңа тартса бұлтара да, жалтара да алмайсың.

Тағы бір қатыгездік қамықтырады. Ол кейбір ата-ананың іштен шыққан ұл-қызына мейірімсіздік танытуы, айтуға арың бармайтын сұмдықтарға жол беруі. Мұның бәрі тәрбие мен тағылымның осалдығынан немесе әлеуметтік жағдайдың тығырыққа тіреуінен болып жатқан жат көріністер емес пе екен деген ойға батасың. Осыны зердеден өткізіп, бұл қалай болып отыр дегенді сараптап, алдын алмасақ өкініш көбеймесе, азаяр түрі жоқ. Қазақ анасын құрметтеген халық еді.

Осы күндері ананы құқығынан айыру керек деген шықты. Неге құқығынан айыру керек, ол ондай қатыгездікке қалай барған дегенді ой әлемінде толғап, «Адам баласын заман өсіреді, кімде-кім жаман болса, замандасының бәрі виноват. Мен егер закон қуаты қолымда бар кісі болсам, адам мінезін түзеп болмайды деген кісінің тілін кесер едім» деген Абай сөзіне бағып, кері кеткенді бері тартсақ ұлт ісі оңға басары сөзсіз. Біз бұрын көбіне ерлердің, әкелердің оқшау ісін айтып, әйелдерді қорғап жүретінбіз.

Қазір кейбір аналар үйден безіп, әкелер шыр-пыр болып ұл-қызын бағып отыратын жай жиі кездеседі. Қалай десек те, ертең бесік иесі болатын қызға, ұл-қызды өмірге әкелген анаға қамқор болып, басындағы «сасық тұманнан» (М.Әуезов) айырмасақ, тәрбиені дұрыс жолға қоймасақ, бесікті түзеу қиын шығар. Сонымен соңғы айтар байлам, қамықтырар қатыгездіктен құтылу жұмысы – қайталап еске саламыз, ұлт жұмысы. Оны ел тірлігі деу, бұл сенің үлесің демей әрқайсымыз маған жүктелген ұлт жұмысы деп мінсіз атқарсақ ұлт та, ұрпақ та ұтылмас еді.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу