Индустрияландыру – экономика игілігі

Экономиканы әртарап­тан­дыруды және оның ши­кізат экспортына тәуел­ділігін азайтуды негіз­гі мақсат ет­келі елімізде ин­дус­триялан­дыру бағытын­дағы бағдар­ла­маларға барынша басым­дық берілді. Нәтижесінде нақты стра­те­гиялық жос­парлар бекіп, межелі мін­дет­тер бел­гіленді. Басты­сы, индус­трияландыру бағ­дарла­масы өңдеу секто­рының дамуына оң әсерін тигізді.

 
Егемен Қазақстан
28.08.2018 10082
2

Бұлай деуімізге нақты дәлел де бар. Мәселен, өнеркәсіптегі өңдеуші сектордың үлесі 2010 жылғы 31,8 проценттен 2017 жылы 41,3 процентке, экспортта – 2010 жылғы 27,9 проценттен 2017 жылы 32,3 процентке арт­қан. Жалпы индустрияланды­ру бағдарламасы басталғалы бері, яғни 2010-2017 жылдар аралы­ғында елімізде жалпы сомасы 6,6 трлн теңге болатын 1148 жо­ба іске қосылып, 107 мың тұрақ­ты жұмыс орны ашылды. Бір ға­на 2017 жылдың өзінде жалпы со­масы 1,9 трлн теңгеден астам 120 жоба жүзеге асырылып, 10 мың­нан астам жұмыс орны құрылды. Ал биыл 850 млрд теңгенің 123 жобасын іске қосу жоспарланып отыр. Онда 14 мыңнан астам жұмыс орны ашылмақ. Ресми мәлімет сондай-ақ 2010 жылдан бастап 2017 жылға дейін өңдеуші секторға 29,4 млрд АҚШ долларынан астам тікелей шетелдік инвестиция тартылғанын көрсетеді. Егер бұрын (2005-2009 жылдарға) өңдеуші секторға тікелей шетел ин­вестициясы жалпы ағынының шамамен 7,4 проценті тиесілі бол­са, бірінші бесжылдықтың қоры­тындысы бойынша бұл көрсет­кіш 14 процентке, екінші бес­жыл­дықтың басынан 20,8 процентке дейін өскен.

Бүгінде индустрияландыру бағ­дарламасының екінші бес жыл­дығы жүзеге асырылуда. Бұл аса күрделі жұмысқа алғаш­қы қадам 2010 жылы жасал­ған бо­ла­тын. Үдемелі индус­трия­­лық-ин­но­вациялық даму бағ­дар­­лама­сының қабыл­дануы бір жа­ғы­нан экономи­каны әрта­рап­тан­дырудың ма­ңызды бағы­ты, екінші жағы­нан жаһандық дағ­да­рыс құ­бы­лыс­тарына қарсы ке­шен­ді ша­ра ретінде қарастырылды.

Жалпы Қазақстанда тұ­тас­тай индустрияландыру бағдар­лама­сын қолға алудың өзі батыл қа­­даммен пара-пар еді. Өйт­кені Мемлекет басшысы айтқан­дай, «Біз инновациялық-индус­триялық секторды тақыр жерден бас­тадық». Десе де, елдік ба­ғыт­тың дұрыстығы бірінші бес­жыл­дық­тағы табыстармен айқын білінді, бүгінде жоғары өнімнің жетістіктерін жұртшылық сезіне бастады. Индустрияландыру шара­патының арқасында іске қосыл­ған нысандардан бюджетке трил­лиондаған теңгенің өнім­дері түссе, жер-жерлерде құрыл­ған жұмыс орындары ел игілі­гіне қызмет етуде. Бастысы, еліміз­дің экономикалық құры­лы­мын өзгертуде маңызды қадам жаса­лып, жаһандық эконо­ми­каның алмағайып жағдайында дағдарысқа қарсы ден қоюдың тең­­дессіз тәжірибесін бастан өт­кердік. Нәтижесінде, Қазақ­стан­да алғашқы бесжылдықтың өзін­де 770-тен астам кәсіпорын іске қосылды, соның арқасында өң­­деуші өнеркәсіптің құры­лы­мы өзгеріп, отандық эконо­ми­ка­дағы дәстүрлі, қуатты метал­лур­гия, азық-түлік өнеркә­сібіне қо­сымша жаңа бағыт­тар ашылды. Қазақстанда индус­трия­лан­дырудың алғашқы жылдары өңдеуші өнеркәсіп өсімінің қар­қыны дәстүрлі өндіру саласынан алғаш рет асып түсті. Яғни 2011 жылдан бастап өңдеуші сек­тордың өсімі тау-кен өндіру сала­сын басып оза бастады. Соған орай, Қазақстан өңдеуші өнер­кәсіп секторының нақты өсімі бойынша Кеден одағы елдері арасында көшбасшы елге айналды.

Негізінен 2010-2014 жылдары Үдемелі индустриялық-ин­но­­ва­­циялық даму мемлекеттік бағ­­дар­­ламасының шеңберінде бірін­­ші кезең іске асырылды. Онда ин­дустриялық дамуға заң­на­ма­лық, инфрақұрылымдық жә­не инс­титуттық негіз қаланды.

Үдемелі индустриялық-ин­но­вациялық даму бағдар­ла­ма­сы­ның алғашқы бесжылды­ғы­ның қорытындысы бойынша Қа­зақ­станда тау-кен өндіру сала­­сының ІЖӨ-дегі үлесі 16,5 про­центке азайды. Ал өңдеуші сек­торға тартылған тікелей ше­телдік ин­вес­­тициялар ел тәуел­сіз­дігі­нің алдыңғы жылдарымен салыс­тыр­ған­да 2,9 есеге артты. Өң­­деуші өнер­кәсіп саласында жа­ңа әрі маңызы жоғары 28 сектор пайда болды дейді дерек көздері.

Индустрияландыру енші­сін­­­дегі алғашқы 5 жылда-ақ бұ­ған дейін Қазақстанда өндіріл­ме­ген мүл­де жаңа 400 өнім түрі иге­ріл­ді. Шетелдерге экспорт­та­латын та­уар­­лар номенкла­ту­расы 38 про­­­центке артты. Тех­ноло­гия­лық тұр­­ғыда күрделі сана­­латын отан­дық тауарларды шы­­ғарып, ішкі на­­рықта тұ­ты­ну үле­сі артты. Елі­міз­­дің өң­­деу­ші өнер­кәсібін­дегі ең­­бек өнім­­ді­лігі 1,6 есеге ұлғай­ды. Жұ­­мыс­­­шылары жоғары білік­ті, 75 мың тұрақты жұмыс орны құрылды.

Индустрияландырудың ар­қа­сында елімізде экономиканың машина жасау, мұнай өңдеу, электр энергетикасы секілді ірі салалары дамыды. Еліміздің 7 өңірінде бой көтерген жаңа жо­балар қайта индустрияландыру үшін тың серпін болды. Үкімет өңірлерде Арнайы эко­номикалық аймақтарды дамы­туға қол жеткізіп, индустрия­лан­дыру жобалары өңірдегі өсімге оң ықпалын тигізді. Бағдарла­маның тиімділігін ескере оты­рып, екінші бесжылдыққа да қа­­­дам бастық. Сөйтіп Индус­трия­­лық-инновациялық дамы­ту­­­дың 2015-2019 жылдарға ар­нал­ған мемлекеттік бағдарла­масы «Қазақстан-2050» стра­тегия­­сының ұзақ мерзімді ба­сым­дық­тарына, Қазақстанның әлем­нің дамыған 30 елінің қатары­на кіруі жөніндегі тұжы­рымда­масына сәйкес, сондай-ақ Прези­дент жа­нындағы Шетел инвес­торлары ке­ңесінің XXVI жалпы отырысын­да Мемлекет басшысы берген тап­сырманы орындау үшін және Президенттің «Қазақстан жолы-2050: бір мақсат, бір мүдде, бір бо­лашақ» атты 2014 жылғы 17 қаң­тардағы Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру шеңберінде әзірленді.

Индустриялық-инно­ва­ция­лық дамытудың негізгі мақсаты – еңбек өнімділігін арттыруға және өң­делген тауарлар экспортының көлемін ұлғайтуға бағытталған өң­деуші өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін ынталандыру. Осы­ған қол жеткізу үшін бір­қатар міндет белгіленді. Айта­лық, дәстүрлі секторлардағы кәсіп­орындарды жаңғырту есебі­нен тиімді базалық индустрияны құруды аяқтау, сала түзуші ірі жобаларды іске асыру арқылы ин­дустриялық өсудің жаңа нүк­телерін қалыптастыру, экс­портқа бағдарланған тиім­ділігі жоғары индустриялық кәсіп­керліктің пайда болуы және өз ең­бегінің өнімділігін үнемі артты­ру үшін жағдайларды қамта­ма­сыз ету, сонымен қатар ин­но­ва­ция­лық бел­сенді бизнестің қатары арту үшін алғышарттар жасау.

Инвестициялар және даму ми­нистрлігінің мәліме­тіне сүйенсек, екінші бесжылдықтың да нә­ти­желері көңіл қуантарлықтай. Мы­салы, өңдеуші өнеркәсіптегі өнер­­­кәсіп өндірісінің көлемі 2017 жыл үшін 9,4 трлн теңгені құ­­рап, 2016 жылғы сәйкес ке­зең­мен са­лыстырғанда 5,6 процент­ке өс­кен. Ал 2018 жылғы қаң­тар-­мау­сымда өңдеуші секторда 4 922,5 млрд теңгенің өнімі өңді­рі­ліп, өткен жылғы қаңтар-мау­сым­мен салыстырғанда 5,2 процент­ке артқан, өңдеуші өнер­кә­сіп өнімінің экспорт көлемі 2017 жыл­ғы осы кезеңіне 22,1 процент­ке өскен. Ал өңдеуші өнер­кә­сіп­тің негізгі капиталына салын­ған инвестициялар көле­мі 532,8 млрд теңгені құрап, өт­кен жыл­ғы сәйкес кезеңмен салыс­тыр­ғанда 18,2 процентке артқан. Ма­ңыз­дысы, қазіргі таңда кәсіпорын­дарға жүйелі қолдау шара­ларын көрсету нәтижесінде жаңа өн­ді­рістер енгізу, қолда бар кәсіпорындарды жаңарту және ұлғайту жүзеге асырылуда.

Динара БІТІК,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

15.02.2019

Бірге барайық: Интеллектуал дос тапқыңыз келе ме?

15.02.2019

Назгүлдің фото нысанасында – бейкүнә сәбилер қасіреті

15.02.2019

Е.Біртанов медицина саласындағы сапасыз қызметтерді атады

15.02.2019

Смартфоныңыз денсаулығыңыздың көмекшісіне айналады

15.02.2019

Мұхтар Тайжан ауылшарушылығы жерлерін жалға беру туралы пікір білдірді

15.02.2019

Өскемен көшелері  жаңғырып жатыр

15.02.2019

Батырхан Шүкеновтің естелік медалін анасына табыстау рәсімі өтті

15.02.2019

Бердібек Сапарбаев халық алдында есеп берді

15.02.2019

Абайдың латын графикасындағы кітаптары көрмеге қойылды

15.02.2019

Тағам өндірушілерінің І халықаралық форумы өтті

15.02.2019

Адамзат тарихында ең қымбатқа бағаланған картина

15.02.2019

Әлемге әйгілі болған қазақ қызы алдағы уақытта Америкаға аттанады  

15.02.2019

Дипломатиялық қатынастар орнату туралы бірлескен коммюникеге қол қойылды

15.02.2019

Сенатор Ә.Құртаев Азия елдері парламентшілерінің кездесуіне қатысты

15.02.2019

Қолжетімді баспанамен қамтуда қозғалыс бар

15.02.2019

Астана әкімі Бақыт Сұлтанов көпбалалы аналармен кездесті

15.02.2019

Семейде өлкетану оқулары өтті

15.02.2019

Испанияда кезектен тыс сайлау болады

15.02.2019

Киногерлер Шәкен Аймановтың ескерткішіне гүл шоқтарын қойды

15.02.2019

Зауыттар көбейсе, жұмыссыздық азаяр еді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу