Шетелдік жазушылар Алматыда бас қосады

10-12 қыркүйек күндері Алматыда жазушылардың халықаралық форумы өтеді. Еліміздің әдеби өміріндегі осы айтулы оқиға қарсаңында біз аталған шараны ұйымдастырушы, халықаралық қазақ ПЕН-інің президенті Бигелді ҒАБДУЛЛИНДІ жолықтырып, бірнеше сұрақ қойған болатынбыз.  

Егемен Қазақстан
04.09.2018 699
2

– Бұл ауқымды халықаралық іс-шараға қанша елден жазушы келеді деп күтілуде және басқосуды қандай тақырыпқа арнамақсыздар?

– Ең әуелі аталған форумды халық­аралық қазақ ПЕН клубы ұйым­дастырғалы отырғанын айта кетейін. Ал оған 17 мемлекеттен, оның ішінде Франция мен АҚШ-тан, Англия мен Польшадан, Израиль мен Қытайдан, Палестина мен Түркиядан, Моңғолия мен Германиядан, Чехия мен Ресейден, т.б. елдерден аса көрнекті сөз зергерлері келеді деп күтілуде. Форум бүгінгі күннің аса көкейкесті тақырыбына арналып отыр. Ол «Өзгермелі әлемдегі қазіргі заманғы әдебиеттің рөлі» деп аталады. Жиналған қауым осы мәселені күн тәртібіне шығарып, жан-жақты талқы таразысына салатын болады.

– Қазақстанның әдеби өмірінде дәл осындай ауқымды халықаралық шара көптен бері болмағаны анық. Бұл идея басыңызға қалай келді?

– Сөзіңіз орынды, мұндай әдеби форумдар елімізде көптен бері ұйым­дастырылмаған еді. Есіме 1973 жылы Қазақстан Жазушылар одағы өткізген Африка-Азия конференция­сы түсіп отыр. Сол уақыттан бері бұл тұрғыда тыныштық орнағаны рас. Ал мұндай форум өткізу туралы идея осыдан бір жылдан астам уақыт бұрын Қазақстан Президенті Нұр­сұл­тан Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани сананы жаңғырту» бағ­дар­­ламалық мақаласын жариялаған кезде пайда болды. Елбасы аталған мақаласында былай деген болатын: «...Егер біз ХХІ ғасырдың жаһандық картасынан қайталанбас орны бар ұлт ретінде орын алғымыз келсе, онда тағы бір жобаны – «Қазіргі заманғы Қазақстанның мәдениеті жаһандық әлемде» жобасын жүзеге асыруға тиіс­тіміз. Әрине, бұл жерде әңгіме «Ру­хани жаңғыру» бағдарламасы туралы болып отыр. Халықаралық қоғамдастық бізді мұнай ресурстары мен сыртқы саяси бастамаларымыз ғана емес, сондай-ақ мәдени жетістіктеріміз арқылы да білгені жөн ғой деп ойлаймын.

Осы идеяны мен Алматы қаласының әкімі Бауыржан Байбекке жеткіздім. Мәдениет мәселелерін аса жақсы түсінетін адам ретінде ол көмек қолын созуға бірден келісімін берді.

– Осындай кең ауқымды шараның басқа да ұтымды тұстары болатыны айқын ғой?

– Әдебиет өзінің тегі бойынша ұлт­­тық құбылыс болғанымен, ол шекара дегенді білмейді және ұлттық, сондай-ақ халық­аралық сипаттағы қиындықтарға қара­мас­тан, халықтар арасындағы үнқатысу құралы болып қалуы тиіс. Сон­­­дықтан жазушыларымыз бірінші кезекте шет елдерден жаңа достар тапса, сырттағы әріптестерінің өмірі мен шы­ғармашылығынан хабардар болса, жаңа идеялар алса, өздеріне жаңа әдеби аудармашылар іздесе деген оң ниетіміз бар.

Шетелдік жазушылардың да өздері үшін жаңа ел, жаңа әдебиет ашқан­да­рының да маңызы айтарлықтай болса керек. Өйткені олар елімізді осы күнге дейін негізінен әде­биетіміз бен мәдениетіміз емес, өзге өмірлік өлшем­деріміз бойынша біледі емес пе.

– Енді форумның тақырыбы туралы толы­ғырақ айта кетсеңіз. Сіз не себепті дәл осы тақырыпты таңдадыңыз?

– Біздің кездесуіміздің «Өзгермелі әлемдегі қазіргі заманғы әдебиеттің рөлі» тақырыбы – аса көкейкесті тақырып. Ол туралы бүгінде адамзаттың ерекше ақыл-ой иелері: философтар, жазушылар, ғалымдар және басқалар жазып та, айтып та жүр. Біз өзгермелі әлем туралы сөз қозғағанымызда, әңгіме бірінші кезекте жаһандану мәселесін меңзейтіні түсінікті. Оның тұтастай адамзат мәдениетіне ықпал ететіні талассыз. Бірақ біздің алдағы әңгімелеріміз, тұ­тастай алғанда, жаһанданудың әдебиетке қалай ықпал ететіні туралы болмақ.

Мен көлденең тартқан проблема аса күрделі. Бүгінгі жаһандану үдерістері белең ала түсіп отырған тұста ұлттық біртектіліктің көрініс беруі соншалықты сезілмейді. Және бұл түсінікті де, ағыл­шындық әлеуметтанушы Ник Стивенсонның дұрыс байқағанындай, біртектіліктің құрам­дастарын іздеу үздіксіз жалғасу үстінде.

Бұл проблеманың көкейкестілігі сонда, жаһандану дәуірінде өмір сүріп жат­қан­дықтан да болар, біз қалайық, қа­ламайық, еріксіз жаһандық мәдени өзгерістердің қаты­сушыларына айналып отырмыз. Жаһандану қазіргі әлемге бұрын кездеспеген ерекше бір серпін беріп, ұлттар мен ұлттық мемлекеттер үшін (оның ішінде жас мемлекеттер үшін де) тіршіліктің өзіндік бір сынағы бо­луда. Ол тек қоғамның әлеуметтік-эко­но­микалық және саяси дамуына ғана емес, сондай-ақ культурологиялық аспек­тілеріне де айтарлықтай ықпал етіп отыр.

Сондықтан осы тақырыпқа неге әңгіме қозғамасқа?

– Алматыға шетелдік атақты жазушылардан кімдер келмекші?

– Шынын айтқанда, олардың бәрінің дерлік үлкен әдебиет әлемінде атақтары жер жарады десем, қателеспейтін шығармын. Мен 2019 жылғы Нобель сыйлығының номинанты Атанас Ванчев де Трасси (Франция), әлемге әйгілі жазушылар Януш Вишневский (Польша), Сэндоогийн Хадаа (Моңғолия), Ханаан Аваад (Палестина), Алексей Цветков (Ираиль), Юсуф Амине Элалами (Марокко), Бақыт Кенжеев (АҚШ), Сергей Гандлевский (Ресей) сынды аса көрнекті жазушыларды шақыру қолымнан келгенін мақтан тұтамын.

Айтпақшы, форумның үшінші күні – 12 қыркүйекте ҚазҰУ-дің Ө.Жол­дасбеков атындағы Студенттер сарайында қазіргі заманның атақты ақындарының қатысуымен үлкен поэтикалық кеш өте­тінін әдебиет сүйер қауымның қаперіне саламын.  

Әңгімелескен Самат МҰСА,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

Түркістан-түркі халықтарының рухани орталығы

24.09.2018

Бітімгерлік – биік миссия

24.09.2018

Жаһандық идеялар сөз болды

24.09.2018

Арбаға таңылған аягөздік суретші

24.09.2018

Жамбыл облысында оң экономикалық өсім бар

24.09.2018

Сиқыры мол сауда нарығы

24.09.2018

Машина жасаудың маңызды мәселелері талқыланды

24.09.2018

Ulaǵat pen muraǵat

24.09.2018

Аналарға құрмет

23.09.2018

Абылай ханның қара жолы - солтүстік пен оңтүстікті байланыстырған ең төте жол

23.09.2018

Павлодарда «Ертіс» футбол клубының атауын латын қарпіне көшіру ұсынылды

23.09.2018

Фильмдер қашан түрлі-түске бояла бастады?

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу