Көкшетау қаласы: Аралас мектептің ақиқаты

Тәуелсіздік алғалы аттай 27 жыл өтсе де Көкшетау қаласында бұрын-с оңды жаңа қазақ мектебі салынбаған еді. Биыл «ақ тү йенің қарны жарылып...» ел тілегі орындалғалы тұр. Әйтсе де қам көңілдің түйткілі басым.   

Егемен Қазақстан
05.09.2018 3944
2

Бұл мектеп жаңадан салынып жатқан «Сарыарқа» шағын ауда­­­­нында. Құрылысы бір жыл бұрын бас­­талған. Жаңа оқу жылында пайда­лануға берілгелі отыр. Ғимаратты «Бай­сын» жауапкершілігі шектеулі серік­тестігі салып шықты. Сырт көзге сапасы жаман емес сияқты. Сынақ­шысы – Арқаның үскірік аязы. Құры­лыс­шылардың сөзіне сенсек, бәрі де жақсы болатын сыңайлы. Аумағы атшаптырым. Асханасы, екі спорт залы, 270 орындық мәжіліс залы, 900 оқушыға арналған білім ордасының жанында стандартқа сай футбол, бас­кетбол, волейбол алаңдары бар. 

Сөз жоқ, қазақ тілінің кірпігі ғана қимылдаған Көкшетау үшін көл-көсір қуаныш. Бұлай болатындығы, облыс орталығындағы 24 мектептің үшеуі ғана қазақ мектебі. Атап айтқанда, білімнің қара шаңырағы саналатын – Мәлік Ғабдуллин атындағы №3 мектеп-гимназиясы, Сәкен Жүнісов атындағы №18 мектеп-лицейі және облыс орталығының құрамына кіретін Краснояр ауылындағы №3 мектеп-гимназиясы. Қалғаны – аралас мектептер. Сөз арасында облыс орталығында 23 мыңға таяу оқушы барын айта кетелік. Осы жеткіншектердің жартысына жуығы қазақ сыныптарында оқиды. Қазақ сыныбы дегенде, ара­лас мектеп. Аралас мектепте тіл мең­геру деңгейі қаншалықты екендігін көкшетаулықтар жақсы біледі. Жа­уыр­ды жаба тоқудың қаншалықты қа­жеті бар. Қиялай тартсақ, аралас мек­тептің қазақ сыныбында оқитын оқушылары басым көпшілігі үзілісте, сабақтан тыс уақытында бұрынғы қал­пымен орыс тілінде сөйлейді. Тіпті, қазақша оқып жүрсе де тілдері жаңа шығып келе жатқан сәбидің тіліндей.     

Алдымен, аралас мектептердің өмірге келу жайы туралы айтсақ, бұлардың түп-тамыры сонау патшалық замандағы орыс-түзем мектептерінен басталады. Ал 1990 жыл­дар­дағы жағдайды аға буын өкілдері жақ­сы біледі. Бұл кезде қазақ тілі білім ошақтарының төріне, тіпті, босағасына ене алмай жаутаңдап тұрған шақ еді ғой. Қызыл империяның өктемшіл, озбыр саясаты шағын ұлттар мен ұлыстардың рухын жасытып, тілі мен ділін жоюға сынық сүйем ғана қалған еді. Аралас мектеп туралы әңгіме қаузағанда, алдымен облыс орталығындағы мектептерге сыналап қазақ тілін енгізу қажет болды. Бесігінде тұншығып жатқан қазақ тілінің, қазақ тілінде білім беретін сыныптың басын дауға қалдырмау үшін. Өз тілімізде оқимыз деп айтудың өзіне ерлік керек болған заман-ай, десеңізші. Оның өзінде де қазақ сыныптарына қолайсыздау орын бөлінетін жағдайлар да кездесті. Тіпті, оларға дәретхананың жанынан бөлме берілгендігі туралы ақпараттар жетіп жатты. Біртіндеп соның барлығы жөнге қойылды. Бүгінде аралас мектеп шын мәнінде өзінің тарихи миссия­сын аяқтады. Әуел баста амалсыз­дан жасалған қадамның зиянын, тә­лім-тәрбие барысының дәл ұлттық мек­тептегідей жүргізілмейтіндігін әри­не, ел кейін білді. Бірақ бұдан басқа амал болмаған. Таза ұлттық мек­теп ашуға уақыт керек еді. Әрі мұн­дай мә­селе қою мүмкін емес шаруа болатын.

Бүгінде мәселе толайым шешілді дей алмасақ керек. Мына бір дерек­терге ой көзімен қарап, назар ауда­ры­ңызшы. Бүгінгі таңда Ақмола облы­сындағы білім ошақтарында 15 мыңнан астам қазақ балалары орыс тілінде білім алуда. 6-7 жыл бұрын мұндай оқушылардың саны 20 мың­нан көп болатын. Қазір қайта жыл сайын ептеп азайып келеді. Дәтке қуаты, өзге ұлт өкілдерінің 726 баласы қазақ тілінде оқиды. Бүгінгі жағдай кешегі кеңес заманындағыдай емес қой.

Ана тілінде жоғары білім алуға толық мүмкіндік бар. Іс қағаздары біртіндеп жергілікті ұлт тіліне көшіп келеді. Кез-келген сала қазір жергілікті ұлт тілін жетік білетін мамандарға зәру. Ендеше, неге өз тілімізден өзіміз безінеміз. Бәлкім, мұның барлығы кешегі кеңес заманынан қалған, санамызға өшпестей орныққан, балталаса бұзылмайтын дағды, қорқыныштың сарқыншағы, әлдеқалай болар екен деген босаң болжамның бейнесі болар...

– Кеңес заманында мектепке дейін­­­гі мекемелердің де жағдайы сын көтер­мейтін. Облыс орталығында жергілікті ұлт тілінде тәлім-тәрбие беретін бірде-бір балабақша болған жоқ. Жаста берген тәрбие жас қа­йың­­ды игенмен бірдей екендігін сана­мыз­бен салмақтап, жүрегімізбен түйсін­генімізбен қолдан келер дәрмен аз. «Әсел» балабақшасын ашу кезінде ұлт­жанды азаматтардың ересен қа­жыр-қайраты қажет болды. Менің ойым­­ша, аралас балабақшаларда ұлт­тық тәлім-тәрбие беру, ана тілін оқы­­тып, үйрету қисынсыз шаруа. Екі топ ара­ласпай тұра ма. Сондай сәттер­де не­гізінен, балалар орыс тілін­де сөй­леуге бейім. Демек, аты ұлт­тық бол­­ғанымен, мазмұны өзгеше қо­йырт­­­пақ топ болып шығады, – дейді бі­лім саласының ардагері Тельман Мұқышев.     

Қазір біртіндеп жергілікті ұлт ті­лінде тәлім-тәрбие беретін бала­бақ­шалар көбейіп келеді. Мұның өзі жанға – медет, дәтке – қуат. Түптің түбін­де қағажу көрген, адам айтқысыз бейнетті басынан өткерген, өшіп бара жатып жанған, сарқылып бара жатып толған қазақ тілінің қабағына қуаныш ұялайтын күн алыс емес. 

Енді аралас мектептерден біртін­деп құтылған жөн. Көкшетауда бір-біріне жақын тұрған бірнеше мектеп бар. Мәселен, Жұмағали Саин көшесінің бойындағы №11, 13 орта мектептердің арасы жүз-ақ қадам жер. Осы мектептердің бірін қазақ мектебіне ауыстыруға әбден болады. Бұл қадамның өзге ұлт өкілдерінің мүддесіне ешқандай кері әсері жоқ. Есесіне тағы бір ұлттық мектепке ие болып, жас ұрпақ қазақылана түсер еді. Капцевич көшесіндегі №5 және №6 орта мектептер де аралас мектептер санатында. Осы мектептердің бірін жергілікті ұлт тілінде білім беретін мектепке айналдырудың қаншалықты қиындығы бар?! Әне бір кездері №11 орта мектепті жергілікті ұлт тілінде білім беретін мектепке айналдырамыз дегенде қазақ тілінде сабақ беретін мұғалімдер келіспей, қисынсыз сылтау айтылған. Бұл сыныққа сылтау іздеу, әйтпесе, облыс орталығындағы бірнеше жоғары оқу орындары жыл сайын жүздеген мұғалімдерді даярлап жатыр. Олардың ішінде жұмыс таба алмай жүргендері де бар.

– Үш балам аралас мектепте оқиды, – дейді Көкшетау қаласының тұр­ғыны Қонысбай Кереев, – үйде өз тілімізде сөйлесе алмайтын болдық. Қазақ тілін білсін деп қазақ сыныбына беріп едік, аралас мектептің әсерінен балаларымыз орыс тіліне жақындау болды. Айтып та жатырмыз, ұрысып та жатырмыз, бірақ, нәтиже шамалы.

Солтүстік өңірде өзге тілдің өрісі­нен өз тіліміз өре бойы озуы үшін аралас мектептерден біртіндеп арылған дұрыс болар еді.

 

Байқал БАЙӘДІЛ,

«Егемен Қазақстан»

Ақмола облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

23.09.2018

Туған жерін сүйе алмаған, сүйе алар ма туған елін?

23.09.2018

Түркістанда халықаралық деңгейдегі инвестициялық және туристік форум өтеді

23.09.2018

Әдет қалыптастыру оңай ма?

23.09.2018

Тіл ықылассыз істі емес, періште көңілді ұнатады

23.09.2018

«Әкім Тарази шығармашылығының феномені» халықаралық ғылыми-практикалық конференциясы өтті

23.09.2018

Қостанайда екі полицей жол бойында әйелді ажалдан аман алып қалды

23.09.2018

Павлодарға Дүниежүзілік Украиндар конгресінің президенті Евгений Чолий келді

23.09.2018

Балалар Евровидениесінде еліміздің намысын Даниэла Төлешова қорғайтын болды

23.09.2018

Энтони Джошуа ресейлік боксшы Александр Поветкинді жеңді

23.09.2018

Астанада ТҚО объектілерді қорғаудың цифрлық басқару жүйесі ұсынылды

23.09.2018

Екібастұзда алғашқы STEM-зертханасы ашылды

23.09.2018

Маңғыстауда VI Халық спорты ойындары басталды

23.09.2018

Астаналықтар заң мәселесі бойынша тегін кеңес алды

23.09.2018

Ақтауда триатлоннан Қазақстан Кубогының финалы басталды

22.09.2018

Жалпықалалық сенбілікте 9 мыңнан астам ағаш егілді

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу