Алма исі, лимонад, гүл және түрлі-түсті қалам

Шиллердің шіріген алманың исінен шабыт алып, Агати Кристидің жаңа «қылмысты» жазып отырғанда алма жегенін білесіз бе?

Егемен Қазақстан
24.08.2018 3480
2

Асылы шығармашылық адамның көпте кездеспейтін жұмбақ қасиеттері былайғы жұртқа күлкілі боп та, керсінше таңғажайып болып та көріне береді. Егер бұны сіз данышпандық түйсіктің бір қыры деп, я психологиялық ауытқудың сипаты деп қабылдасаңыз да өзіңіз біліңіз.

Турағұлдың естелігінде Абай өлең жазғанда: «Өңі қашыңқырап, азырақ ентіккен кісідей танауы кебіңкіреп, көзі жасаураңқырайды, естір-естіместей қып күңіренгеннің ішінде күбірлеңкіреп кеп, жазып кеп кеткенде, көп тоқталып, ойлана бермейді де, қайта сызып түзетпейді де, өлеңнің тығыны суырылып кеткенге ұқсайды» дейді. Көп ақынға таныс шығармашылық сәт болғанымен, одан хабары жоқ қарапайым адам ақынның бұл әдетін қалай түсінер еді. Тіпті, бір өлеңді бірнеше рет жазып, одан қалса, біраз уақыт өткенде қайта қарайтын әдет қаламгерлерде жиі кездеседі. Ал Абай бір жазғанына қайта қайырылмайды.

Күй өнері мен күйшілер туралы ғажайып әңгімелер қалдырған Тәкен Әлімқұловтың қазақша-орысшаға бірдей жүйріктігін аңыз етіп айтатын үлкендер жазушының күйді ерекше түйсінгендігін де жиі сөз етеді. Жазушы өзі жақсы көрген күйлерін аузымен айнытпай келтіретіндігін де таңғалып әңгімелейді.Тәкен Әлімқұловтың бәйгені ерекше жақсы көріп, тамашалауды ұнатқаны да бөлекше бітімге ие қызықты хикаялар болса керек. Ал Асқар Сүлейменовтің түн ортасында қаламдастарына қоңырау шалып, үндеместен ары жағынан музыка тыңдатып қоятынын қалай түсінер едіңіз? Бірде Кафкаға Эрнст Ледерер деген ақынның өлеңді ашық көк түспен ерекше қағазға жазатынын айтқан кезде, таңғалмастан: «Әрбір тәуіптің өз рәсімі болады. Мысалы, Гайдн музыканы далап жағылған парик киіп жазатын. Жазу да – бір сиқыр» депті.

Бейімбет Майлиннің шашын бұйралап отырып, айналасында не боп жатқанына мүлде назар аудармайтын қасиетін жары естілігінде жазатын. Бала ойнап, шу боп жатса да мән бермеу үшін қаншалықты шығармашылық әлемге ену керек? Қаламгерлердің бұндай қасиеттерін біз түсіне бермейміз. Бәлкім, олардың классика жазуларына осы қасиеттері де әсер ететін шығар. Мүмкін тек классиктерде ғана осындай қасиеттер болады. Кім біледі...

Вирджиня Вульф

Ағылшын жазушысы, модернист Вирджиния Вульф: «Әрбір жазушы әйелдің өз жазу бөлмесі мен сүйікті заттары болу керек» деп жазыпты. Вульфтің өзінің сүйікті дүниесі гүл болған. Ол да Эрнст Ледерер секілді түрлі-түсті бояумен жазуды жақсы көрген. Жасыл, көк, қызыл түстермен қатар, сүйікті күлгін түсті сиясын жиі қолданыпты. «Миссис Дэллоуэй» романының авторы тұрып жазуды ұнатқан, сол үшін арнайы  мольберт жасатқан. Хемингуэйдің дәл солай тұрып жазуды ұнатқанын білесіз.

Роальд Даль

Ағылшын жазушысы, ертегіші Роальд Даль тыныштықты сүйген. Есік алдындағы өзі «ұям» деген шағын үйге барып, жазу барысында жалғыз болуды қалаған. Дальдың «жазу үйінде» ескі кресло болғанымен, үстел жоқ еді. Ол қарандашпен ескі блокнотын тізесіне қойып жазуды ыңғайлы деп білген. Осы әдетінен бір танбаған жазушы, тіпті, қысты күні де («ұясында» пеш болмапты) қалың көрпеге оранып, жазумен шұғылданған. Ең қызығы, бала күнінде шоколад қағаздарынан жасаған кішкентай шарлары үнемі жанында тұруы тиіс екен. Оның ең атақты шығармаларының бірі – «Чарли және шоколад фабрикасы» аталуы тегін болмаса керек.

Чарльз Диккенс

Көзі тірісінде де, осы күндері де кітаптары сөреде жатып қалмайтын Чарльз Диккенстің «қызық» әдеті – моргты аралауы. «Бір белгісіз күш мені моргке тартып тұрады» дейді өзі. Қай қалаға барса да, ең алдымен моргтерді аралап шығуды ұнатқан жазушы сол сәтті «жиіркеніштің тартымдылығы» деп атапты. Әр елу жолды жазып біткен сайын, бір жұтым ыстық су ішетін Диккенстің бұл әдеті адам қызығарлық емес-ау...

Антон Чехов

Орыс жазушысы, драматургі А. Чехов өте талапшыл адам болған. Өзіне бір мақсат қойса, оған жеткенше тыным таппайтын табандылығы көп айтылады. Ұқыпты жүріп, таза киінген жазушының бөлмесі де ешқашан шашулы жатпайтын. «Адамды бәрі әдемі болу керек: Өңі де, киімі де, жаны да, ойы да» деген. Өзінің сыртқы келбетіне үнемі мән беретін жазушы аурып жүрген кезінде де қонақтарын үй киімімен қарсы алмапты. Жазу кезінде де костюм киіп отырған. Бұл жазушының қаламға деген таза көңілінің көрінісі болатын.

Агата Кристи

Детектив жанрында 78 роман жазған даңқты Агата Кристи алма жеп, ыдыс жуып жүріп сюжет ойластыратын болған. Өзінің айтуынша: ыдыс жуу – жаңа қылмыс «туғызып», алма сюжетті дамытады. Кез келген жерде, күй талғамай жаза беретін Агата Кристидің үйінде ұзақ уақыт жазу үстелі де болмаған. Бірақ бұл оның детектив жанрында жазатын ең мықты қаламгер болуына кедергі келтірген жоқ. Черчилль: «Кристи қылмыспен кез келген әккі ұрыдан да көп ақша тапты» деп қылжыңдапты бірде.

Пушкин

Пушкин лимонадты өте жақсы көрген. Әсіресе, жазу кезінде. «Түнде жазғанда міндетті түрде лимонад қоятынбыз» деп жазады ақынның камердинері Никифор Федоров. Ақынның лицейдегі досы, секунданты Константин Данзас естілігінде: «Дантеспен дуэльге шығарда Пушкин сусын сататын жерге кіріп, бір стакан лимонад ішкен» депті.

Ф. Достоевский

Ф. Достоевскийдің бір қызық қыры  – адамдарға деген қызығушылығы. Жаңа адамдармен танысып, өтіп бара жатқан жолаушылармен де тілдесіп қалатын. Оның үстіне өзі ғана сөйлеп, сұхбаттасының әр нәрсе туралы ойын білуге құмартып тұрған. Бәлкім, жаңа кейіпкеріне керек мінез іздейтін.

Ойы жинақталып, жазар кезде бөлмесінде шығарманы дауыстып айтатын әдеті де болған. Бірде «Қылмыс пен жазаны» жазу кезінде Раскольниковтың қылмыс жасар алдындағы ойын дауыстап айтып жүргенін істіп қалған қызметшісі жазушыға жұмыс істеуден бас тартқан. Онысын «Достоевский біреуді өлтіргелі жүр» деп түсіндіріпті.

***

Жазу барысында аяғын ыстық суға малып отыратын, шабыт алу үшін өзге жазушының шығармасын қайталап оқитын, үнемі дүкенге бара бермеу үшін ұнатқан киімінің бірнеше данасын алып, үнемі бір киіммен жүретіндей көрінетін данышпандардың қызық әдеті осымен таусылмаса керек. «Дүниеде қанша жазушы болса, сонша жазу стилі бар» деген сөзді ескерсек, қызық әдеттер де сонша деп түйіндесек болатындай.

Дайындаған Бағашар ТҰРСЫНБАЙҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

«Аграрлық несие корпорациясы» 2019 жылы импорттық ІҚМ 65 мың басын қаржыландырады

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

21.02.2019

Қызылорда облысында электронды кітапханалар жұмыс істейді

21.02.2019

Шымкентте «Шымкентплан» құрылды

21.02.2019

Қарағанды облысында биыл дәрігерлерге 63 пәтер беріледі

21.02.2019

Ғалымбек Кенжебаев қазақ боксшыларының финалдағы жеңілісін түсіндірді

21.02.2019

Бангладеште өрт салдарынан 81 адам қаза тапты

21.02.2019

Мәжілісте Арал өңірінің өзекті мәселелері талқыланды

21.02.2019

Михаил Кукушкин Марсельдегі турнирдің ширек финалына өтті

21.02.2019

Қазақстан баскетболшылары әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде Австралияны қабылдайды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу