Қаржы саласының қайраткері - Алтай Зейнелғабдин

Белгілі ғалым, қаржыгер, экономика ғылымдарының докторы, профессор Алтай Зейнелғабдиннің ғылыми қызығушылық ауқымы өте кең де сан қырлы. Өмір жолында ол өзінің энциклопедиялық білімімен отандық экономиканы дамытуға үлкен үлес қосып келеді.

Егемен Қазақстан
23.08.2018 2440
2

Абыройлы азамат өзінің өнегелі еңбек жолын ҚазКСР Есептеу орта­лы­ғының жалпы экономикалық мін­­­деттерін оңтайландыру бөлімінің аға инженері ретінде бастаған, кейін Бүкілодақтық Мемлекеттік техно­­ло­­гиялық-жоспарлау институтында және ҚазКСР Қаржы министрлігінің ақпараттық-есептеу орталығында басшылық қызметтер атқарған.

Алтай Болтайханұлы елдің қаржы жүйесін дамытудың теориялық, әдісна­малық және практикалық мәселелеріне баса назар аударған, бұл оның Қазақ мемлекеттік басқару академиясы жанынан Қаржы-банк менеджменті ғылыми-зерттеу институтын құру идея­­­­сында көрініс тапты. Мұнда Алтай Бол­тай­ханұлының жетекшілігімен Үкімет үшін нарықтық жүйеге көшу, әлеу­меттік-экономикалық дағдарысты еңсеру бойынша ауқымды зерттеулер жүр­гі­зілді. Оның ұлттық валютаны енгізу қа­жеттілігін негіздеуі де тарихи сәт болды.

Тұңғыш Президент – Елбасы Н.Ә.На­зарбаевтың көреген саясатын іске асыру мақсатында, халықтың өмір сүру деңгейі мен әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін А.Зейнелғабдин белгілі эко­номист-ғалымдармен бірлесіп әлемдік ғылымның қазіргі жетістіктері негізінде нарықтық экономиканы және қаржы жүйесін тиімді дамытуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар мен тұжы­рымдамаларды әзірлеуге қатысты.

Дарынды ғалым Қарағанды облысы­­­­ның Ақтоғай селосында дүние­ге келген. Жастайынан атасының қолында тәрбие­леніп, оның ғибрат аларлық, тамаша тә­лім-тәрбие берерлік өсиет сөздерін ойға түйіп, рухани құндылықтарды, әділ­дік пен адалдық қағидаттарын бо­йы­на сіңіріп өскен. 1969 жылы Алматы ха­лық шаруашылығы институтын бітірген.

1978 жылы білім беру жүйесін қар­жыландыру мәселесі бойынша канди­даттық диссертацияны тамаша қор­ғап шықты. Бірақ білімге құштар ғалым мұ­нымен шектелмей, 1995 жылы «Қар­жы жүйесі және оның Қазақ­стан Рес­публикасында жұмыс істеу тетігі» тақы­рыбы бойынша докторлық диссертация қорғады. Зерттеуде қаралған салық салу, шаруашылық субъектілерінің қаржы ресурстарын қалыптастыру мен пайдалану тетіктері, республикалық және жергілікті бюджеттерді әзірлеу мен пайдалану әдістері ғалымдардың мемлекеттік міндеттерді шешуінде әлденеше рет қолданыс тапты.

Сонау қиын-қыстау 90-жылдары Алтай Болтайханұлының көзқарастары Қаржы министрі А.С.Павловтың назарына ілінген. Александр Сергеевич  практик-ғалымның республикалық бюджетке ұсынған сарапшылық қо­рытындысымен танысқан соң, оны Қаржы министрлігі Бас бюджеттік басқармасының директоры қызметіне шақырған, ал 1997 жылы Сырттан қарыз алу жөніндегі комитеттің төр­ағасы етіп тағайындайды.

Алтай Болтайханұлының ғылыми әзірленімдерінің арқасында елдің мемлекеттік қаржысын басқару жүйе­сіне елеулі реформа жүргізіліп, салық салу жүйесін жетілдіруге, бюджет шы­ғыстарын оңтайландыруға, респуб­ликалық және жергілікті бюджеттердің кірістері мен шығыстарын бөлуге, мемлекеттік ішкі және сыртқы борышты тиімді басқару тетігін құруға бағытталған саясат жалғастырылды.

Ғалымның таланты мен белсенді азаматтық ұстанымына үлкен саясат та зәру болды. 2003 жылы Қазақ­стан Республикасы Президентінің Жар­лығымен Алтай Болтайханұлы Есеп коми­тетінің мүшесі болып тағайын­далды, мұнда оның практик-қаржыгер ретінде әлеуеті барынша ашылды. Ал­тай Болтайханұлы өзінің мол тәжі­рибесімен және креативті ойлары­мен Қазақстанның қаржылық бақы­лау жүйесінде реформалар жүргізу қажет­тілігі туралы алғашқылардың бірі болып сөз қозғаған болатын. Ол О.Өксік­баев, З.Загоскина, А.Нұрымов, Ш.Шар­дарбеков, К.Сейітқұл, А.Сұлтанғазин сияқты пікірлес-кәсіби тұлғалармен бір командада жұмыс істеді.

Команданың құзыреті мен кәсіби­лігінің арқасында Есеп комитетінің қызметі жетілдіріліп, республикалық бюджет шығыстарын, мемлекет активтерін сапалы бағалауды, салықтық және кедендік әкімшілендіруді қамта­масыз ететін бақылау және сарап­шылық-талдамалы жұмыстың заманауи нысандары мен әдістері енгізілді.

Алтай Болтайханұлының жаңа­шыл идеялары отандық қаржылық бақылау жүйесін одан әрі реформалау кезінде де пайдаланылды. 2013 жылы олар Қазақстан Республи­ка­сында Мемлекеттік аудитті енгізу тұжы­рымдамасын және 2015 жылы «Мем­лекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» Қазақстан Республикасының Заңын әзірлеуге ықпал етті. Осы кезеңде ғалым халықаралық стандарттарға көшу жөніндегі жаңа әдіснамалық база құруға, сәйкестік аудиті, тиімділік аудиті және қаржылық есептілік аудиті саласындағы әдістемелік ұсыныстар дайындауға баса назар аударды.

Ғалымның ондаған жылдар бойы отандық жоғары мектептің айтулы дәс­түрін дамытуға септігін тигізіп жүр­ген педагогикалық қызметі ерекше құрметке ие. Алматы халық шаруашылығы институты, Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті сияқты еліміздің жетекші жоғары оқу орындарында жұмыс істей отырып, Алтай Болтайханұлы көптеген жылдар бойы жас ұрпақты қаржы ғылымының қыр-сырымен таныстырып қана қоймай, олардың өмірлік жолын айқындап берді. Ол кәсіби білікті мамандардың бірнеше ұрпағын тәрбиелеп өсірді, оның жетекшілігімен көптеген канди­даттық және докторлық диссертациялар қорғалды.

Ұлағатты ұстаздың алдынан тәлім алып, білім нәрімен сусындаған шәкірттер өздерінің оған деген шексіз құрметі мен алғысын білдіріп келеді. Бүгінде олардың көпшілігі мемлекеттік органдарда басшылық қызметтер атқарып, квазимемлекеттік сектордың әртүрлі құрылымдарын басқарып отыр.

Бүгінде Есеп комитетінің Қаржы­лық бұзушылықтарды зерттеу жөнін­дегі орталығы директорының орын­басары қызметін атқара отырып, Алтай Болтайханұлы тиімділік аудитін, қар­жылық есептілік аудитін жүргізу әдіснамасының даму траекториясын айқындайды, мемлекеттік аудиттің әлемдік тәжірибесін Қазақстан Рес­пуб­ликасының талаптарына бейім­дейді. Соңғы 6 жыл ішінде оның бас­шы­лығымен мемлекеттік аудит сала­сындағы 20-дан астам ауқымды зерттеу жобалары жасалды.

Алтай Болтайханұлының қаржы жүйесін, мемлекеттік аудитті, қазақ­стандық экономикалық ой-пікірлер мектебінің ең үздік рухани дәстүрін дамыту, ғылыммен айналысатын жас­тардың жаңа ұрпағын және мемлекет көшбасшыларын тәрбиелеу бойынша қызметі еленіп, мемлекеттік наградалар табысталды. Алтай Болтайханұлы Президенттің Алғыс хатымен, «Құр­мет», «Парасат» ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталды.

Алтай Болтайханұлы барлық жағынан белсенді өмірлік ұстаным иесі, өз үлгісімен дене шынықтыру және салауатты өмір салты құндылықтарын дамытуға ықпал етеді, сондай-ақ Есеп комитетінің футболдан ардагерлер командасының негізін қалаушы және белді ойыншысы болып табылады.

Ол креативті, идеяға толы, демок­ратияшыл басшы, әріптестеріне, сту­дент­теріне, магистранттары мен док­торанттарына әрдайым қол ұшын созуға дайын, адамгершілігі мол, қайы­рымды жан. Сондай-ақ күрделі мәсе­лелерді қарапайым тілмен түсіндіру, стратегиялық даму бағыттарын айқын­дау қабілетімен ерекшеленеді.

Жетпістің биігіне көтерілген көр­некті ғалымның бойындағы адами асыл қасиеттер кейінгі ізбасарларына үлгі-өнеге болса нұр үстіне нұр.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.12.2018

Алматыда «Сиқырлы әуендер» киноконцерті өтті

18.12.2018

Ақтөбе облысында алпыс отбасы қоныс тойын тойлады

18.12.2018

Қарағандының 2018 жылғы аруы белгілі болды

18.12.2018

Қарағанды облысында спорт кешені пайдалануға берілді

18.12.2018

«Астана» велоклубының жаңа маусымдағы құрамы анықталды

18.12.2018

«Айка» фильмі «Оскар» жүлдесіне үмітті картиналар тізіміне енді

18.12.2018

Отырарда «Оқсыз» спорт кешені ашылды

18.12.2018

Үндістанда ауруханадағы өрттен 6 адам қаза тапты

18.12.2018

Бүгін Қазақстан аумағында ауа райы құбылмалы болады

17.12.2018

Алтын домбыра иесі анықталды

17.12.2018

Батыс Қазақстан облысында Тәуелсіздік құрбандарына ас берілді

17.12.2018

Чемпиондар Лигасының 1/8-ші финалының жеребе тарту рәсімі өтті

17.12.2018

Жамбыл өңірінде 28 нысан ашылды

17.12.2018

Атыраулықтар «Елбасы жолы» фильмін тамашалады

17.12.2018

Тәуелсіздік күні БҚО-да 37 бала дүниеге келді

17.12.2018

Гиннестің рекордтар кітабына енген Notre Dame de Paris мюзиклі қазақ тілінде қойылады 

17.12.2018

Татарстандағы қазақ студенттері Тәуелсіздік күнін атап өтті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда допты хоккейден ел кубогы біріншілігі өтуде

17.12.2018

«Ырыс» Түркістан облысында 16 мыңнан астам жаңа жұмыс орнының ашылуына ықпал етті

17.12.2018

Солтүстік Қазақстанда 80-ге жуық  полицей марапатталды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Baılyq jasaýshy sala

Árbir adam óz úıiniń ishinde qandaı zattar bar ekendigin jáne onyń qaı jerde turǵandyǵyn, qaı shkaftyń ishinde qandaı zattyń jatqandyǵyn, jertólesinde qandaı azyq túrleriniń saqtalyp turǵandyǵyn jaqsy biledi. Sondyqtan eshnársesin shashaý qaldyrmaıdy. Qajetine qaraı paıdalanyp otyrady. Al ózimizdiń ortaq úıimiz – Qazaqstanda qandaı zattar bar ekendigin, ásirese, jerimizdiń astynda qandaı mıneraldyq shıkizat kózderiniń shoǵyrlanǵanyn jáne olardyń qory qandaı ekendigin bilemiz be?

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Nápaqa qaıdan tabylar?

  «Qul bazar» tek qazaqqa arnalǵan sıaqty, 100 paıyz qazaq, qazaqtan basqa ult joq qul bazarda jaldanyp turǵan», dep kújingen jazba oqydym áleýmettik jeliden. Nege? Onyń sebebiniń biri – qazaqtyń kásip ıgerýge kerenaýlyǵynda tárizdi.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Qazaqtyń jylqytaný ilimi

Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń «Uly da­­lanyń jeti qyry» atty maqalasynda, «Atqa miný mádenıeti men jylqy sharýashylyǵy jer júzine Uly daladan taraǵan» degen toqtamdy pikir aıtylypty. Rasynda da, Elbasy atap ótkendeı jylqy mádenıeti men atty miniske úıretýdiń dara tehnologıasy uly dalada qalyptasqany anyq. Iаǵnı, jylqy mádenıetiniń san ǵasyrlyq qalyptasý, damý kezeńderi bıologıalyq jolmen júrgizilgen. Qazirgi tilmen aıtsaq, jylqytaný kóshpeli qoǵamnyń álmısaqtan qanyna sińgen tól óneri hám genetıkalyq jadysynyń keremet týyndysy.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Táýelsizdiktiń tańǵajaıyptary

О́tken joly jazǵan baǵanymyzda («EQ», 21.11.18) Táýelsizdiktiń arqasynda qazaq jastarynyń sporttyń elıtalyq túrlerinen álemdik dodalarda tek sońǵy jyldary ǵana top jaryp jatqan birneshe mysaldaryn keltirgen edik. Sonymen birge qazaq ánderimen, ulttyq áýenmen álemdi aýzyna qaratyp júrgen ánshilerimiz týraly da jazǵanbyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Jekemenshik teatrlar jaıy

Jalpy, kez kelgen halyqtyń mádenıeti men rýhanı damý deńgeıi teatr salasyndaǵy jetistikterimen ólshenetini tarıhtan málim. О́rkenıetti memleketterdegi bir ǵana qalanyń ózinde teatr sany 200-den asyp jyǵylatyndyǵy sonyń buljymas dáleli bolsa kerek-ti.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу