Нантепкі

Қазір қоқыс контейнерінің қасынан өтсеңіз, шашылып жатқан нанды көресіз. Табаныңыздың астында тапталып жатады. Байқамай басып кетсеңіз, бойыңызды бір ыңғайсыздық билейді. Бала кезінен ата-әжелерінің құлаққа құюымен нанды қадірлеп өскен ұрпақ арамызда. «Нан қиқымын шашпаңдар, жерде жатса баспаңдар, теріп алып қастерлеп, торғайларға тастаңдар» деген тақпақты тақылдап айтып өскен буын да белорта жасқа келді. Сондықтан нанды дастарқанда шашпауға, аяқ астында жатса баспауға тырысамыз. Бұл жазылмаған заңдылық. Тіпті нанды бір қолмен бөлу де бізге әбес көрінеді. Бұл ерсі қылықтан бір керенаулық, астың қадіріне жетпеушілік көргендей боламыз. Ендеше нан үзімі, кейде тіпті тұтас бөлке неге қоқыс жәшігіне тасталады, неге аяқ астында жатады? Нантепкі заман деген осы болар, бәлкім?!..

Егемен Қазақстан
30.08.2018 142
3

Расында, бірде журналистік сапармен ел ішінде жүргенде бір кейіпкерімізге байла­­нысты шалғай ауылдағы ұрпағымен сөйлес­кен едік. Сонда кейуана көрмеген қиын­дығы жоқ әулие бабасының әңгімесін тарқат­қан­дағы бір сөзі көкейімізде қалып қойыпты. Анда-санда сана қатпарынан қылаң беріп қа­лады. Сондықтан бір ауыз сөз болса да оқыр­­ман­ға жеткізуді жөн санадық. Хәл үстін­де жат­қан әкесі балаларына аштық пен заман­­ның тар­лығына тұсалып қалмасын деді ме, тағ­дыр-тәлейіне әлдеқандай кейістік те таныт­­пай, «бүгін бір үзім нанға зар болып отыр­­сыңдар. Алда нантепкі заман туады. Бұл қи­ын­дықтан оның обалы ауыр болады» депті...

Ұлысымыз бір тілім нанды бөліп жеген ағайын-бауырды, дос-жаранды, қоңсы-қолаңды қатты қадірлейді. Оның ар жағында нанға, адал ас пен ақпейіл көңілге деген құрмет те тұр емес пе! Ендеше біздің қоғамда көңілімізге де қылау түскені, көңілжықпас кеңдігімізді де кір шалғаны, тепкіге түскені ғой... Мұның мысалы – бұл күнде бір-бірін танымайтын көршілер, бір-біріне тасбауыр­ ағайын көбейіп келеді. «Бөле емес, өле жейтін» қысаң қалып қалыптасып, асыл қасиеттерді ұрлаған уақытта, әрине, қарынға сыймаған артық ас қоқысқа бармағанда қайда барады? Осы жайт ойландырады. 

Физиологиялық әрі моральдық тұрғыдан бағамдасақ, қазақ «бір күн ашыққаннан қырық күн ақыл сұрама» дейді. Алапат ашар­шылықты өткеріп, жартысынан астамы қы­рылған қоғамның араға ғасыр аралатпай нантепкі пиғылға ұшырауы ақылға сыймайды. Жазушы Валерий Михайлов «Хро­ника великого джута» атты еңбегінде «сіңіріне ілініп, ыңыршағы шыққан жартылай тірі адамдар» деп суреттегендей, бұл ұлы нәубетте адамдардың адам сиқынан кеткені тарих деректері мен көнекөздердің естеліктерінен мәлім. Қолдан күштеп ұжымдастырудың нәтижесінде сол кезде ақ қардың үстіндегі ақ шаңқан киіз үйлердің өлі қаласы орнағанын, киіз үйлердің қайсысына кірсең де барлық зат-мүлкі орнында, бірақ адамдары жоқ, бір сәтте ғайып болып, тіршілік тоқтап қалғандай үрейлі көріністің ортасында тірі қалған кішкентай қыздың қансүңгі бейнесін Ғабит Мүсіреповтің «Ол – аштық! Ол аштықтың көзі болатын! Қарғыс атқыр аштықтың дәл өзінің!» деп долы әрі шарасыздықтан туған дәрменсіз ашуы қазіргі нантепкі қоғам санасына жетпей жатқан сияқты сезіледі. Әйтпесе, жан дүниенің алапат жарылысын тудыратын ащы тарихтан алған тағылым артық асты аяқасты етпес еді... Қайбір жылы осы аштыққа қойылған Астанадағы алып монументтің бір бөлігін айдың-күннің аманында ұрлап кетуі де біздің ұлы нәубетті мүлдем ұмытып кеткеніміздің һәм нантепкі қимыл-қарекетіміздің нақты көрінісі ғой...

Жалпы, аштық оқиғалары белгілі бір қанқұйлы саясат пен басып-жаншыған соғыс кезеңдеріне тән. Мәселен, австриялық танымал психолог, дәрігер әрі философ Виктор Франклдың екінші дүниежүзілік соғыста немістің өмір сүруге мүмкіндік қалдырмас концлагері туралы жазатын әйгілі күнделігі бар. Әлемде әлденеше рет басылса да оқырманы азаймаған күнделігінде автор адами жағдайға арналмаған өлім лагерінде адамды мықты тәні емес, қуатты рухы сақтап қалатынын айтады. Бұл ойды Қытай абақтысында қырық жыл ғұмырын өткізген Қажығұмар Шабданұлы да қайталайды. Жазушының серіктері лагерде қызылша түбірін қазу жұмысы кезінде тәтті түбірді түбімен бірге қазбай, жартылай жұлып алады екен де, кейін күзетшілерден қағаберісте жалма-жан әлгі қалып қалған тамырды таңдайына салып әл жалғайды екен. Осыны байқап қалған Қажығұмар олардың аузындағы тәтті түбірді түкірткізіп тас­тайды. Аң-таң болған әрі ашу-ызасы келген аш түрмелестеріне: «Бұл қарныңды тоғайтпайды, керісінше рухыңды сындырады», дейді.

Иә, нантепкі ұғымы тоқшылықты, ит басына іркіт төгілген заманды да білдіреді. Бірақ бұл жазбамызда пиғылға, ниетке қатысты айтып отырғанымызды ескерте кетелік. Нантепкі мінез-құлыққа жол бермеу – талай мүмкіндіктерге жол ашатын прагматикалық сана-сезімімізді қалыптастыруға да түрткі болар еді.

Думан АНАШ,
«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.03.2019

Қазақтың қара есептері (Наурыз мерекесі қарсаңында мәреге жетті)

19.03.2019

70 кг-ға жуық махоркамен қырғыз азаматы ұсталды

19.03.2019

Қазақстанда онкологияны ерте анықтау мақсатында қосымша 6 ПЭТ орталығы ашылады

19.03.2019

Бітімгерлер ерлігін бейнелейді

19.03.2019

Әлихан Бөкейханға арналған музей ашылды

19.03.2019

Шымкенттегі № 54 орта мектепте оқушылар жаппай уланып қалды

19.03.2019

Семейде темір құрамдас затты заңсыз шығармақ болған адам ұсталды

19.03.2019

Дәрі-дәрмек бағасы назарда ұсталады

19.03.2019

Қайырымдылықтың үлкені – кәсіпке баулу

19.03.2019

Жағдайы төмен жандарға жатақхана салынады

19.03.2019

Астананың автобустары неге «адасып» жүреді?

19.03.2019

Қанат Бозымбаев ОПЕК+ отырысына қатысты

19.03.2019

Өрт сөндіруші оқушыны өлімнен құтқарды

19.03.2019

Өнеркәсіпті цифрландырудың пайдасы мол

19.03.2019

Алмалылықтардың көңілі неге күпті?

19.03.2019

Операцияны кеспей жасайды

19.03.2019

Қиындықтан санавиация құтқарады

19.03.2019

Шығыс медицинасының шипасы бар

19.03.2019

Etjeńdi balalar

19.03.2019

Қоршау салып алған, ал рұқсат алынбаған...

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу