Арал тағдырына арналған маңызды саммит

Түрікменстанның Түрікменбашы қаласында өткен Орталық Азия мемлекеттері – Қазақстан, Түрікменстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан президенттерінің Халықаралық Аралды құтқару қорының жұмысына байланысты басқосуы әлемдік ақпарат құралдарының назарын өзіне аударды. Осы маңызды оқиғаға орай төменде бірқатар халықаралық бұқаралық ақпарат құралдарында жарияланған Орталық Азияның бес мемлекеті басшыларының қатысуымен ұйымдастырылған маңызды шараға қатысты пікірлерді ұсынып отырмыз.

Егемен Қазақстан
27.08.2018 1921
2

Орталық Азия басшылары Түрікменстанның туристік ай­мағы Авазда Халықаралық Аралды құтқару қорының сам­­­­митіне жиналды. Жиынға Қа­зақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев, Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёев, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмон, Қырғызстан Президенті Соо­ронбай Жээнбеков, Түрікменстан Президенті Гурбангулы Бер­дімұхамедов қатысты.

Саммит барысында қатысу­шы тараптар Арал теңізін құт­қару, ондағы мәселелер және өңір­дегі экологиялық ахуалды жақсартуға қатысты мәселелерді талқылады. Сондай-ақ жиында Арал апатының салдарын жою, судың ластануы, экологиялық жағдайды жақсарту мен осы бағыттағы Орталық Азия мем­лекеттерінің әрекеті сөз болды. Жалпы, Арал апатының салдарымен күресу үшін 2013-2017 жылдар аралығында 500-ден астам жоба жүзеге асты.

Бұдан бөлек, саммитте Орта­лық Азия мемлекеттерінің басшылары Халықаралық Аралды құтқару қорын реформалау туралы бастаманы қолдады.  «Аралды құтқаруға көмек көрсету бойын­ша бағдарламаны орындау­ды қайта қарап шығу қажет. Сондай-ақ түскен қаражаттың қайда жұмсалғанын да білу керек. 20 жыл бойы қорда бірде-бір гидроэнергетикалық жоба қаралған жоқ. Алайда ұйым Арал теңізін сақтап қалу жөніндегі қаржылық-несиелік жоба ретінде құрылған болатын», деді саммитте сөз сөйлеген Қырғызстан Пре­зиденті Сооронбай Жээнбеков.

Естеріңізде болса, Қырғыз­стан ұйымға мүшелігін уақыт­ша тоқтатқан болатын. Алайда Аралды құтқару қорындағы оң өзгерістер олардың пікірін өзгертіп, мүшелігін жалғастыруға мүмкіндік бермек.

Орталық Азия мемлекет­те­рінің президенттері Арал теңізін сақтап қалу мәселесін талқы­лау үшін Түрікменстанға жинал­ды. Vesti.ru агенттігінің хабарла­уынша, саммит барысында Арал теңізін құтқарудың маңызды жолдары талқыланған.

Агенттікке сұхбат берген Халықаралық Аралды құтқару қоры атқару дирекциясының директоры Болат Бекнияз теңізден туындаған мәселе Орталық Азияны түгел қамтитынын айтады. Сондықтан Арал мәселесін бірлесе отырып шешу қажет.

Жиын барысында сөз сөйлеген Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев та түйткілге қатысты өз көзқарасын білдірді. «Жиырма жыл бұрын қабылданған шешімдер қазір ескірді. Қордың басқарушы органдарын қайта сүзгіден өткізу қажет. Ғылыми тұрғыда өте орынды ұсыныстар айтылды. Соларды ескеру керек», деді Н.Назарбаев.

Vesti.ru агенттігінің пайымдауынша, осы саммит мәселені түбегейлі шешуге жол ашпақ. Мә­селен, бұған дейін Әмудария мен Сырдария суы егістік пен мақта суаруға кетіп, Аралға жетпейтін. Ендігі жерде Орталық Азия елде­рі өзен суын тиімді пай­даланып, тамшылатып суару секілді әдіс қолданбақ. Соны­мен қатар жиын қорытындысы ­бойынша теңіз таба­нына тұзды топыраққа шыдамды өсімдіктер егу туралы келісім жасалды.

Саммитте сөз сөйлеген Түрік­менстан президенті Гурбангулы Бердімұхамедов Арал теңізінің мәселесін әлемдік деңгейге­ көте­­руді ұсынды. Vesti.ru Орталық Азия мемлекеттерінің түйткілге қайта оралып, бірлесе жұмыс істеуін жоғары бағалады.

Түрікменстанда Халықаралық Аралды құтқару қорына мүше мемлекеттердің 12-і саммиті өтті. Жиынға Орталық Азия мемлекеттерінің басшылары түгелдей қатысты.

Саммит басталмастан бұрын Түрікменстан басшысы Гурбан­гулы Бердімұхамедов Қазақ­стан Президенті Нұрсұлтан Назар­баевпен, Тәжікстан Президенті Эмомали Рахмонмен, Өзбекстан Президенті Шавкат Мирзиёевпен екіжақты кездесу өткізген.

Azathabar.com сайтының мәліметіне сүйенсек, Арал теңізінің тартылуынан туындаған түйткілдер Түрікменстанның солтүстік аудандарына орасан зиян тигізіп отыр. Мәселен, Дашогуз уәлаятында таза ауыз су қат. Сондай-ақ егістік жерлер тұз татып кеткен. Теңізден көтерілген тұзды дауыл дүркін-дүркін елді әбігерге түсіреді. Мамырда болған осындай боран екі күн бойы тоқтамаған. 

Шолуды дайындаған
Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Қостанайда Батырбек Байназаровтың «Қобыз – аңыз» атты жеке концерті өтті

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу