Арқаның хас сұлуы

Егемен Қазақстан
03.09.2018 2350
2

Қызына Құралай, ұлына Қаршыға деп ат берген көшпенді халық табиғатпен үндесе өмір сүрді. Алаштың Атыраудан Алтайға дейін, Арқадан Алатауға дейінгі сайын даласында табиғатына көз тоятын көптеген сұлу өлкелер бар. Соның бірі Сарыарқа­ның інжу-маржаны – Қар­қаралы таулары. Оның тұмса табиғаты мен саф ауасы адамның тәнін емдеп, жанын жазады. Осы ғажайыпты келешек ұрпаққа мирас қылып қалдыру мақсатында 1998 жылдың 1 желтоқсанында Қазақстан Рес­пуб­ликасы №1212 қаулысымен Қар­қара­лы ұлттық табиғат паркі құрылған болатын.

Орталық Қазақстандағы жануар­лар әлемі мен өсімдіктер дүниесінің негізгі бөлігі осы парк аумағында ме­кен­­деп, өсіп-өнеді. Оның құрамына Қар­­қаралы, Бақты, Кент және Тау орман шаруа­шылықтары кіреді. Сонымен қатар мемлекеттік парк қарамағына «Бектауата мен Белдеутас» зоологиялық қаумалдары бекітілген.

Табиғат паркінің өсімдіктер әлемі сегіз жүзден аса түрден тұрады. Олар­дың бес түрі Қарқаралы бөрі қар­ақаты, сфагнум мүгі, қырғыз қайыңы, жіңіш­ке көкнәр, көктем жаңагүлі Қазақстан­­ның Қызыл кітабына енген. Ал жануар­лар дүниесінде 46 сүтқорек­тінің түрі, 25 құс­тың түрі мекендейді. Құстардың көбі соқ­палы болады. Жануарлар мен құстар­дан арқар, қара ләйлек, бүркіт, үкі, ер­ге­жейлі бүркіт, дала сұржыланы, Иг­натов гольяны Қазақстанның Қызыл кітабына енген.

Парк көлемінің жалпы аумағы 112120 гектарды құрайды. Қорықтық аймақ, экологиялық тұрақтану аймағы, туристік сауық­тыру аймағы және шектеулі шар­уа­­шылық әрекетінің аймақтарына бөлі­не­тін парк аумағын 75 мемлекеттік инспектор мен қорғау бөлімінің бастығы, таби­ғат нысандары мен кешендердің ин­же­нері, орман шеберлері қорғап, қадағалайды.

Сонымен қатар мобильді топтар аумақ­та құқық қорғау органдарымен бірлесе жүргізілетін рейдтерге қаты­сады. Төтенше жағдайлар туын­да­ған жағдайда дереу іс-қимылды қамта­ма­­сыз ету мақсатында мекеменің авто­ма­ши­н­алары мен орман өртін сөн­діру стансасына радиостансалар орнатыл­ған. Орман өрт ошақтарына де­сан­т­­тарды жеткізу мақсатында «Тікұшақ» алаңы ұйымдастырылған. «Қаза­виа­орманқорғау» қызметімен өрт қауіп­тілігі жоғары маусымда бекітілген жос­парға сәйкес күнделікті әуеден шолу жүргізіледі. Қазіргі таңда ұлттық парк­тің аумағында мемлекеттік инс­пек­­торлардың тұрғын үйі мен жұмыс орны болып отырған 43 кордон орна­ласқан. Мемлекеттік инспекторлар киім­дермен, қызметтік атыс қарулармен, куәліктер­мен және заманауи модификациялы рациялармен қамтамасыз етілген.

Ұлттық парк құрылған күннен бастап ғылым және мониторинг бөлім­дері жұмыс істейді. Құрылғанынан осы аралыққа дейін көптеген ғылыми зерттеу жұмыстары жүргізілді. Соның бірі – «Табиғат жылнамасы» бағдарламасы бойынша жүргізілетін зерттеулер. Бұл бағдарлама бойынша парк аумағында табиғи үрдістердің даму динамикасына байланысты жинаулар мен ақпаратты талдау жүргізіледі.

Білім және ғылым министрлігінің зоология институтымен 2002 жылы «Қарқаралы мемлекеттік ұлттық табиғи паркінің ірі сүтқоректілерінің есебі және олардың таралуы» тақырыбы бойынша зерттеулер жүргізді.

Ғылыми зерттеу жұмыстары аясында Ә.Марғұлан атындағы археология институты және Е.А. Бөкетов атындағы ҚарМУ-дің Сарыарқа экспедициясы маусым айында Кент орманшылығының жеріндегі көне Алат елді мекенінде және Қызылтас елді мекенінің өндірістік алаңында археологиялық қазба жұмыстарын жүр­гізді. Қарағанды мемлекеттік универ­ситетінің биогеографиялық факультеті мамандары ұлттық парктің ғылым және мониторинг бөлімінің мамандарымен бірлесе отырып «Биота элементтері және экожүйелердің тұтастай жай-күйіне ұзақ мерзімді мониторингі ұйымдастыру» тақырыбы зерттеді. Ал 2009 жылы Новосібір қаласында орналасқан Ресей ғылым академиясының жүйелендіру және жануарлар экологиясы институты парк аумағындағы ұсақ сүтқоректілердің фаунасына далалық зерттеулер жүргізді.

«Жасыл ел» бағдарламасы бойынша ағаш отырғызу жұмыстарына жыл сайын жоғары сынып оқушылары мен студенттер атсалысады.

Қарқаралы мемлекеттік ұлттық пар­кі­нің бірінші кезектегі мақсаты – фауна мен флораның табиғи мекендерін қор­ғау. Сонымен қатар туризмді дамыту.

Қарқаралы маңындағы Шахтер, Тасбұлақ, Апан, Інжу-маржан және тағы басқа демалыс орындарына еліміздің әр жерінен жыл сайын турис­тер көп­теп келуде. Олардың көбі Шайтанкөл, Бассейн көлі, Қалмақ қорғаны, Үш үңгір, Қызылтас, Кімасар шатқалдарына сапар шегеді.

Сонымен қатар Тасбұлақ шатқалында орналасқан табиғат мұражайы парк мақтаныштарының бірі. Бұл 1983 жылы салынған. Екі қабатты ағаш ғимарат. Мұндағы таныстыру залында көптеген сүт коректілер мен құстардың бейнелері орналасса, ботаникалық залда сирек кездесетін өсімдіктер ұсынылған. Осы мұражай аумағында орналасқан 82 гектар зоологиялық вольерде марал, сарық, кербұғы, шудалы қодас, доңыз сияқты жануарларды тірідей көруге болады.

Қарқаралы ұлттық паркі «Саябақтар шеруі» халықаралық табиғатты қорғау акциясына 2004 жылдан бері тұрақ­ты қатысып келеді. Бұл шара аясында «Құстар ұяларын орнату», «Таза арна – таза жағалау», «Таза орман», «Құмырсқа илеулерін қоршау», «Жасыл желек – жердің көркі» сияқты акцияларды тұрақты өткізіп, табиғатты қорғаудың маңыз­дылығын насхаттайды.

Ұлттық парктің жыл сайынғы ағаш отырғызуы мен жүздеген гектар жерлер­дегі топырақты минералдандыруы арқа­сында жалаңаш төбелердің баурайы жабылып, орман өсіп келеді. Бұл әрине көз қуантып, көңілге сенім орнатады.

Жақпар тасында арқары секіре биле­ген, орманында бұланы өкіре күй­ле­ген, көк аспанында қыраны қалық­тай сам­­ға­ған, шыңынан сұңқары шүйіле заулаған, тоғайында құры ойнақ салған, қара орма­ны­н­ың саф ауасына құмарымыз қанған Қарқаралы, Бақты, Кент, Қу өңірі – киелі мекен.

Гүлбаршын ЖҰМАХАНОВА

Қарағанды облысы,

Қарқаралы қаласы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу