«Ақылды қоғам» құрылар ма екен?

Бұрын «ақылды» деген сөз адамға ғана қатысты айтылушы еді. Сонан кейін кейбір жағдайларда адамның серігі саналатын жылқы мен итке қатысты «ақылды жануар», «есті хайуан» түрінде аздап қолданылып қалатын. Ал енді қазір қарасаңыз, жылдан-жылға қарқын ала түскен жаңа технологиялардың дүмпуі нәтижесінде «ақылдылар» қатары көбейіп келе жатқандай. Мәселен, әлемде «ақылды фермалар» пайда бола бастады. Бұл үдерістің соңы «ақылды ауыл шаруашылығын» құруға алып келмек. Сарапшылардың пікірінше, «ақылды фермалар» құрамына кіретін жан-жануарлар да болашақты ақылды бола түсуге тиіс. Өйткені тірі жануарлар құлағына орнатылатын чип арқылы басқарылып, бірте-бірте технологиялық жүйе ішінде тіршілік ету тәртібін қабылдайтын болады.

Егемен Қазақстан
27.08.2018 97
3

«Ақылды» деген термин қазіргі күні қала шаруашылықтарына қатысты да белсенді түрде қолданыла бастады. «Ақылды үйлер», «ақылды аялдамалар» пайда болуда. Бұл үдерістің соңы «ақылды қала» құруға алып келе жатқандығын көріп отырмыз. Мәселен, еліміз Астананы «ақылды қалаға» айналдыру ниетінде.

Мұның бәрі жақсы. Бірақ бір өкініштісі, осының бәрін өз қолымен жасаған «ақылды адам баласының» өзі бірте-бірте ақылдан азып бара жатқандай. Жер бетінде адамға қатысты бұрын құлақ естімеген түрлі сұмдықтар болып жатыр. Баласы әкесін, әкесі баласын өлтіруде. Еркек пен еркек, әйел мен әйел жұптасуда. Онымен қоймай осындай адам табиғатына жат қылық БАҚ арқылы насихатталуда. Міне, осыған қарап данышпан Абай атамыздың «тамағы тоқтық, жұмысы жоқтық, аздырар адам баласын» деген сөзі еріксіз еске түседі.

Қазір адамға деген сенім азайып тұр. Адамға деген сенімнің азайғандығын түрлі мәселелерде оның шешім қабылдаудан шеттетілгендігінен көріп отырмыз. Түрлі шешімдер қабылдау мәселесі, атап айтқанда технологиялық жүйедегі шешімдерді қабылдау ғана емес, сонымен қатар әкімшілік шешімдер қабылдау мәселесі ендігі кезекте жылдан-жылға дамып келе жатқан «ақылды технологиялардың» өзіне тапсырыла бастады. Мәселен, алысқа бармай-ақ Қазақстанның өзінде ауыл шаруашылығындағы түрлі субсидияларды беру мәселесі, атап айтқанда, субсидияны нақты кімге беру керектігін шешу мәселесі ендігі кезекте адамға, осы іспен айналысып келген нақты шенеунікке емес, автоматтандырылған жүйенің өзіне бірте-бірте тапсырыла бастамақ. Осының алғашқы нышаны ретінде биыл Павлодар облысында көктемгі дала жұмыстары кезінде шаруаларға бөлінетін жеңілдікті дизель отынын бөлу алғаш рет электронды формат жағдайында жүргізіле бастағандығын айтуға болады. Осы электронды платформаны әзірлеген мамандардың айтуынша, енді оған басқа да өңірлерді қосуға болады, тек өңір басшыларының осы іске деген ынтасы қажет. Ал жеңілдікті жанар-жағар майды онлайн қызметі арқылы бөлудің тиімділігі үлкен болмақ. Өйткені осы арқылы бюрократтық кедергілер азайып, бөлу жұмыстары ашық және қолайлы жүргізілмек.

Былай қарасаңыз, қазір адамдардың бәрі ақылды. Бұл «ақыл» білім арқылы келуде. Қазіргі жастарымыз бірнеше шет тілін біледі. Заманауи технологиялардың құлағында ойнайды. Бірақ көбінің тәрбие мәселесінде жұмысы жоқ. Тәрбие олардың көпшілігінің түсінігінде өзінің отбасының айналасында ғана өріс алуы тиіс секілді. Сонда қазіргі қоғамды кім тәрбиелейді? Түбінде қоғам тәрбиелі, мәдениетті, ақылды болмай ақылды жеке тұлғаның әрекеттері шектеулі қалпында қалатындығын байқай ма?

Демек елімізде көп мәселенің түйіні қоғам­дық қарым-қатынастарда жатқандығын па­йымдайтындаймыз. Мәселен, ұлтымызда жас­тарды үйлендіруге қатысты құда түсу, той жасау, кит кигізу деген салт-дәстүріміз бар. Дәстүр болған соң, ал дәстүрдің іргетасы әдет­те заңнан да мығым болып келетіндіктен оны ешкім де теріске шығарып, сөге жамандамас. Бірақ салт-дәстүрге кейіннен қосылған кейбір келеңсіздіктер бас шайқатпай қоймайды. Айталық, «кит кигізу» деген желеумен қытайдың қажетке жарамайтын арзанқол дүниелерін құдаларға ұсынушылық, банк кредитімен той өткізуде жарысқа түсушілік, қоғамды еңбекке тәрбиелеудің орнына жеңіл табыс жолындағы әншілерді теледидар арқылы насихаттаушылық секілді дүниелердің қоғам үшін пайдасынан зияны көп екендігін әркім жақсы біледі. Бірақ біле тұра осындай әрекеттерге барады. Өйткені бұл мәселеде жеке адамның ақыл-ойын қоғамда қалыптасқан келеңсіз дәстүрлердің үстемдігі басып кетіп жатыр.

Ақылды, мәдениетті, мейірімді қоғам құру – адамзаттың мыңдаған жылдардан бергі арманы еді. Осы мәселе туралы мыңда­ған кітаптардың жазылғандығы анық. Бірақ мәңгілік алмасып отыратын күн мен түн, бір бірінен қалмайтын жақсылық пен жамандық секілді бұл мәселе әлі күнге дейін арман күйінде қалып келеді. Ал қазіргі «ақылды тех­но­логиялардың» дамуы ықпалымен бұл арманның ауылы тіпті алыстай түсетіндей. Өйткені түрлі мәселелерде шешім қабылдау жөнінен жаңа технологиялардың, роботтар мен автоматтық жүйелердің бейнесінде адамзатқа жаңа бәсекелестер пайда болып отыр. Әрине бұл технологиялардың «ақылдылық» деңгейі жеке адамның ақылы мен қабілетінен, талантынан асып кете қоймас. Өйткені оның тізгіні, басқару кілті жеке адамның қолында болады ғой. Бірақ технологиялар дами келе адамзат қоғамының ақылдылығын жоққа шығаратын сияқты...

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Egemen Qazaqstan алғашқылардың бірі болып Chartbeat құралын пайдаланады

13.11.2018

Жаңақорған ауданында 116 бас қой белгісіз аурудан қырылып қалды

13.11.2018

Қызылордада қауіпті аймақтар анықталып, даярлық мәселелері күшейтілді

13.11.2018

Ақтөбеде жоғары жылдамдықтағы интернет желісі ұлғаяды

13.11.2018

Елбасы Астана клубының төртінші отырысына қатысты

13.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстан Республикасының бұрынғы президенті Хамид Карзаймен кездесті

13.11.2018

«Айша бибі» мен «Ақыртас» әлемдегі ерекше туристік нысандардың тізіміне енді

13.11.2018

Павлодарда Португалиялық профессор студенттерге дәріс беріп жүр

13.11.2018

Т.Сүлейменов ел өңірлеріндегі жылу бағасының әртүрлілігін түсіндірді

13.11.2018

Тайваньда таеквондодан Президент кубогі додасы аяқталды

13.11.2018

Елордалықтар 14 қарашада жалпыхалықтық диктант жазуға қатысады

13.11.2018

Үкіметте 10 айдағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары қаралды

13.11.2018

Б.Сағынтаев өңірлердегі халықтың нақты табысының көрсеткіштеріне ерекше көңіл бөлуді тапсырды

13.11.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтар адамдардың қажетіне жарай бастады

13.11.2018

Шымкентте 5 000 000 теңгеге бағаланған көгершін көрмеге қойылды

13.11.2018

Қызылорда облысында газ құбыры құрылысы басталады

13.11.2018

Елбасы Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті

13.11.2018

Венгрияда синхронды жүзуден жасөспірімдер құрамасы бірінші орынды иеленді

13.11.2018

Тарифтерді көтерген монополистер заң алдында жауап береді

13.11.2018

Алматыда мектеп оқушылары арасында шешендік өнер байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу