Индустрияландыру – экономика игілігі

Экономиканы әртарап­тан­дыруды және оның ши­кізат экспортына тәуел­ділігін азайтуды негіз­гі мақсат ет­келі елімізде ин­дус­триялан­дыру бағытын­дағы бағдар­ла­маларға барынша басым­дық берілді. Нәтижесінде нақты стра­те­гиялық жос­парлар бекіп, межелі мін­дет­тер бел­гіленді. Басты­сы, индус­трияландыру бағ­дарла­масы өңдеу секто­рының дамуына оң әсерін тигізді.

 
Егемен Қазақстан
28.08.2018 9151
2

Бұлай деуімізге нақты дәлел де бар. Мәселен, өнеркәсіптегі өңдеуші сектордың үлесі 2010 жылғы 31,8 проценттен 2017 жылы 41,3 процентке, экспортта – 2010 жылғы 27,9 проценттен 2017 жылы 32,3 процентке арт­қан. Жалпы индустрияланды­ру бағдарламасы басталғалы бері, яғни 2010-2017 жылдар аралы­ғында елімізде жалпы сомасы 6,6 трлн теңге болатын 1148 жо­ба іске қосылып, 107 мың тұрақ­ты жұмыс орны ашылды. Бір ға­на 2017 жылдың өзінде жалпы со­масы 1,9 трлн теңгеден астам 120 жоба жүзеге асырылып, 10 мың­нан астам жұмыс орны құрылды. Ал биыл 850 млрд теңгенің 123 жобасын іске қосу жоспарланып отыр. Онда 14 мыңнан астам жұмыс орны ашылмақ. Ресми мәлімет сондай-ақ 2010 жылдан бастап 2017 жылға дейін өңдеуші секторға 29,4 млрд АҚШ долларынан астам тікелей шетелдік инвестиция тартылғанын көрсетеді. Егер бұрын (2005-2009 жылдарға) өңдеуші секторға тікелей шетел ин­вестициясы жалпы ағынының шамамен 7,4 проценті тиесілі бол­са, бірінші бесжылдықтың қоры­тындысы бойынша бұл көрсет­кіш 14 процентке, екінші бес­жыл­дықтың басынан 20,8 процентке дейін өскен.

Бүгінде индустрияландыру бағ­дарламасының екінші бес жыл­дығы жүзеге асырылуда. Бұл аса күрделі жұмысқа алғаш­қы қадам 2010 жылы жасал­ған бо­ла­тын. Үдемелі индус­трия­­лық-ин­но­вациялық даму бағ­дар­­лама­сының қабыл­дануы бір жа­ғы­нан экономи­каны әрта­рап­тан­дырудың ма­ңызды бағы­ты, екінші жағы­нан жаһандық дағ­да­рыс құ­бы­лыс­тарына қарсы ке­шен­ді ша­ра ретінде қарастырылды.

Жалпы Қазақстанда тұ­тас­тай индустрияландыру бағдар­лама­сын қолға алудың өзі батыл қа­­даммен пара-пар еді. Өйт­кені Мемлекет басшысы айтқан­дай, «Біз инновациялық-индус­триялық секторды тақыр жерден бас­тадық». Десе де, елдік ба­ғыт­тың дұрыстығы бірінші бес­жыл­дық­тағы табыстармен айқын білінді, бүгінде жоғары өнімнің жетістіктерін жұртшылық сезіне бастады. Индустрияландыру шара­патының арқасында іске қосыл­ған нысандардан бюджетке трил­лиондаған теңгенің өнім­дері түссе, жер-жерлерде құрыл­ған жұмыс орындары ел игілі­гіне қызмет етуде. Бастысы, еліміз­дің экономикалық құры­лы­мын өзгертуде маңызды қадам жаса­лып, жаһандық эконо­ми­каның алмағайып жағдайында дағдарысқа қарсы ден қоюдың тең­­дессіз тәжірибесін бастан өт­кердік. Нәтижесінде, Қазақ­стан­да алғашқы бесжылдықтың өзін­де 770-тен астам кәсіпорын іске қосылды, соның арқасында өң­­деуші өнеркәсіптің құры­лы­мы өзгеріп, отандық эконо­ми­ка­дағы дәстүрлі, қуатты метал­лур­гия, азық-түлік өнеркә­сібіне қо­сымша жаңа бағыт­тар ашылды. Қазақстанда индус­трия­лан­дырудың алғашқы жылдары өңдеуші өнеркәсіп өсімінің қар­қыны дәстүрлі өндіру саласынан алғаш рет асып түсті. Яғни 2011 жылдан бастап өңдеуші сек­тордың өсімі тау-кен өндіру сала­сын басып оза бастады. Соған орай, Қазақстан өңдеуші өнер­кәсіп секторының нақты өсімі бойынша Кеден одағы елдері арасында көшбасшы елге айналды.

Негізінен 2010-2014 жылдары Үдемелі индустриялық-ин­но­­ва­­циялық даму мемлекеттік бағ­­дар­­ламасының шеңберінде бірін­­ші кезең іске асырылды. Онда ин­дустриялық дамуға заң­на­ма­лық, инфрақұрылымдық жә­не инс­титуттық негіз қаланды.

Үдемелі индустриялық-ин­но­вациялық даму бағдар­ла­ма­сы­ның алғашқы бесжылды­ғы­ның қорытындысы бойынша Қа­зақ­станда тау-кен өндіру сала­­сының ІЖӨ-дегі үлесі 16,5 про­центке азайды. Ал өңдеуші сек­торға тартылған тікелей ше­телдік ин­вес­­тициялар ел тәуел­сіз­дігі­нің алдыңғы жылдарымен салыс­тыр­ған­да 2,9 есеге артты. Өң­­деуші өнер­кәсіп саласында жа­ңа әрі маңызы жоғары 28 сектор пайда болды дейді дерек көздері.

Индустрияландыру енші­сін­­­дегі алғашқы 5 жылда-ақ бұ­ған дейін Қазақстанда өндіріл­ме­ген мүл­де жаңа 400 өнім түрі иге­ріл­ді. Шетелдерге экспорт­та­латын та­уар­­лар номенкла­ту­расы 38 про­­­центке артты. Тех­ноло­гия­лық тұр­­ғыда күрделі сана­­латын отан­дық тауарларды шы­­ғарып, ішкі на­­рықта тұ­ты­ну үле­сі артты. Елі­міз­­дің өң­­деу­ші өнер­кәсібін­дегі ең­­бек өнім­­ді­лігі 1,6 есеге ұлғай­ды. Жұ­­мыс­­­шылары жоғары білік­ті, 75 мың тұрақты жұмыс орны құрылды.

Индустрияландырудың ар­қа­сында елімізде экономиканың машина жасау, мұнай өңдеу, электр энергетикасы секілді ірі салалары дамыды. Еліміздің 7 өңірінде бой көтерген жаңа жо­балар қайта индустрияландыру үшін тың серпін болды. Үкімет өңірлерде Арнайы эко­номикалық аймақтарды дамы­туға қол жеткізіп, индустрия­лан­дыру жобалары өңірдегі өсімге оң ықпалын тигізді. Бағдарла­маның тиімділігін ескере оты­рып, екінші бесжылдыққа да қа­­­дам бастық. Сөйтіп Индус­трия­­лық-инновациялық дамы­ту­­­дың 2015-2019 жылдарға ар­нал­ған мемлекеттік бағдарла­масы «Қазақстан-2050» стра­тегия­­сының ұзақ мерзімді ба­сым­дық­тарына, Қазақстанның әлем­нің дамыған 30 елінің қатары­на кіруі жөніндегі тұжы­рымда­масына сәйкес, сондай-ақ Прези­дент жа­нындағы Шетел инвес­торлары ке­ңесінің XXVI жалпы отырысын­да Мемлекет басшысы берген тап­сырманы орындау үшін және Президенттің «Қазақстан жолы-2050: бір мақсат, бір мүдде, бір бо­лашақ» атты 2014 жылғы 17 қаң­тардағы Қазақстан халқына Жолдауын іске асыру шеңберінде әзірленді.

Индустриялық-инно­ва­ция­лық дамытудың негізгі мақсаты – еңбек өнімділігін арттыруға және өң­делген тауарлар экспортының көлемін ұлғайтуға бағытталған өң­деуші өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін ынталандыру. Осы­ған қол жеткізу үшін бір­қатар міндет белгіленді. Айта­лық, дәстүрлі секторлардағы кәсіп­орындарды жаңғырту есебі­нен тиімді базалық индустрияны құруды аяқтау, сала түзуші ірі жобаларды іске асыру арқылы ин­дустриялық өсудің жаңа нүк­телерін қалыптастыру, экс­портқа бағдарланған тиім­ділігі жоғары индустриялық кәсіп­керліктің пайда болуы және өз ең­бегінің өнімділігін үнемі артты­ру үшін жағдайларды қамта­ма­сыз ету, сонымен қатар ин­но­ва­ция­лық бел­сенді бизнестің қатары арту үшін алғышарттар жасау.

Инвестициялар және даму ми­нистрлігінің мәліме­тіне сүйенсек, екінші бесжылдықтың да нә­ти­желері көңіл қуантарлықтай. Мы­салы, өңдеуші өнеркәсіптегі өнер­­­кәсіп өндірісінің көлемі 2017 жыл үшін 9,4 трлн теңгені құ­­рап, 2016 жылғы сәйкес ке­зең­мен са­лыстырғанда 5,6 процент­ке өс­кен. Ал 2018 жылғы қаң­тар-­мау­сымда өңдеуші секторда 4 922,5 млрд теңгенің өнімі өңді­рі­ліп, өткен жылғы қаңтар-мау­сым­мен салыстырғанда 5,2 процент­ке артқан, өңдеуші өнер­кә­сіп өнімінің экспорт көлемі 2017 жыл­ғы осы кезеңіне 22,1 процент­ке өскен. Ал өңдеуші өнер­кә­сіп­тің негізгі капиталына салын­ған инвестициялар көле­мі 532,8 млрд теңгені құрап, өт­кен жыл­ғы сәйкес кезеңмен салыс­тыр­ғанда 18,2 процентке артқан. Ма­ңыз­дысы, қазіргі таңда кәсіпорын­дарға жүйелі қолдау шара­ларын көрсету нәтижесінде жаңа өн­ді­рістер енгізу, қолда бар кәсіпорындарды жаңарту және ұлғайту жүзеге асырылуда.

Динара БІТІК,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу