Жанармай неге қымбаттайды?

Жыл сайын тұқым себу мен егін орағы науқан­дары алдында жанар-жағармай бағасы қымбаттайды. Биыл да солай болды. Тамыз айы­нан ауылшаруашылық тауар өн­ді­­рушілері үшін арзандатылды де­ген жанармайдың тоннасы 181 мың теңгеге дейін өсті. Әрі қарай не болары белгісіз. Соңғы 15 жыл­дағы ауылшаруашылық тауар өнді­рушілеріне арзандатылып бе­ріліп келген жанармай бағасына талдау жасасақ, шаруаларға жасалған әділетсіздіктің куәсі боласыз.

Егемен Қазақстан
23.08.2018 2132
2

«Ауыл жылы» деп жарияланған 2003 жылы 1 тонна дизельдік отын­ның бағасы 234 доллар көлемі­нде, ал 1 тонна бидайдың бағасы 98 доллар болса, 2017 жылы 1 тонна дизель оты­ны – 542 доллар, ал 1 тонна бидай 110-120 доллар болды. Яғни 15 жыл­дың ішінде дизель отыны 308 дол­ларға немесе 231%, ал бидайдың бағасы небәрі 12-22 долларға немесе 112-122% қана өсіпті.

2003 жылы 1 тонна бидайға 416 литр дизель отынын сатып алуға (немесе айырбастауға) болатын болса, 2017 жылы 1 тонна бидайдың құны небәрі 215 литр немесе 2 есе аз дизель отынын сатып алуға ғана жетіпті.

Елімізде жылына 80 млн теңгеден астам мұнай өндіріліп, шикізат және өңделген күйінде шетелге шығарылып, еліміздің бюджетіне қо­мақты қаржы түсуде. Әрине, елі­­міздің алға қарыштап дамуы­на мұнай экспортының қосқан үлесі ерекше. Алайда табиғат-ана­ның берген байлығын ұтымды пай­да­лана алмай отырғанымыз қын­жыл­тады.

Әсіресе, осындай бай­лық­тың ортасында отырып, мұнай өнім­дерінің әлеуетін ауыл ша­руа­­шылығын қарқынды дамытуға жұмсай алмай келеміз. Халқымыз күнделікті тұтынатын азық-түлік өнімдерін өндіруге жұмсалатын мұнай өнімдерінің бағасын реттей алмай, жыл сайын егін жинау кезінде дизель отыны бағасының қымбаттауына жол беріп келеміз. Нәтижесінде дүкендерде, базарларда нан, ет, сүт, көкөніс, жеміс-жидек, т.б. азық-түлік өнімдері қымбаттай түсуде.

Жыл сайын науқан кезінде жанармай қымбаттауына байланысты Энергетика министрлігінің басшылары баспасөз мәслихатын өткізіп: «Бұл бірнеше факторларға қатысты жағдай. Тұтыну көлемінің өсу себебі өндірілген дизель отынының басым бөлігі ауыл шаруашылығы мен темір жол салаларын қамтамасыз етуге жұмсалады.

Бұдан басқа сұраныстың артуы Қазақстан арқылы өтетін транзиттік жүк тасымалының маусымдық өсуімен және көрші елдердің шекаралас аймақтарында бағаның диспаритетіне байланыс­ты отынның шекара асып кетуіне қатысты болып отыр. Осыған орай Ресейден қымбат бағамен жанармай сатып алуға мәжбүр болдық» дейді. Бұл жыл сайын қайталанатын және таусылмайтын жырға айналды.

Жанармай бағасының өсуіне Үкіметтің 2018 жылғы 16 сәуірдегі №173 Қаулысына сәйкес дизель отынына арналған акциз мөлшер­ле­месінің ағымдағы жылдың 1 маусымынан бастап, яғни ауыл шаруашылығы жұмыстары қыза бастағаннан 1 литрі үшін 7,7 теңгеге көтерілуі де әсер еткен.

Үкіметтің бұл шешімін қалай түсінуге болады? Азық-түлік бәрімізге керек. Жасқа да, кәріге де, шаруаға да, жұмысшыға да, мұнайшыға да, министрге де. Бәріміз күнде дүкенге барамыз. 3 мезгіл тамақтанамыз.

Ал сол өнімдерді өндіріп жатқан шаруаларға жан-жақты қамқорлық жасап, қолдау көрсету арқылы (жанар-жағармай бағасын төмендету, арзан несие беру, субсидиялау, т.б.) азық-түлік өнімдерін арзандатуға атсалысудың орнына, дәл егін жинау науқаны алдында дизель отынының акциз мөлшерлемесін көтеруі тіптен түсініксіз.

Егер Үкімет мұнай өнімдерінің бағасын нарық заңдылықтарына сәйкес реттеп отырған болса (шека­ра­лас елдердегі баға диспари­те­тіне байланысты дизель отыны­ның шекара асып кетпеуі үшін), онда мұнайды қымбат сатудан түс­кен қаржы есебінен ауыл шаруашы­лығына қажетті 730-770 мың тонна жанармайға (бұл елімізде өндірі­летін мұнай өнімдерінің 0,9%-і төңірегінде ғана) субсидия беру мәселесін неге шешпейді? Не себепті жуырда жаңғыртудан өткен мұнай өңдеу зауыттарымыз елді қажетті жа­нармаймен қамтамасыз ете алмай, Ре­сейден қымбат бағаға сатып алуға мәжбүрлейді?

Үкіметтің ауыл шаруашылығы тауар өндірушілеріне беретін жанар­майдың бағасын арзандату саясаты сын көтермейді. Ауыл шаруашылығы тауар өнді­­ру­ші­лерінің бір жылға қажетті мұнай өнімдері 769 мың тонна болса, арзандатылып берілген жанармай көлемі небәрі 394 мың тонна, оның да бағасы соңғы кезде жоғарыда айтылғандай қымбаттап кетті.

Мемлекет басшысы 2014 жылы 17 қазандағы Қазақстан халқына арнаған Жолдауында елімізде жаңа мұнай өңдеу зауытын салу қа­жет­тілігін нақты экономикалық мы­салдармен дәлелдей келе, «Өзі­міз­дің мұнайымыз бола тұра, кім кө­рінгенге алақан жайып, әлдекімдерге жалынып, мұнай өнімдерін сұрамас үшін, бізге қандай болғанда да жаңа мұнай өңдеу зауытын салу керек» деген болатын.

Алайда арада 4 жыл өтсе де әлі күнге дейін жаңа мұнай өңдеу зауытын салу ісі шешілмей, жоғарыда айтылғандай мұнай өнімдерін Ресейден тасымалдау тыйылмай тұр.

Жыл сайын Қазақстанның Энер­гетика және Ауыл шаруа­шы­лығы министрліктері егін егу мен жинау жұмыстарын жүргізуге дизельді отынды жеткізу үшін бірлескен түрде мұнай өңдеу зауыттарына облыстарды бекітеді, ауылшаруашылық тауар өндірушілерге қажетті мұнай өнімдерінің көлемін анықтап, оны уақтылы жеткізу туралы шешімдер қабылдайды.

Алайда әртүрлі себептермен ша­­руаларға қажетті өнімдер же­тіс­пей жатады. Нәтижесінде ша­руа­лар­дың ала жаздай аптап ыстық­тағы еңбегі еш болады, егін жинау мер­зімі созылып, өнім ысырап болады. Еліміздің азық-түлік қауіп­сіз­ді­­гіне орасан зор зиян келеді. Бір қы­зығы, осы мәселе жыл сайын қай­та­­ла­нады. Сондықтан Үкімет өте өзек­ті бұл мәселені арнайы қарап, ауыл ша­­руа­­шылығына жұмсалатын жанар-жағар­­майдың (дизель отыны, бен­зин, т.б) жеткілікті қорын құрып, оны арзан­датылған бағамен шаруа­­ларға жеткізіп беретін жүйені құруы қажет. Бұл – еліміз үшін өте маңызды.

Қуаныш АЙТАХАНОВ,

экономика ғылымдарының докторы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу