Индустрияландыру – экономика игілігі

Экономиканы әртарап­тан­дыруды және оның ши­кізат экспортына тәуел­ділігін азайтуды негіз­гі мақсат ет­келі елімізде ин­дус­триялан­дыру бағытын­дағы бағдар­ла­маларға барынша басым­дық берілді. Нәтижесінде нақты стра­те­гиялық жос­парлар бекіп, межелі мін­дет­тер бел­гіленді. Басты­сы, индус­трияландыру бағ­дарла­масы өңдеу секто­рының дамуына оң әсерін тигізді.

 
Егемен Қазақстан
28.08.2018 8622
2

Бұлай деуімізге нақты дәлел де бар. Мәселен, өнеркәсіптегі өңдеуші сектордың үлесі 2010 жылғы 31,8 проценттен 2017 жылы 41,3 процентке, экспортта – 2010 жылғы 27,9 проценттен 2017 жылы 32,3 процентке арт­қан. Жалпы индустрияланды­ру бағдарламасы басталғалы бері, яғни 2010-2017 жылдар аралы­ғында елімізде жалпы сомасы 6,6 трлн теңге болатын 1148 жо­ба іске қосылып, 107 мың тұрақ­ты жұмыс орны ашылды. Бір ға­на 2017 жылдың өзінде жалпы со­масы 1,9 трлн теңгеден астам 120 жоба жүзеге асырылып, 10 мың­нан астам жұмыс орны құрылды. Ал биыл 850 млрд теңгенің 123 жобасын іске қосу жоспарланып отыр. Онда 14 мыңнан астам жұмыс орны ашылмақ. Ресми мәлімет сондай-ақ 2010 жылдан бастап 2017 жылға дейін өңдеуші секторға 29,4 млрд АҚШ долларынан астам тікелей шетелдік инвестиция тартылғанын көрсетеді. Егер бұрын (2005-2009 жылдарға) өңдеуші секторға тікелей шетел ин­вестициясы жалпы ағынының шамамен 7,4 проценті тиесілі бол­са, бірінші бесжылдықтың қоры­тындысы бойынша бұл көрсет­кіш 14 процентке, екінші бес­жыл­дықтың басынан 20,8 процентке дейін өскен.

Бүгінде индустрияландыру бағ­дарламасының екінші бес жыл­дығы жүзеге асырылуда. Бұл аса күрделі жұмысқа алғаш­қы қадам 2010 жылы жасал­ған бо­ла­тын. Үдемелі индус­трия­­лық-ин­но­вациялық даму бағ­дар­­лама­сының қабыл­дануы бір жа­ғы­нан экономи­каны әрта­рап­тан­дырудың ма­ңызды бағы­ты, екінші жағы­нан жаһандық дағ­да­рыс құ­бы­лыс­тарына қарсы ке­шен­ді ша­ра ретінде қарастырылды.

Жалпы Қазақстанда тұ­тас­тай индустрияландыру бағдар­лама­сын қолға алудың өзі батыл қа­­даммен пара-пар еді. Өйт­кені Мемлекет басшысы айтқан­дай, «Біз инновациялық-индус­триялық секторды тақыр жерден бас­тадық». Десе де, елдік ба­ғыт­тың дұрыстығы бірінші бес­жыл­дық­тағы табыстармен айқын білінді, бүгінде жоғары өнімнің жетістіктерін жұртшылық сезіне бастады. Индустрияландыру шара­патының арқасында іске қосыл­ған нысандардан бюджетке трил­лиондаған теңгенің өнім­дері түссе, жер-жерлерде құрыл­ған жұмыс орындары ел игілі­гіне қызмет етуде. Бастысы, еліміз­дің экономикалық құры­лы­мын өзгертуде маңызды қадам жаса­лып, жаһандық эконо­ми­каның алмағайып жағдайында дағдарысқа қарсы ден қоюдың тең­­дессіз тәжірибесін бастан өт­кердік. Нәтижесінде, Қазақ­стан­да алғашқы бесжылдықтың өзін­де 770-тен астам кәсіпорын іске қосылды, соның арқасында өң­­деуші өнеркәсіптің құры­лы­мы өзгеріп, отандық эконо­ми­ка­дағы дәстүрлі, қуатты метал­лур­гия, азық-түлік өнеркә­сібіне қо­сымша жаңа бағыт­тар ашылды. Қазақстанда индус­трия­лан­дырудың алғашқы жылдары өңдеуші өнеркәсіп өсімінің қар­қыны дәстүрлі өндіру саласынан алғаш рет асып түсті. Яғни 2011 жылдан бастап өңдеуші сек­тордың өсімі тау-кен өндіру сала­сын басып оза бастады. Соған орай, Қазақстан өңдеуші өнер­кәсіп секторының нақты өсімі бойынша Кеден одағы елдері арасында көшбасшы елге айналды.

Негізінен 2010-2014 жылдары Үдемелі индустриялық-ин­но­­ва­­циялық даму мемлекеттік бағ­­дар­­ламасының шеңберінде бірін­­ші кезең іске асырылды. Онда ин­дустриялық дамуға заң­на­ма­лық, инфрақұрылымдық жә­не инс­титуттық негіз қаланды.

Үдемелі индустриялық-ин­но­вациялық даму бағдар­ла­ма­сы­ның алғашқы бесжылды­ғы­ның қорытындысы бойынша Қа­зақ­станда тау-кен өндіру сала­­сының ІЖӨ-дегі үлесі 16,5 про­центке азайды. Ал өңдеуші сек­торға тартылған тікелей ше­телдік ин­вес­­тициялар ел тәуел­сіз­дігі­нің алдыңғы жылдарымен салыс­тыр­ған­да 2,9 есеге артты. Өң­­деуші өнер­кәсіп саласында жа­ңа әрі маңызы жоғары 28 сектор пайда болды дейді дерек көздері.

Индустрияландыру енші­сін­­­дегі алғашқы 5 жылда-ақ бұ­ған дейін Қазақстанда өндіріл­ме­ген мүл­де жаңа 400 өнім түрі иге­ріл­ді. Шетелдерге экспорт­та­латын та­уар­­лар номенкла­ту­расы 38 про­­­центке артты. Тех­ноло­гия­лық тұр­­ғыда күрделі сана­­латын отан­дық тауарларды шы­­ғарып, ішкі на­­рықта тұ­ты­ну үле­сі артты. Елі­міз­­дің өң­­деу­ші өнер­кәсібін­дегі ең­­бек өнім­­ді­лігі 1,6 есеге ұлғай­ды. Жұ­­мыс­­­шылары жоғары білік­ті, 75 мың тұрақты жұмыс орны құрылды.

Индустрияландырудың ар­қа­сында елімізде экономиканың машина жасау, мұнай өңдеу, электр энергетикасы секілді ірі салалары дамыды. Еліміздің 7 өңірінде бой көтерген жаңа жо­балар қайта индустрияландыру үшін тың серпін болды. Үкімет өңірлерде Арнайы эко­номикалық аймақтарды дамы­туға қол жеткізіп, индустрия­лан­дыру жобалары өңірдегі өсімге оң ықпалын тигізді. Бағдарла­маның тиімділігін ескере оты­рып, екінші бесжылдыққа да қа­­­дам бастық. Сөйтіп Индус­трия­­лық-инновациялық дамы­ту­­­дың 2015-2019 жылдарға ар­нал­ған мемлекеттік бағдарла­масы «Қазақстан-2050» стра­тегия­­сының ұзақ мерзімді ба­сым­дық­тарына, Қазақстанның әлем­нің дамыған 30 елінің қатары­на кіруі жөніндегі тұжы­рымда­масына сәйкес, сондай-ақ Прези­дент жа­нындағы Шетел инвес­торлары ке­ңесінің XXVI жалпы отырысын­да Мемлекет басшысы берген тап­сырманы орындау үшін және Президенттің «Қазақстан жолы-2050: бір мақсат, бір мүдде, бір бо­лашақ» атты 2014 жылғы 17 қаң­тардағы Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру шеңберінде әзірленді.

Индустриялық-инно­ва­ция­лық дамытудың негізгі мақсаты – еңбек өнімділігін арттыруға және өң­делген тауарлар экспортының көлемін ұлғайтуға бағытталған өң­деуші өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін ынталандыру. Осы­ған қол жеткізу үшін бір­қатар міндет белгіленді. Айта­лық, дәстүрлі секторлардағы кәсіп­орындарды жаңғырту есебі­нен тиімді базалық индустрияны құруды аяқтау, сала түзуші ірі жобаларды іске асыру арқылы ин­дустриялық өсудің жаңа нүк­телерін қалыптастыру, экс­портқа бағдарланған тиім­ділігі жоғары индустриялық кәсіп­керліктің пайда болуы және өз ең­бегінің өнімділігін үнемі артты­ру үшін жағдайларды қамта­ма­сыз ету, сонымен қатар ин­но­ва­ция­лық бел­сенді бизнестің қатары арту үшін алғышарттар жасау.

Инвестициялар және даму ми­нистрлігінің мәліме­тіне сүйенсек, екінші бесжылдықтың да нә­ти­желері көңіл қуантарлықтай. Мы­салы, өңдеуші өнеркәсіптегі өнер­­­кәсіп өндірісінің көлемі 2017 жыл үшін 9,4 трлн теңгені құ­­рап, 2016 жылғы сәйкес ке­зең­мен са­лыстырғанда 5,6 процент­ке өс­кен. Ал 2018 жылғы қаң­тар-­мау­сымда өңдеуші секторда 4 922,5 млрд теңгенің өнімі өңді­рі­ліп, өткен жылғы қаңтар-мау­сым­мен салыстырғанда 5,2 процент­ке артқан, өңдеуші өнер­кә­сіп өнімінің экспорт көлемі 2017 жыл­ғы осы кезеңіне 22,1 процент­ке өскен. Ал өңдеуші өнер­кә­сіп­тің негізгі капиталына салын­ған инвестициялар көле­мі 532,8 млрд теңгені құрап, өт­кен жыл­ғы сәйкес кезеңмен салыс­тыр­ғанда 18,2 процентке артқан. Ма­ңыз­дысы, қазіргі таңда кәсіпорын­дарға жүйелі қолдау шара­ларын көрсету нәтижесінде жаңа өн­ді­рістер енгізу, қолда бар кәсіпорындарды жаңарту және ұлғайту жүзеге асырылуда.

Динара БІТІК,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу