Көкшетау қаласы: Аралас мектептің ақиқаты

Тәуелсіздік алғалы аттай 27 жыл өтсе де Көкшетау қаласында бұрын-с оңды жаңа қазақ мектебі салынбаған еді. Биыл «ақ тү йенің қарны жарылып...» ел тілегі орындалғалы тұр. Әйтсе де қам көңілдің түйткілі басым.   

Егемен Қазақстан
05.09.2018 4019
2

Бұл мектеп жаңадан салынып жатқан «Сарыарқа» шағын ауда­­­­нында. Құрылысы бір жыл бұрын бас­­талған. Жаңа оқу жылында пайда­лануға берілгелі отыр. Ғимаратты «Бай­сын» жауапкершілігі шектеулі серік­тестігі салып шықты. Сырт көзге сапасы жаман емес сияқты. Сынақ­шысы – Арқаның үскірік аязы. Құры­лыс­шылардың сөзіне сенсек, бәрі де жақсы болатын сыңайлы. Аумағы атшаптырым. Асханасы, екі спорт залы, 270 орындық мәжіліс залы, 900 оқушыға арналған білім ордасының жанында стандартқа сай футбол, бас­кетбол, волейбол алаңдары бар. 

Сөз жоқ, қазақ тілінің кірпігі ғана қимылдаған Көкшетау үшін көл-көсір қуаныш. Бұлай болатындығы, облыс орталығындағы 24 мектептің үшеуі ғана қазақ мектебі. Атап айтқанда, білімнің қара шаңырағы саналатын – Мәлік Ғабдуллин атындағы №3 мектеп-гимназиясы, Сәкен Жүнісов атындағы №18 мектеп-лицейі және облыс орталығының құрамына кіретін Краснояр ауылындағы №3 мектеп-гимназиясы. Қалғаны – аралас мектептер. Сөз арасында облыс орталығында 23 мыңға таяу оқушы барын айта кетелік. Осы жеткіншектердің жартысына жуығы қазақ сыныптарында оқиды. Қазақ сыныбы дегенде, ара­лас мектеп. Аралас мектепте тіл мең­геру деңгейі қаншалықты екендігін көкшетаулықтар жақсы біледі. Жа­уыр­ды жаба тоқудың қаншалықты қа­жеті бар. Қиялай тартсақ, аралас мек­тептің қазақ сыныбында оқитын оқушылары басым көпшілігі үзілісте, сабақтан тыс уақытында бұрынғы қал­пымен орыс тілінде сөйлейді. Тіпті, қазақша оқып жүрсе де тілдері жаңа шығып келе жатқан сәбидің тіліндей.     

Алдымен, аралас мектептердің өмірге келу жайы туралы айтсақ, бұлардың түп-тамыры сонау патшалық замандағы орыс-түзем мектептерінен басталады. Ал 1990 жыл­дар­дағы жағдайды аға буын өкілдері жақ­сы біледі. Бұл кезде қазақ тілі білім ошақтарының төріне, тіпті, босағасына ене алмай жаутаңдап тұрған шақ еді ғой. Қызыл империяның өктемшіл, озбыр саясаты шағын ұлттар мен ұлыстардың рухын жасытып, тілі мен ділін жоюға сынық сүйем ғана қалған еді. Аралас мектеп туралы әңгіме қаузағанда, алдымен облыс орталығындағы мектептерге сыналап қазақ тілін енгізу қажет болды. Бесігінде тұншығып жатқан қазақ тілінің, қазақ тілінде білім беретін сыныптың басын дауға қалдырмау үшін. Өз тілімізде оқимыз деп айтудың өзіне ерлік керек болған заман-ай, десеңізші. Оның өзінде де қазақ сыныптарына қолайсыздау орын бөлінетін жағдайлар да кездесті. Тіпті, оларға дәретхананың жанынан бөлме берілгендігі туралы ақпараттар жетіп жатты. Біртіндеп соның барлығы жөнге қойылды. Бүгінде аралас мектеп шын мәнінде өзінің тарихи миссия­сын аяқтады. Әуел баста амалсыз­дан жасалған қадамның зиянын, тә­лім-тәрбие барысының дәл ұлттық мек­тептегідей жүргізілмейтіндігін әри­не, ел кейін білді. Бірақ бұдан басқа амал болмаған. Таза ұлттық мек­теп ашуға уақыт керек еді. Әрі мұн­дай мә­селе қою мүмкін емес шаруа болатын.

Бүгінде мәселе толайым шешілді дей алмасақ керек. Мына бір дерек­терге ой көзімен қарап, назар ауда­ры­ңызшы. Бүгінгі таңда Ақмола облы­сындағы білім ошақтарында 15 мыңнан астам қазақ балалары орыс тілінде білім алуда. 6-7 жыл бұрын мұндай оқушылардың саны 20 мың­нан көп болатын. Қазір қайта жыл сайын ептеп азайып келеді. Дәтке қуаты, өзге ұлт өкілдерінің 726 баласы қазақ тілінде оқиды. Бүгінгі жағдай кешегі кеңес заманындағыдай емес қой.

Ана тілінде жоғары білім алуға толық мүмкіндік бар. Іс қағаздары біртіндеп жергілікті ұлт тіліне көшіп келеді. Кез-келген сала қазір жергілікті ұлт тілін жетік білетін мамандарға зәру. Ендеше, неге өз тілімізден өзіміз безінеміз. Бәлкім, мұның барлығы кешегі кеңес заманынан қалған, санамызға өшпестей орныққан, балталаса бұзылмайтын дағды, қорқыныштың сарқыншағы, әлдеқалай болар екен деген босаң болжамның бейнесі болар...

– Кеңес заманында мектепке дейін­­­гі мекемелердің де жағдайы сын көтер­мейтін. Облыс орталығында жергілікті ұлт тілінде тәлім-тәрбие беретін бірде-бір балабақша болған жоқ. Жаста берген тәрбие жас қа­йың­­ды игенмен бірдей екендігін сана­мыз­бен салмақтап, жүрегімізбен түйсін­генімізбен қолдан келер дәрмен аз. «Әсел» балабақшасын ашу кезінде ұлт­жанды азаматтардың ересен қа­жыр-қайраты қажет болды. Менің ойым­­ша, аралас балабақшаларда ұлт­тық тәлім-тәрбие беру, ана тілін оқы­­тып, үйрету қисынсыз шаруа. Екі топ ара­ласпай тұра ма. Сондай сәттер­де не­гізінен, балалар орыс тілін­де сөй­леуге бейім. Демек, аты ұлт­тық бол­­ғанымен, мазмұны өзгеше қо­йырт­­­пақ топ болып шығады, – дейді бі­лім саласының ардагері Тельман Мұқышев.     

Қазір біртіндеп жергілікті ұлт ті­лінде тәлім-тәрбие беретін бала­бақ­шалар көбейіп келеді. Мұның өзі жанға – медет, дәтке – қуат. Түптің түбін­де қағажу көрген, адам айтқысыз бейнетті басынан өткерген, өшіп бара жатып жанған, сарқылып бара жатып толған қазақ тілінің қабағына қуаныш ұялайтын күн алыс емес. 

Енді аралас мектептерден біртін­деп құтылған жөн. Көкшетауда бір-біріне жақын тұрған бірнеше мектеп бар. Мәселен, Жұмағали Саин көшесінің бойындағы №11, 13 орта мектептердің арасы жүз-ақ қадам жер. Осы мектептердің бірін қазақ мектебіне ауыстыруға әбден болады. Бұл қадамның өзге ұлт өкілдерінің мүддесіне ешқандай кері әсері жоқ. Есесіне тағы бір ұлттық мектепке ие болып, жас ұрпақ қазақылана түсер еді. Капцевич көшесіндегі №5 және №6 орта мектептер де аралас мектептер санатында. Осы мектептердің бірін жергілікті ұлт тілінде білім беретін мектепке айналдырудың қаншалықты қиындығы бар?! Әне бір кездері №11 орта мектепті жергілікті ұлт тілінде білім беретін мектепке айналдырамыз дегенде қазақ тілінде сабақ беретін мұғалімдер келіспей, қисынсыз сылтау айтылған. Бұл сыныққа сылтау іздеу, әйтпесе, облыс орталығындағы бірнеше жоғары оқу орындары жыл сайын жүздеген мұғалімдерді даярлап жатыр. Олардың ішінде жұмыс таба алмай жүргендері де бар.

– Үш балам аралас мектепте оқиды, – дейді Көкшетау қаласының тұр­ғыны Қонысбай Кереев, – үйде өз тілімізде сөйлесе алмайтын болдық. Қазақ тілін білсін деп қазақ сыныбына беріп едік, аралас мектептің әсерінен балаларымыз орыс тіліне жақындау болды. Айтып та жатырмыз, ұрысып та жатырмыз, бірақ, нәтиже шамалы.

Солтүстік өңірде өзге тілдің өрісі­нен өз тіліміз өре бойы озуы үшін аралас мектептерден біртіндеп арылған дұрыс болар еді.

 

Байқал БАЙӘДІЛ,

«Егемен Қазақстан»

Ақмола облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда өткен ел біріншілігінде Н. Жарылғапов «түйе палуан» атанды

18.11.2018

Солтүстік Қазақстанда «Қозыбаев оқулары» халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

18.11.2018

Қор нарығы ел экономикасына серпін береді

18.11.2018

Қостанайда Батырбек Байназаровтың «Қобыз – аңыз» атты жеке концерті өтті

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу