Қаржы саласының қайраткері - Алтай Зейнелғабдин

Белгілі ғалым, қаржыгер, экономика ғылымдарының докторы, профессор Алтай Зейнелғабдиннің ғылыми қызығушылық ауқымы өте кең де сан қырлы. Өмір жолында ол өзінің энциклопедиялық білімімен отандық экономиканы дамытуға үлкен үлес қосып келеді.

Егемен Қазақстан
23.08.2018 2010
2

Абыройлы азамат өзінің өнегелі еңбек жолын ҚазКСР Есептеу орта­лы­ғының жалпы экономикалық мін­­­деттерін оңтайландыру бөлімінің аға инженері ретінде бастаған, кейін Бүкілодақтық Мемлекеттік техно­­ло­­гиялық-жоспарлау институтында және ҚазКСР Қаржы министрлігінің ақпараттық-есептеу орталығында басшылық қызметтер атқарған.

Алтай Болтайханұлы елдің қаржы жүйесін дамытудың теориялық, әдісна­малық және практикалық мәселелеріне баса назар аударған, бұл оның Қазақ мемлекеттік басқару академиясы жанынан Қаржы-банк менеджменті ғылыми-зерттеу институтын құру идея­­­­сында көрініс тапты. Мұнда Алтай Бол­тай­ханұлының жетекшілігімен Үкімет үшін нарықтық жүйеге көшу, әлеу­меттік-экономикалық дағдарысты еңсеру бойынша ауқымды зерттеулер жүр­гі­зілді. Оның ұлттық валютаны енгізу қа­жеттілігін негіздеуі де тарихи сәт болды.

Тұңғыш Президент – Елбасы Н.Ә.На­зарбаевтың көреген саясатын іске асыру мақсатында, халықтың өмір сүру деңгейі мен әл-ауқатын қамтамасыз ету үшін А.Зейнелғабдин белгілі эко­номист-ғалымдармен бірлесіп әлемдік ғылымның қазіргі жетістіктері негізінде нарықтық экономиканы және қаржы жүйесін тиімді дамытуға бағытталған мемлекеттік бағдарламалар мен тұжы­рымдамаларды әзірлеуге қатысты.

Дарынды ғалым Қарағанды облысы­­­­ның Ақтоғай селосында дүние­ге келген. Жастайынан атасының қолында тәрбие­леніп, оның ғибрат аларлық, тамаша тә­лім-тәрбие берерлік өсиет сөздерін ойға түйіп, рухани құндылықтарды, әділ­дік пен адалдық қағидаттарын бо­йы­на сіңіріп өскен. 1969 жылы Алматы ха­лық шаруашылығы институтын бітірген.

1978 жылы білім беру жүйесін қар­жыландыру мәселесі бойынша канди­даттық диссертацияны тамаша қор­ғап шықты. Бірақ білімге құштар ғалым мұ­нымен шектелмей, 1995 жылы «Қар­жы жүйесі және оның Қазақ­стан Рес­публикасында жұмыс істеу тетігі» тақы­рыбы бойынша докторлық диссертация қорғады. Зерттеуде қаралған салық салу, шаруашылық субъектілерінің қаржы ресурстарын қалыптастыру мен пайдалану тетіктері, республикалық және жергілікті бюджеттерді әзірлеу мен пайдалану әдістері ғалымдардың мемлекеттік міндеттерді шешуінде әлденеше рет қолданыс тапты.

Сонау қиын-қыстау 90-жылдары Алтай Болтайханұлының көзқарастары Қаржы министрі А.С.Павловтың назарына ілінген. Александр Сергеевич  практик-ғалымның республикалық бюджетке ұсынған сарапшылық қо­рытындысымен танысқан соң, оны Қаржы министрлігі Бас бюджеттік басқармасының директоры қызметіне шақырған, ал 1997 жылы Сырттан қарыз алу жөніндегі комитеттің төр­ағасы етіп тағайындайды.

Алтай Болтайханұлының ғылыми әзірленімдерінің арқасында елдің мемлекеттік қаржысын басқару жүйе­сіне елеулі реформа жүргізіліп, салық салу жүйесін жетілдіруге, бюджет шы­ғыстарын оңтайландыруға, респуб­ликалық және жергілікті бюджеттердің кірістері мен шығыстарын бөлуге, мемлекеттік ішкі және сыртқы борышты тиімді басқару тетігін құруға бағытталған саясат жалғастырылды.

Ғалымның таланты мен белсенді азаматтық ұстанымына үлкен саясат та зәру болды. 2003 жылы Қазақ­стан Республикасы Президентінің Жар­лығымен Алтай Болтайханұлы Есеп коми­тетінің мүшесі болып тағайын­далды, мұнда оның практик-қаржыгер ретінде әлеуеті барынша ашылды. Ал­тай Болтайханұлы өзінің мол тәжі­рибесімен және креативті ойлары­мен Қазақстанның қаржылық бақы­лау жүйесінде реформалар жүргізу қажет­тілігі туралы алғашқылардың бірі болып сөз қозғаған болатын. Ол О.Өксік­баев, З.Загоскина, А.Нұрымов, Ш.Шар­дарбеков, К.Сейітқұл, А.Сұлтанғазин сияқты пікірлес-кәсіби тұлғалармен бір командада жұмыс істеді.

Команданың құзыреті мен кәсіби­лігінің арқасында Есеп комитетінің қызметі жетілдіріліп, республикалық бюджет шығыстарын, мемлекет активтерін сапалы бағалауды, салықтық және кедендік әкімшілендіруді қамта­масыз ететін бақылау және сарап­шылық-талдамалы жұмыстың заманауи нысандары мен әдістері енгізілді.

Алтай Болтайханұлының жаңа­шыл идеялары отандық қаржылық бақылау жүйесін одан әрі реформалау кезінде де пайдаланылды. 2013 жылы олар Қазақстан Республи­ка­сында Мемлекеттік аудитті енгізу тұжы­рымдамасын және 2015 жылы «Мем­лекеттік аудит және қаржылық бақылау туралы» Қазақстан Республикасының Заңын әзірлеуге ықпал етті. Осы кезеңде ғалым халықаралық стандарттарға көшу жөніндегі жаңа әдіснамалық база құруға, сәйкестік аудиті, тиімділік аудиті және қаржылық есептілік аудиті саласындағы әдістемелік ұсыныстар дайындауға баса назар аударды.

Ғалымның ондаған жылдар бойы отандық жоғары мектептің айтулы дәс­түрін дамытуға септігін тигізіп жүр­ген педагогикалық қызметі ерекше құрметке ие. Алматы халық шаруашылығы институты, Президент жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы, Л.Н.Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті сияқты еліміздің жетекші жоғары оқу орындарында жұмыс істей отырып, Алтай Болтайханұлы көптеген жылдар бойы жас ұрпақты қаржы ғылымының қыр-сырымен таныстырып қана қоймай, олардың өмірлік жолын айқындап берді. Ол кәсіби білікті мамандардың бірнеше ұрпағын тәрбиелеп өсірді, оның жетекшілігімен көптеген канди­даттық және докторлық диссертациялар қорғалды.

Ұлағатты ұстаздың алдынан тәлім алып, білім нәрімен сусындаған шәкірттер өздерінің оған деген шексіз құрметі мен алғысын білдіріп келеді. Бүгінде олардың көпшілігі мемлекеттік органдарда басшылық қызметтер атқарып, квазимемлекеттік сектордың әртүрлі құрылымдарын басқарып отыр.

Бүгінде Есеп комитетінің Қаржы­лық бұзушылықтарды зерттеу жөнін­дегі орталығы директорының орын­басары қызметін атқара отырып, Алтай Болтайханұлы тиімділік аудитін, қар­жылық есептілік аудитін жүргізу әдіснамасының даму траекториясын айқындайды, мемлекеттік аудиттің әлемдік тәжірибесін Қазақстан Рес­пуб­ликасының талаптарына бейім­дейді. Соңғы 6 жыл ішінде оның бас­шы­лығымен мемлекеттік аудит сала­сындағы 20-дан астам ауқымды зерттеу жобалары жасалды.

Алтай Болтайханұлының қаржы жүйесін, мемлекеттік аудитті, қазақ­стандық экономикалық ой-пікірлер мектебінің ең үздік рухани дәстүрін дамыту, ғылыммен айналысатын жас­тардың жаңа ұрпағын және мемлекет көшбасшыларын тәрбиелеу бойынша қызметі еленіп, мемлекеттік наградалар табысталды. Алтай Болтайханұлы Президенттің Алғыс хатымен, «Құр­мет», «Парасат» ордендерімен және көптеген медальдармен марапатталды.

Алтай Болтайханұлы барлық жағынан белсенді өмірлік ұстаным иесі, өз үлгісімен дене шынықтыру және салауатты өмір салты құндылықтарын дамытуға ықпал етеді, сондай-ақ Есеп комитетінің футболдан ардагерлер командасының негізін қалаушы және белді ойыншысы болып табылады.

Ол креативті, идеяға толы, демок­ратияшыл басшы, әріптестеріне, сту­дент­теріне, магистранттары мен док­торанттарына әрдайым қол ұшын созуға дайын, адамгершілігі мол, қайы­рымды жан. Сондай-ақ күрделі мәсе­лелерді қарапайым тілмен түсіндіру, стратегиялық даму бағыттарын айқын­дау қабілетімен ерекшеленеді.

Жетпістің биігіне көтерілген көр­некті ғалымның бойындағы адами асыл қасиеттер кейінгі ізбасарларына үлгі-өнеге болса нұр үстіне нұр.

Арнұр АСҚАР,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.09.2018

Головкин мен Альварестің үшінші жекпе-жегі болуы мүмкін бе? (ВИДЕО)

18.09.2018

11 жылдан кейін қайталанған тарихи кездесу

18.09.2018

Мемлекет басшысы қосарланған салықты болдырмайтын Өзбекстанмен арадағы келісімге өзгерістер енгізді

18.09.2018

Елбасы Байқоңыр тұрғындарына медициналық көмек көрсету заңына енгізілген өзгерістерге қол қойды

18.09.2018

Студент жастардың жатақхана мәселесі шешілуде

18.09.2018

Батыс Қазақстан облысында Мемлекеттік қызмет мектебі ашылды

18.09.2018

Жеңімпаздар әлем чемпионатына барады

18.09.2018

«Астана» 4 қазан күні өз алаңында Францияның «Ренн» клубымен ойнайды

18.09.2018

Атырауға алғаш рет Елбасының көшпелі көрмесі келді

18.09.2018

Қостанай облысының оңтүстік өңірі егін орағын аяқтап келеді

18.09.2018

Бауыржан Қарағызұлы Мәдениет және спорт министрінің кеңесшісі болып тағайындалды

18.09.2018

Ақмола облысында 61 ІТ сыныбы ашылды

18.09.2018

Әлихан Смайылов Қаржы министрі болып тағайындалды

18.09.2018

«Адырна» республикалық әдеби-көркем ұлттық журналы аламан бәйге жариялады

18.09.2018

Статусты сәйкестендіру керек

18.09.2018

Қостанай облысында адасқан тырна аңшылық шаруашылығына тапсырылды

18.09.2018

Ақмола облысында 2870 орынды қамтитын 11 жатақхана салу жоспарлануда

18.09.2018

Әулиеата аймағында туризмді дамытудың нақты жоспары жасалды

18.09.2018

Құрылыс компаниялары қызығушылық танытуда

18.09.2018

Елімізде жұмыспен қамтылған жастардың саны - 2,1 млн адамды құрайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

Қорғанбек АМАНЖОЛ, «Егемен Қазақстан»

Búgingi qazaq áıeli

Qazaq áıeli qaı zamanda da qatparly taqyryp bolǵan. Epostyq jyrlar men ertegilerde, jyraýlar poezııasynda qazaq áıeliniń, qazaq qyzynyń asqaq beınesi áspetteldi, sulýlyǵy jyrlandy, jan dúnıesiniń izgilikti qasıetteri pash etildi. Baǵzydaǵy Tumar hanym men Umaı anadan bastap qazaq tarıhy da Domalaq ana, Aıpara ana, Qyzaı ana, beridegi Bopaı hansha men uly Abaıdyń ájesi Zere syndy ardaqty esimderge kenen bolyp kelgeni belgili. Qashannan-aq halyq qasıetiniń qormaly, ulttyń uıaty áıel bolǵan.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу