Қатыгездік қамықтырады

Ел болып еңсе тіктеп, тірлігіміз оңалып, жыртығымыз жамалып, барымыздың бағын ашып жатқан тұста, қатыгездік пен қайырымсыздық тас кенедей болып жабысып алатынды шығарды. Жұрт болған жерде ондай-ондай кездеспей тұрмайды дейміз. Бірақ етек жайып кетсе, естен тандырмай, бұл қалай өзі дегізбей қоймасы анық. 

Егемен Қазақстан
23.08.2018 85
3

Теледидардан қолтоқпақтай баланың дүкен алдында отырған қарапайым әйелге су шашып, аяқ көтеріп ит құрлы көрмей, қоқаңдағанын көз шалғанда төбе шашың тік тұрады екен. Бұл балалық емес, пәлелік, бүгін өзін зор, өзгені қоры санаған ондайдан ертең не күтуге болады демеске шараң жоқ. Ол сұмдықты көргендердің айтқан сөзі, алдымен ата-анасын жазалау керекке сайды.

Мүмкін ол бардың баласы шығар? Жұпыны адам ол үшін құбыжық көрінді ме екен? Осы күні адамды адам алалайтын болып барады. Әлді әлсізге қырын қарайды. Сөзін ести қоймайды. Жүре тыңдайды. Тіпті сен кім, мен кім, әліңді біл деуге дейін барады. Үлкендердің арасында болатын ондай әбестікті байқаған бала әлгіндей жат қылыққа барып отырған жоқ па екен?

Иә, көңілге қаяу салып, көзге қораш көріне­­­тін әдеттің алдын алып, көп болып тыйым салмаса тағы бір бала оны қызық ретінде қабылдап, қайталауы мүмкін. Мұндай жат қылық қайдан шығады? Білім беру ісін көп айтамыз да тәрбиенің тәлімді болуын қалыс қалдырып жатамыз. Тәрбиесіз берген білім құмға құйған судай болып, ешкімді көгерте қоймасы анық.

Тәрбиенің тәсілі көп, соның бастысы, отбасы тәрбиесі. Отбасы тәрбиесі оңса ұрпақ бүгін бұзық болмайды, ертең ұлық болуға талпынады. Бір кездері «адам адамға дос, бауыр» деген қанатты қағида болатын. Өткеннің тозығын лақтырып тастап, озығын жаңғыртып, санаға сіңірудің де еш артығы жоқ секілді. Бұған қоса: ұлттық тәрбиені, ұлттық үлгіні, бір кездері жақсы қолға алынып, жанданып, кейін әлемдік білім кеңестігіне бет бұрған тұста әлсіреп қалған ұлттық педагогиканы, кісілік пен кішілікті, адам сыйлауды, үлкенді құрметтеуді биік дәрежеге көтермесек, басқаға бағынышты болып кете берсек, адамға адам қасқырдай қарайтын болып жүрмей ме?

Анау ғасырда ұлт ұстазы Ахмет Байтұрсынұлы: «Адамның санасы фотография (сүгірет машинасы) емес, нәрсе­нің тұрпатын ғана түсіріп қоятын. Нәрсе­нің саңлауы келіп адамның санасына келіп түскенде, адамның ойын да, көңілін де бірдей оятады» деген еді. Ендеше қай-қайсы­мыз да санамызды түзесек, сөйтіп ұрпақ сана­сына қылау қондырмауды ойласақ, қане. Өзім­із өзгер­мей қоғамдағы жат қылық тыйыла қоймайды.

Жасыратыны жоқ қазір неше түрлі қаты­гез­діктерге куә болып жүрміз. Елді дүрліктір­ген Денис Теннің қазасына себепкер болған қандастарымыздың «әй кәпір-ай» ісі кімнің де болса жанын қинағаны рас. Салдарына сүйеніп базарларды тексеру басталды. Қылмыстың беті ашылды. Қылмыскерлердің қасында болған қазақ қызының қылығы да қынжылтпай қоймады. Біз неге мұндай мәселенің салдарымен емес, себебімен күреспейміз?

Ата-ананың жолын жалғайды, болашақта бірі әке, бірі ана болады деген ұрпақтың теріс жолға түсуі тектілігімізге де сын болып тұрғандай. Мұндай кезде адам айтса сенгісіз қасіретті болдырмау үшін не істеу керек деген сұрақ алдыңды орай береді. Біз кейде бар кінәні құқық қорғаушыларға итере саламыз. Олардың да жауапты екені рас. Бірақ елдік іс – көптің ісі емес пе?! Әсіресе жас ұрпақтың тағдыры алдыңғы толқынның мойнындағы зіл батпан жүк екені де белгілі. Оны жолда қалдыру – жосықсыздық.

Бірден емес, екіден жүріп тыныштықты сақтасын, бас бұзарлықты болдырмасын деп полиция қызметін біріктірдік. Әйтсе де олардың көбі көліктерді бақылап, қала мен далада жортып жүр. Қалалы жерде ақ пен қараны анықтап тұрған көшелердегі камераға ел зор үміт артып отыр. Ондағы түсі­рілген көріністерді айнадағыдай етіп алды­ңа тартса бұлтара да, жалтара да алмайсың.

Тағы бір қатыгездік қамықтырады. Ол кейбір ата-ананың іштен шыққан ұл-қызына мейірімсіздік танытуы, айтуға арың бармайтын сұмдықтарға жол беруі. Мұның бәрі тәрбие мен тағылымның осалдығынан немесе әлеуметтік жағдайдың тығырыққа тіреуінен болып жатқан жат көріністер емес пе екен деген ойға батасың. Осыны зердеден өткізіп, бұл қалай болып отыр дегенді сараптап, алдын алмасақ өкініш көбеймесе, азаяр түрі жоқ. Қазақ анасын құрметтеген халық еді.

Осы күндері ананы құқығынан айыру керек деген шықты. Неге құқығынан айыру керек, ол ондай қатыгездікке қалай барған дегенді ой әлемінде толғап, «Адам баласын заман өсіреді, кімде-кім жаман болса, замандасының бәрі виноват. Мен егер закон қуаты қолымда бар кісі болсам, адам мінезін түзеп болмайды деген кісінің тілін кесер едім» деген Абай сөзіне бағып, кері кеткенді бері тартсақ ұлт ісі оңға басары сөзсіз. Біз бұрын көбіне ерлердің, әкелердің оқшау ісін айтып, әйелдерді қорғап жүретінбіз.

Қазір кейбір аналар үйден безіп, әкелер шыр-пыр болып ұл-қызын бағып отыратын жай жиі кездеседі. Қалай десек те, ертең бесік иесі болатын қызға, ұл-қызды өмірге әкелген анаға қамқор болып, басындағы «сасық тұманнан» (М.Әуезов) айырмасақ, тәрбиені дұрыс жолға қоймасақ, бесікті түзеу қиын шығар. Сонымен соңғы айтар байлам, қамықтырар қатыгездіктен құтылу жұмысы – қайталап еске саламыз, ұлт жұмысы. Оны ел тірлігі деу, бұл сенің үлесің демей әрқайсымыз маған жүктелген ұлт жұмысы деп мінсіз атқарсақ ұлт та, ұрпақ та ұтылмас еді.

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу