Алма исі, лимонад, гүл және түрлі-түсті қалам

Шиллердің шіріген алманың исінен шабыт алып, Агати Кристидің жаңа «қылмысты» жазып отырғанда алма жегенін білесіз бе?

Егемен Қазақстан
24.08.2018 3303
2

Асылы шығармашылық адамның көпте кездеспейтін жұмбақ қасиеттері былайғы жұртқа күлкілі боп та, керсінше таңғажайып болып та көріне береді. Егер бұны сіз данышпандық түйсіктің бір қыры деп, я психологиялық ауытқудың сипаты деп қабылдасаңыз да өзіңіз біліңіз.

Турағұлдың естелігінде Абай өлең жазғанда: «Өңі қашыңқырап, азырақ ентіккен кісідей танауы кебіңкіреп, көзі жасаураңқырайды, естір-естіместей қып күңіренгеннің ішінде күбірлеңкіреп кеп, жазып кеп кеткенде, көп тоқталып, ойлана бермейді де, қайта сызып түзетпейді де, өлеңнің тығыны суырылып кеткенге ұқсайды» дейді. Көп ақынға таныс шығармашылық сәт болғанымен, одан хабары жоқ қарапайым адам ақынның бұл әдетін қалай түсінер еді. Тіпті, бір өлеңді бірнеше рет жазып, одан қалса, біраз уақыт өткенде қайта қарайтын әдет қаламгерлерде жиі кездеседі. Ал Абай бір жазғанына қайта қайырылмайды.

Күй өнері мен күйшілер туралы ғажайып әңгімелер қалдырған Тәкен Әлімқұловтың қазақша-орысшаға бірдей жүйріктігін аңыз етіп айтатын үлкендер жазушының күйді ерекше түйсінгендігін де жиі сөз етеді. Жазушы өзі жақсы көрген күйлерін аузымен айнытпай келтіретіндігін де таңғалып әңгімелейді.Тәкен Әлімқұловтың бәйгені ерекше жақсы көріп, тамашалауды ұнатқаны да бөлекше бітімге ие қызықты хикаялар болса керек. Ал Асқар Сүлейменовтің түн ортасында қаламдастарына қоңырау шалып, үндеместен ары жағынан музыка тыңдатып қоятынын қалай түсінер едіңіз? Бірде Кафкаға Эрнст Ледерер деген ақынның өлеңді ашық көк түспен ерекше қағазға жазатынын айтқан кезде, таңғалмастан: «Әрбір тәуіптің өз рәсімі болады. Мысалы, Гайдн музыканы далап жағылған парик киіп жазатын. Жазу да – бір сиқыр» депті.

Бейімбет Майлиннің шашын бұйралап отырып, айналасында не боп жатқанына мүлде назар аудармайтын қасиетін жары естілігінде жазатын. Бала ойнап, шу боп жатса да мән бермеу үшін қаншалықты шығармашылық әлемге ену керек? Қаламгерлердің бұндай қасиеттерін біз түсіне бермейміз. Бәлкім, олардың классика жазуларына осы қасиеттері де әсер ететін шығар. Мүмкін тек классиктерде ғана осындай қасиеттер болады. Кім біледі...

Вирджиня Вульф

Ағылшын жазушысы, модернист Вирджиния Вульф: «Әрбір жазушы әйелдің өз жазу бөлмесі мен сүйікті заттары болу керек» деп жазыпты. Вульфтің өзінің сүйікті дүниесі гүл болған. Ол да Эрнст Ледерер секілді түрлі-түсті бояумен жазуды жақсы көрген. Жасыл, көк, қызыл түстермен қатар, сүйікті күлгін түсті сиясын жиі қолданыпты. «Миссис Дэллоуэй» романының авторы тұрып жазуды ұнатқан, сол үшін арнайы  мольберт жасатқан. Хемингуэйдің дәл солай тұрып жазуды ұнатқанын білесіз.

Роальд Даль

Ағылшын жазушысы, ертегіші Роальд Даль тыныштықты сүйген. Есік алдындағы өзі «ұям» деген шағын үйге барып, жазу барысында жалғыз болуды қалаған. Дальдың «жазу үйінде» ескі кресло болғанымен, үстел жоқ еді. Ол қарандашпен ескі блокнотын тізесіне қойып жазуды ыңғайлы деп білген. Осы әдетінен бір танбаған жазушы, тіпті, қысты күні де («ұясында» пеш болмапты) қалың көрпеге оранып, жазумен шұғылданған. Ең қызығы, бала күнінде шоколад қағаздарынан жасаған кішкентай шарлары үнемі жанында тұруы тиіс екен. Оның ең атақты шығармаларының бірі – «Чарли және шоколад фабрикасы» аталуы тегін болмаса керек.

Чарльз Диккенс

Көзі тірісінде де, осы күндері де кітаптары сөреде жатып қалмайтын Чарльз Диккенстің «қызық» әдеті – моргты аралауы. «Бір белгісіз күш мені моргке тартып тұрады» дейді өзі. Қай қалаға барса да, ең алдымен моргтерді аралап шығуды ұнатқан жазушы сол сәтті «жиіркеніштің тартымдылығы» деп атапты. Әр елу жолды жазып біткен сайын, бір жұтым ыстық су ішетін Диккенстің бұл әдеті адам қызығарлық емес-ау...

Антон Чехов

Орыс жазушысы, драматургі А. Чехов өте талапшыл адам болған. Өзіне бір мақсат қойса, оған жеткенше тыным таппайтын табандылығы көп айтылады. Ұқыпты жүріп, таза киінген жазушының бөлмесі де ешқашан шашулы жатпайтын. «Адамды бәрі әдемі болу керек: Өңі де, киімі де, жаны да, ойы да» деген. Өзінің сыртқы келбетіне үнемі мән беретін жазушы аурып жүрген кезінде де қонақтарын үй киімімен қарсы алмапты. Жазу кезінде де костюм киіп отырған. Бұл жазушының қаламға деген таза көңілінің көрінісі болатын.

Агата Кристи

Детектив жанрында 78 роман жазған даңқты Агата Кристи алма жеп, ыдыс жуып жүріп сюжет ойластыратын болған. Өзінің айтуынша: ыдыс жуу – жаңа қылмыс «туғызып», алма сюжетті дамытады. Кез келген жерде, күй талғамай жаза беретін Агата Кристидің үйінде ұзақ уақыт жазу үстелі де болмаған. Бірақ бұл оның детектив жанрында жазатын ең мықты қаламгер болуына кедергі келтірген жоқ. Черчилль: «Кристи қылмыспен кез келген әккі ұрыдан да көп ақша тапты» деп қылжыңдапты бірде.

Пушкин

Пушкин лимонадты өте жақсы көрген. Әсіресе, жазу кезінде. «Түнде жазғанда міндетті түрде лимонад қоятынбыз» деп жазады ақынның камердинері Никифор Федоров. Ақынның лицейдегі досы, секунданты Константин Данзас естілігінде: «Дантеспен дуэльге шығарда Пушкин сусын сататын жерге кіріп, бір стакан лимонад ішкен» депті.

Ф. Достоевский

Ф. Достоевскийдің бір қызық қыры  – адамдарға деген қызығушылығы. Жаңа адамдармен танысып, өтіп бара жатқан жолаушылармен де тілдесіп қалатын. Оның үстіне өзі ғана сөйлеп, сұхбаттасының әр нәрсе туралы ойын білуге құмартып тұрған. Бәлкім, жаңа кейіпкеріне керек мінез іздейтін.

Ойы жинақталып, жазар кезде бөлмесінде шығарманы дауыстып айтатын әдеті де болған. Бірде «Қылмыс пен жазаны» жазу кезінде Раскольниковтың қылмыс жасар алдындағы ойын дауыстап айтып жүргенін істіп қалған қызметшісі жазушыға жұмыс істеуден бас тартқан. Онысын «Достоевский біреуді өлтіргелі жүр» деп түсіндіріпті.

***

Жазу барысында аяғын ыстық суға малып отыратын, шабыт алу үшін өзге жазушының шығармасын қайталап оқитын, үнемі дүкенге бара бермеу үшін ұнатқан киімінің бірнеше данасын алып, үнемі бір киіммен жүретіндей көрінетін данышпандардың қызық әдеті осымен таусылмаса керек. «Дүниеде қанша жазушы болса, сонша жазу стилі бар» деген сөзді ескерсек, қызық әдеттер де сонша деп түйіндесек болатындай.

Дайындаған Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу