Арал тағдырына арналған маңызды саммит

Түрікменстанның Түрікменбашы қаласында өткен Орталық Азия мемлекеттері – Қазақстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан президенттерінің Халықаралық Аралды құтқару қорының жұмысына байланысты басқосуы әлемдік ақпарат құралдарының назарын өзіне аударды. Осы маңызды оқиғаға орай төменде бірқатар халықаралық бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған Орталық Азияның бес мемлекеті басшыларының қатысуымен ұйымдастырылған маңызды шараға қатысты пікірлерді ұсынып отырмыз.

Егемен Қазақстан
27.08.2018 1776
2

Орталық Азия басшылары Түрікменстанның туристік ай­мағы Авазда Халықаралық Аралды құтқару қорының сам­­­­митіне жиналды. Жиынға Қа­зақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Қырғызстан Президенті Соо­ронбай Жээнбеков, Түрікменстан Президенті Гурбангулы Бер­дімұхамедов қатысты.

Саммит барысында қатысу­шы тараптар Арал теңізін құт­қару, ондағы мәселелер және өңір­дегі экологиялық ахуалды жақсартуға қатысты мәселелерді талқылады. Сондай-ақ жиында Арал апатының салдарын жою, судың ластануы, экологиялық жағдайды жақсарту мен осы бағыттағы Орталық Азия мем­лекеттерінің әрекеті сөз болды. Жалпы, Арал апатының салдарымен күресу үшін 2013-2017 жылдар аралығында 500-ден астам жоба жүзеге асты.

Бұдан бөлек, саммитте Орта­лық Азия мемлекеттерінің басшылары Халықаралық Аралды құтқару қорын реформалау туралы бастаманы қолдады.  «Аралды құтқаруға көмек көрсету бойын­ша бағдарламаны орындау­ды қайта қарап шығу қажет. Сондай-ақ түскен қаражаттың қайда жұмсалғанын да білу керек. 20 жыл бойы қорда бірде-бір гидроэнергетикалық жоба қаралған жоқ. Алайда ұйым Арал теңізін сақтап қалу жөніндегі қаржылық-несиелік жоба ретінде құрылған болатын», деді саммитте сөз сөйлеген Қырғызстан Пре­зиденті Сооронбай Жээнбеков.

Естеріңізде болса, Қырғыз­стан ұйымға мүшелігін уақыт­ша тоқтатқан болатын. Алайда Аралды құтқару қорындағы оң өзгерістер олардың пікірін өзгертіп, мүшелігін жалғастыруға мүмкіндік бермек.

Орталық Азия мемлекет­те­рінің президенттері Арал теңізін сақтап қалу мәселесін талқы­лау үшін Түрікменстанға жинал­ды. Vesti.ru агенттігінің хабарла­уынша, саммит барысында Арал теңізін құтқарудың маңызды жолдары талқыланған.

Агенттікке сұхбат берген Халықаралық Аралды құтқару қоры атқару дирекциясының директоры Болат Бекнияз теңізден туындаған мәселе Орталық Азияны түгел қамтитынын айтады. Сондықтан Арал мәселесін бірлесе отырып шешу қажет.

Жиын барысында сөз сөйлеген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев та түйткілге қатысты өз көзқарасын білдірді. «Жиырма жыл бұрын қабылданған шешімдер қазір ескірді. Қордың басқарушы органдарын қайта сүзгіден өткізу қажет. Ғылыми тұрғыда өте орынды ұсыныстар айтылды. Соларды ескеру керек», деді Н.Назарбаев.

Vesti.ru агенттігінің пайымдауынша, осы саммит мәселені түбегейлі шешуге жол ашпақ. Мә­селен, бұған дейін Әмудария мен Сырдария суы егістік пен мақта суаруға кетіп, Аралға жетпейтін. Ендігі жерде Орталық Азия елде­рі өзен суын тиімді пай­даланып, тамшылатып суару секілді әдіс қолданбақ. Соны­мен қатар жиын қорытындысы ­бойынша теңіз таба­нына тұзды топыраққа шыдамды өсімдіктер егу туралы келісім жасалды.

Саммитте сөз сөйлеген Түрік­менстан президенті Гурбангулы Бердімұхамедов Арал теңізінің мәселесін әлемдік деңгейге­ көте­­руді ұсынды. Vesti.ru Орталық Азия мемлекеттерінің түйткілге қайта оралып, бірлесе жұмыс істеуін жоғары бағалады.

Түрікменстанда Халықаралық Аралды құтқару қорына мүше мемлекеттердің 12-і саммиті өтті. Жиынға Орталық Азия мемлекеттерінің басшылары түгелдей қатысты.

Саммит басталмастан бұрын Түрікменстан басшысы Гурбан­гулы Бердімұхамедов Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назар­баевпен, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен, Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен екіжақты кездесу өткізген.

Azathabar.com сайтының мәліметіне сүйенсек, Арал теңізінің тартылуынан туындаған түйткілдер Түрікменстанның солтүстік аудандарына орасан зиян тигізіп отыр. Мәселен, Дашогуз уәлаятында таза ауыз су қат. Сондай-ақ егістік жерлер тұз татып кеткен. Теңізден көтерілген тұзды дауыл дүркін-дүркін елді әбігерге түсіреді. Мамырда болған осындай боран екі күн бойы тоқтамаған. 

Шолуды дайындаған
Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

21.09.2018

Кәрім Мәсімов терроризмге қарсы орталықтың отырысын өткізді

21.09.2018

Қостанайлықтар жарықдиодты шыны жолмен жүреді (ВИДЕО)

21.09.2018

Қанат Ислам мақтааралдық жас боксшыларға мастер-класс өткізді

21.09.2018

Алексей Луценко: «Алматы турын» апталық жарыс қылса керемет болар еді

21.09.2018

Бурабайда жаңа мешіт ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу