Заңдылықтың қайнар көзі

Құқық үстемдігін құрметтеуді және жаппай заңға мойынұсынушылықты мақсатты және жүйелі түрде қалып­тас­тыру – уақыт талабы. Ал Конституция талап­тарын нығайту құқық үстемдігін қамта­масыз еткен жағдайда ғана толық­қанды іске асырылмақ. Бұл адам­ның және азаматтың құқықтары мен бостан­дық­тарына деген кепілдікті, құқықтық ашық­тықты, әділдікті, заң алдындағы теңдікті сақтап, өкілеттілікті асыра пай­да­­ла­нуға жол бермеуді және сот төрел­і­гіне қол­жетімділікті қамтиды. Бірақ осы қағи­­далардың орындалуы қалай жүзеге асырыл­­мақ?

Егемен Қазақстан
29.08.2018 720
3

Бұл біздің құқықтық, демократиялық мемлекет ретінде қоғамдық құндылықтарымызды орнықтырудағы маңызды міндеттердің бірі болып табылады. Өйткені кез келген адамның құқы қорғалуы үшін, алдымен заңдылық сақталып, конституциялық құқық үстемдігі салтанат құруы тиіс. Бұл – бүгінгі өркениетті елдердің басты ұста­нымы. Мәселен, әлемде экономикасы озық, саяси мәртебесі биік, өркениетті елдердің басты көрсеткіші адам құқының қорғалу деңгейімен айқындалады. Мұндай елдерде барлық материалдық жақсылық, алдымен адамның өзіне, ал әділдік оның құқын құрметтеуге бағытталады. Осындай оң жағдай жасалған мемлекеттердің халқы да елдегі тәртіп пен талаптың жоғары болғанын қалайды.

Ал біздің елімізде қалай? Адамға алдымен жақсылық жасалуы үшін бір ғана мекеме, яки ұйым емес, мемлекеттің барлық саласы жұдырықтай жұмылуы керек. Әсіресе соның ішінде, құқық қорғау салалары заңдылықтың сақталуына аса мән бергені жөн. Олай дейтініміз, Ата Заң – Конституциямызда «Қазақстан Респуб­ли­касы өзін демократиялық, зайырлы, құқық­тық және әлеуметтік мемлекет ретінде орнықтырады, оның ең қымбат қазынасы – адам және адамның өмірі, құқықтары мен бостандықтары» деп жазылғаны белгілі. Демек Ата Заңымыздың бірінші бабында айтылған бұл қағида барлық мемлекеттік салалардың бірігіп қолға алар негізгі міндеті болып отыр. Алайда осы айтылған маңызды міндеттердің орындалуын Конституциямызға сай кім қамтамасыз ете алмақ? Міне, осы орайда Елбасының: «Конституциялық Кеңес конституциялық заңнаманы қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады. Оның қызметі – қазақстандық заңнаманың Негізгі Заңның рухына және әрпіне сәйкес келуінің берік кепілі» деген сөзі осы тәуелсіздік жылдары ішінде барлық мемлекеттік салалар жұмысының оң реформалануына жол ашып отыр.

Жалпы бұл орайда мемлекетімізде Конс­титуциялық Кеңес қызметінің сапасын жетілдіру жолына о бастан-ақ ерекше назар аударылып келеді. Президент Конститу­ция­лық Кеңестің Ата Заң үстемдігін қамта­масыз ететін мемлекеттік орган екеніне тоқта­лып, оның әлеуетін одан әрі арттыра түсу қажет­тігіне де назар аударып отыр. Сон­дық­тан Пар­­ламенттің, еліміздегі мемлекеттік органдар­дың қабылдаған бүкіл заңдары мен норматив­тік құқықтық актілері Конституция ереже­леріне және нормаларына толық сәйкес келуі тиіс.

Ендеше мемлекеттік салалардың қайнар көзі Ата Заңымыздың талаптарынан бас­тау алады десек, осы орайда Президент Нұр­сұл­тан Назарбаев еліміздің сот жүйесін әлемдік стан­дарттарға сәйкестендіруде көпте­ген көшелі міндеттерді алға қойды. Ең бас­тысы адам құқы барлық жағдайда басты назар­ға алынуы қажеттігін қатаң тапсырды. Бұл айтылған ортақ мақсаттарды жүзеге асы­руда құқық қорғау органдарының және сот жүйесінің атқаратын міндеті зор. Мәсе­лен, тәуелсіз және әділетті сот – құқықтық мемле­кеттің негізі болып табылады. Сондық­тан еліміз әлемнің ең дамыған 30 елінің қата­рына қосылу үшін сот жүйесінің атқарар жұмыстарын Конституция талаптарымен үзбей сәйкестендіріп, жүйелі түрде жүргізу – заңдылықтың қайнар көзі. Осындай жүйелі де үлгілі атқарылған жұмыстар нәтижесінде тәуелсіздік жылдары ішінде құқық қорғау органдары мен сот жүйесі ғана жетіліп қоймай, елімізді әлем таныды. Қазақстан дүние жүзін мойындатты. 

Ендеше Елбасы алға қойған тапсырмаларды мүлтіксіз орындауда арқасүйер Ата Заңымыздың әлеуеті зор дейміз. Соған сай Конституциямызда мемлекеттің ең қымбат қазынасы адам және оның өмірі деп нақты белгілеуіне орай өрбіген заңдылықтарымыздың одан әрі өріс алуына сәйкес қызметін жүргізетін Конституциялық Кеңес мақсатының да маңызы арта бермек. Бұл орайда, жоғарыда айтқанымыздай, Конституция талаптарының жіті сақталуына аса көңіл бөлініп, азаматтарымыздың құқын қорғауда құқық қорғау органдары мен сот жүйесі жұмысы соған сай жүргізілуі қажет. Сонда ғана адам құқының қорғалуы – заңдылықтың сақталуы деген қағида шын мәнінде жүзеге асып, әділдіктің тек соттарда ғана емес, мемлекеттің барлық саласында салтанат құра алатындығына көз жеткізе аламыз.

 

Александр ТАСБОЛАТ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

21.02.2019

Қызылорда облысында электронды кітапханалар жұмыс істейді

21.02.2019

Шымкентте «Шымкентплан» құрылды

21.02.2019

Қарағанды облысында биыл дәрігерлерге 63 пәтер беріледі

21.02.2019

Ғалымбек Кенжебаев қазақ боксшыларының финалдағы жеңілісін түсіндірді

21.02.2019

Бангладеште өрт салдарынан 81 адам қаза тапты

21.02.2019

Мәжілісте Арал өңірінің өзекті мәселелері талқыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу