Шеген бидің шапаны (жәдігер)

Жуықта Астанада орналас­қан Қолжазбалар және сирек кітап­тар ұлттық орталығында Қостанай облыстық Алтынсарин атын­дағы мемориалдық музей қоры­нан жәдігерлер әкеліп, көрме ұйымдастырды.

Егемен Қазақстан
23.08.2018 2971

Аталмыш көрме төріне қойылған жәдігерлер арасынан шақшақ Жәнібектің немересі Ырғыз-Торғай өңірінің атақты биі Шеген Мұсаұлының  шапанын көріп көзайым болдық. Бұл мұраны музейге екі жылдың алдында бидің бір баласы Бектемістен тараған тұқым-жұрағаты һәм байырғы журналист Сағи Әбілхасенұлы тапсыр­ған екен. Шапан сұр түсті, жолақты кенеп матадан тігіліп, киімінің сыртынан желбегей жамылуға арналған сияқты. Өйткені шапан астарланбаған әрі қаусырма жиегі алтын түстес сары жіппен көмкеріліпті. 

Ағартушы Алтынсаринның өмір-тарихын зерттеушілер жақсы біледі – Ыбырай атамыз осы Шеген бидің  үлкен қызы Айғаныстан туа­ды. Яғни туған жиені. Ыбырайды Торғайға шақырып, мектеп ашып, бала оқытуына көмек берген де осы кісі. Алтынсарин атамыз өз естеліктерінде нағашы атасының  мектеп ашуға қалай көмектескені жайлы аса бір мақтанышпен әңгіме­лейді. Тіпті «Нағашы ата» дейтін жазбасында Шеген би айтты деген керемет, ұлағатты ойлар тізбегін келтіреді.

Шеген би заманында озық ойлы адам болған. Зерттеуші Ертай Қарабаланың жазуынша,  бұл кісі қайтпас ер мінезімен, батыр­лығымен, ел билеудегі әділдігімен, шешендігімен де танылған тұлға десе,  алаш рухты ақын Хамитбек Мұсабаевтың: «Көкірегін күйдірсе де шер-шемен, Кісілікті адалдықпен өлшеген, Айыр тілді абыз бидің біреуі, Жәнібек тархан шөбересі ер Шеген» деген жыры бар.

Ыбырай алғаш мектеп ашқанда оқуға барған 11 шәкірттің төртеуі осы Шеген бидің тікелей ұрпақтары. Яки бидің үлкен ұлы Бірімжанның балалары Қорғанбек пен Әбдібек, тағы бір ұлы Өтетілеуден туған немересі  Хайролла мен Бектеміс дейтін ұлының баласы Омарлар екен.

Осылардың ішінде Бірімжанов­тар әулеті өз алдына жеке динас­тия. Айталық Орынбор гимназия­сын, Қазан университетінің заң факультетін Ленинмен бірге оқып, алтын медальмен бітірген алаш қайраткері Ахмет Бірімжанов, Алашор­даның белсенді мүшесі Ғазымбек Бірімжанов, Ыбырайдың ісін жалғастырушы ұстаз-ағарту­шылар – Әбдібек, Қорғанбек, Дәуренбек Бірімжановтар.  Бұлардың соңғысы химия ғылымдарының докторы Батырбек Бірімжановпен тұйықталып тұр.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу