Арал теңізінің тағдыры – әлем назарында

Бұған дейін Түрікменстанда Ор­та­лық Азия мемлекеттері – Қазақ­стан, Түрікменстан, Өзбекстан, Тәжікстан және Қырғызстан прези­денттерінің қатысуымен Халық­аралық Аралды құтқару қорының саммиті өткенін хабарлаған болатынбыз. Іргелі жиын туралы әлемдік баспасөз жарыса ақпарат таратты. Осы орайда Орталық Азия мемлекеттері басшыларының аталған маңызды іс-шараға қа­тысты шетелдік ақпарат құрал­дарындағы жарияланымдарын ұсы­нып отырмыз. 

Егемен Қазақстан
28.08.2018 1542
2

Әзербайжанның Azernews.az агент­тігі Қазақстан Президенті Нұрсұлтан На­зар­баевтың Халықаралық Аралды құт­қару қорының саммитінде сөйлеген сө­зіне баса назар аударған. Сайттың мәлі­метінде Елбасының Орталық Азияның ха­­лық­аралық су-энергетикалық кон­сор­циумын құруды ұсынғаны атап көр­се­тіледі.

«Қазіргі жағдайда Орталық Азияның халықаралық су-энергетикалық консорциумын құру мәселесіне оралуы маңызды. Оны құру трансшекаралық өзендердің су ресурстарын пайдалану барысында ирригация мен гидроэнергетика арасындағы теңгерімді қамтамасыз етуге мүмкіндік береді», деді Президент саммит отырысында.

Сонымен қатар Azernews.az Елба­сының ХАҚҚ Атқару комитетін тұрақты қоныстандыру мәселесін көтергеніне де тоқталды. Сайттың пайымдауынша, бұл ұйым қызметінің тиімділігіне оң әсерін тигізеді, төрағалық етуші тарап ауысқан кезде оның қоныс аударуы барысында жұмыстардың тежелуіне жол бермейді.

Бұдан бөлек, Елбасы жиында сөй­леген сөзінде «Арал теңізі бассейні су ре­сурстарын басқару, бөлу, есепке алу және мониторинг жүйелерін автомат­танды­ратын уақыт жетті. Бұл елдердің су­ды пайдалану ашықтығын қамтама­сыз етіп, өзара сенімді нығайта­ды», деген болатын. 

Ұлттық жаңалықтар қызметінің (НСН) хабарлауынша, Өзбекстан Пре­зиденті Шавкат Мирзиёев Халықаралық Аралды құтқару қорының саммитінде Орталық Азия мемлекеттерімен бірлесіп, Арал теңізінің мәселесін шешуде ынтымақтастық жасауға әзір екенін жеткізді. Бұл жолғы жиын араға тоғыз жыл салып өтіп отыр. Бұған дейін 2009 жылы ұйымға мүше мемлекеттер Қазақстанда бас қосқан болатын.

Жалпы, Арал теңізі бассейнінде бес мемлекет – Қазақстан, Өзбекстан, Түрікменстан, Қырғызстан, Тәжікстан қоныс тепкен. Сондай-ақ Ауғанстан мен Иранның кішігірім бөлігіндегі өзен сулары осы бассейн құрамына кіреді.

690 мың шаршы километрді алып жатқан аумақтың мәселесі қазіргі таңда өзекті болып отыр. Өйткені Арал теңізінің суы тартылып, бірқатар түйткілдер туындатты. Түрікменстандағы жиын осы мәселелерді талқылауға арналды.

Халықаралық қоғамдастық тарапынан XX ғасырдың басты апаттарының бірі саналған Арал теңізінің тартылуын жою мақсатында 1993 жылы Халықаралық Аралды құтқару қоры құрылған-ды.

Regnum.ru агенттігінің мәліметіне сүйенсек, Халықаралық Аралды құтқару қоры саммитінің осы жолғы жиыны үлкен маңызға ие. Сайт бұған бірнеше себеп келтіреді. Біріншіден, жыл са­йын теңіздің тартылуы салдарынан 80 миллион тонна тұз бен зиянды химиялық заттар ауаға таралады екен. Екіншіден, осының алдындағы жиын 2009 жылы өткен еді. Яғни, ұзақ мер­зім­нен кейін Орталық Азия мем­ле­кет­тері аталған мәселеге қайта жиналып отыр.

Сондай-ақ агенттіктің деректеріне сай, іс-шара қорытындысы бойынша, қор­­ға мүше мемлекеттер қаржы инс­ти­тут­­тары, халықаралық ұйымдар, биз­нес қауым­­дастық өкілдерінің Арал теңі­зі мәсе­­лесіне назарын аудартудан үміт­тенеді.

Қазіргі таңда Аралды құтқару жұмыс­тары жүргізіліп келеді. Мәселен, 2013-2017 жылдар аралығында 500 жоба жүзеге асқан.

 

Шолуды дайындаған

Абай АСАНКЕЛДІҰЛЫ,

«Егемен Қазақстан»

 

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Елорда жастары «Жастар жылынан» не күтеді?

16.11.2018

Павлодарда тоғызқұмалақтан «Сарыарқа самалы» газетінің жүлдесі үшін турнир өтті

16.11.2018

Батыс Қазақстанда тағы 50 кәсіпорын жалақы өсірді

16.11.2018

«Өрнек». Бір өлеңнің сыры. Ерлан Жүніс (видео)

16.11.2018

Кәсіп­кер­лерді заңсыз тексеру азайды - Бас прокурор

16.11.2018

Астана сессиясы. ҰҚШҰ-ның бейбітшіліксүйгіш беделін нығайтты

16.11.2018

Сарысудың музыкалық мұрасы

16.11.2018

Жалақаны өсіру үдерістері тездетілуде

16.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз? Сауалдамадаға қатысқандар пікірі

16.11.2018

Режиссер Рүстем Есдәулетов атындағы фестивальдің жеңімпаздары марапатталды

16.11.2018

Майқайың кентінде сатылатын жеке меншік 110 үй бар

16.11.2018

Әбіш Кекіл­бай­ұлының немересі халықаралық жарыс­та бірінші орын алды

16.11.2018

Жастар жылынан не күтесіз? Сауалдамадаға қатысқандар пікірі

16.11.2018

Тозған жерді тыңайтудың тиімді тәсілі

16.11.2018

Қазақтың қара есептері

16.11.2018

Диқандар неге басқа дақылды таңдауда?

16.11.2018

С.Алексиевич. «Біз болашаққа мүлдем дайын емеспіз»

16.11.2018

Ветеринария мұраты – адам саулығы

16.11.2018

Қостанайда оқушылардың «Мәриям оқулары» байқауы өтті

16.11.2018

Қарағандыда қара фонға салынған картиналар көрмесі ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу