«Ақылды қоғам» құрылар ма екен?

Бұрын «ақылды» деген сөз адамға ғана қатысты айтылушы еді. Сонан кейін кейбір жағдайларда адамның серігі саналатын жылқы мен итке қатысты «ақылды жануар», «есті хайуан» түрінде аздап қолданылып қалатын. Ал енді қазір қарасаңыз, жылдан-жылға қарқын ала түскен жаңа технологиялардың дүмпуі нәтижесінде «ақылдылар» қатары көбейіп келе жатқандай. Мәселен, әлемде «ақылды фермалар» пайда бола бастады. Бұл үдерістің соңы «ақылды ауыл шаруашылығын» құруға алып келмек. Сарапшылардың пікірінше, «ақылды фермалар» құрамына кіретін жан-жануарлар да болашақты ақылды бола түсуге тиіс. Өйткені тірі жануарлар құлағына орнатылатын чип арқылы басқарылып, бірте-бірте технологиялық жүйе ішінде тіршілік ету тәртібін қабылдайтын болады.

Егемен Қазақстан
27.08.2018 107
3

«Ақылды» деген термин қазіргі күні қала шаруашылықтарына қатысты да белсенді түрде қолданыла бастады. «Ақылды үйлер», «ақылды аялдамалар» пайда болуда. Бұл үдерістің соңы «ақылды қала» құруға алып келе жатқандығын көріп отырмыз. Мәселен, еліміз Астананы «ақылды қалаға» айналдыру ниетінде.

Мұның бәрі жақсы. Бірақ бір өкініштісі, осының бәрін өз қолымен жасаған «ақылды адам баласының» өзі бірте-бірте ақылдан азып бара жатқандай. Жер бетінде адамға қатысты бұрын құлақ естімеген түрлі сұмдықтар болып жатыр. Баласы әкесін, әкесі баласын өлтіруде. Еркек пен еркек, әйел мен әйел жұптасуда. Онымен қоймай осындай адам табиғатына жат қылық БАҚ арқылы насихатталуда. Міне, осыған қарап данышпан Абай атамыздың «тамағы тоқтық, жұмысы жоқтық, аздырар адам баласын» деген сөзі еріксіз еске түседі.

Қазір адамға деген сенім азайып тұр. Адамға деген сенімнің азайғандығын түрлі мәселелерде оның шешім қабылдаудан шеттетілгендігінен көріп отырмыз. Түрлі шешімдер қабылдау мәселесі, атап айтқанда технологиялық жүйедегі шешімдерді қабылдау ғана емес, сонымен қатар әкімшілік шешімдер қабылдау мәселесі ендігі кезекте жылдан-жылға дамып келе жатқан «ақылды технологиялардың» өзіне тапсырыла бастады. Мәселен, алысқа бармай-ақ Қазақстанның өзінде ауыл шаруашылығындағы түрлі субсидияларды беру мәселесі, атап айтқанда, субсидияны нақты кімге беру керектігін шешу мәселесі ендігі кезекте адамға, осы іспен айналысып келген нақты шенеунікке емес, автоматтандырылған жүйенің өзіне бірте-бірте тапсырыла бастамақ. Осының алғашқы нышаны ретінде биыл Павлодар облысында көктемгі дала жұмыстары кезінде шаруаларға бөлінетін жеңілдікті дизель отынын бөлу алғаш рет электронды формат жағдайында жүргізіле бастағандығын айтуға болады. Осы электронды платформаны әзірлеген мамандардың айтуынша, енді оған басқа да өңірлерді қосуға болады, тек өңір басшыларының осы іске деген ынтасы қажет. Ал жеңілдікті жанар-жағар майды онлайн қызметі арқылы бөлудің тиімділігі үлкен болмақ. Өйткені осы арқылы бюрократтық кедергілер азайып, бөлу жұмыстары ашық және қолайлы жүргізілмек.

Былай қарасаңыз, қазір адамдардың бәрі ақылды. Бұл «ақыл» білім арқылы келуде. Қазіргі жастарымыз бірнеше шет тілін біледі. Заманауи технологиялардың құлағында ойнайды. Бірақ көбінің тәрбие мәселесінде жұмысы жоқ. Тәрбие олардың көпшілігінің түсінігінде өзінің отбасының айналасында ғана өріс алуы тиіс секілді. Сонда қазіргі қоғамды кім тәрбиелейді? Түбінде қоғам тәрбиелі, мәдениетті, ақылды болмай ақылды жеке тұлғаның әрекеттері шектеулі қалпында қалатындығын байқай ма?

Демек елімізде көп мәселенің түйіні қоғам­дық қарым-қатынастарда жатқандығын па­йымдайтындаймыз. Мәселен, ұлтымызда жас­тарды үйлендіруге қатысты құда түсу, той жасау, кит кигізу деген салт-дәстүріміз бар. Дәстүр болған соң, ал дәстүрдің іргетасы әдет­те заңнан да мығым болып келетіндіктен оны ешкім де теріске шығарып, сөге жамандамас. Бірақ салт-дәстүрге кейіннен қосылған кейбір келеңсіздіктер бас шайқатпай қоймайды. Айталық, «кит кигізу» деген желеумен қытайдың қажетке жарамайтын арзанқол дүниелерін құдаларға ұсынушылық, банк кредитімен той өткізуде жарысқа түсушілік, қоғамды еңбекке тәрбиелеудің орнына жеңіл табыс жолындағы әншілерді теледидар арқылы насихаттаушылық секілді дүниелердің қоғам үшін пайдасынан зияны көп екендігін әркім жақсы біледі. Бірақ біле тұра осындай әрекеттерге барады. Өйткені бұл мәселеде жеке адамның ақыл-ойын қоғамда қалыптасқан келеңсіз дәстүрлердің үстемдігі басып кетіп жатыр.

Ақылды, мәдениетті, мейірімді қоғам құру – адамзаттың мыңдаған жылдардан бергі арманы еді. Осы мәселе туралы мыңда­ған кітаптардың жазылғандығы анық. Бірақ мәңгілік алмасып отыратын күн мен түн, бір бірінен қалмайтын жақсылық пен жамандық секілді бұл мәселе әлі күнге дейін арман күйінде қалып келеді. Ал қазіргі «ақылды тех­но­логиялардың» дамуы ықпалымен бұл арманның ауылы тіпті алыстай түсетіндей. Өйткені түрлі мәселелерде шешім қабылдау жөнінен жаңа технологиялардың, роботтар мен автоматтық жүйелердің бейнесінде адамзатқа жаңа бәсекелестер пайда болып отыр. Әрине бұл технологиялардың «ақылдылық» деңгейі жеке адамның ақылы мен қабілетінен, талантынан асып кете қоймас. Өйткені оның тізгіні, басқару кілті жеке адамның қолында болады ғой. Бірақ технологиялар дами келе адамзат қоғамының ақылдылығын жоққа шығаратын сияқты...

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Іскер әйелдер қауымдастығы – қайырымдылық бастамашысы

22.01.2019

Батыс Қазақстан облысында «Сыбайлас жемқорлықтың  алдын алу» тақырыбында дөңгелек үстел өтті

22.01.2019

Алуа Балқыбекова: Қазақтың боксшы қыздарымен әлемде барлығы да санасады

22.01.2019

Қасиетті қамшы

22.01.2019

Соңғы төрт күнде шығыс өңірінің теміржолшылары шамамен 2 мыңнан астам шақырым жолды қардан тазартты

22.01.2019

«Шымкент - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі жаңа жобаны таныстырды

22.01.2019

Ақырзаман жақын ба?

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Астана әкімдігінің аппараттық жиыны бұдан былай ашық форматта өтеді

22.01.2019

Бақытжан Сағынтаев «Президенттің бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру бойынша нақты тапсырма берді

22.01.2019

Петропавлда алабай тұқымдас ит иелерін талап тастады

22.01.2019

Солтүстік Қазақстанда шетелдік мигранттар легі тыйылар емес

22.01.2019

Қ. Бозымбаев «Сарыарқа» магистральді газ құбырын салу жобасын іске асыру барысы туралы баяндады

22.01.2019

Шағын несие алушылар қосымша 12,6 мыңнан астам жұмыс орнын ашты

22.01.2019

Дәстүрлі өнер академиясы ашылады

22.01.2019

«Тал бесіктен жер бесікке дейін...»

22.01.2019

Жаңақорғандық кәсіпкер жүгеріден сусын шығарады

22.01.2019

Елбасының гранттар бөлу туралы тапсырмасы толық көлемде орындалды — ҚР БҒМ

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу