Adamǵa artyq bilim qajet pe?

Adamǵa qashan bilim artyqshylyq etip edi?! Mundaı jaǵdaı tarıhta bolmaǵan sekildi. Biraq tarıhta, sonyń ishinde bizdiń qazaq tarıhynda mundaı jaǵdaı qubylys retinde buryn boı kórsetpegenimen, endi bolady dep oılaımyz.

Егемен Қазақстан
05.09.2018 180
3

Sebebi qazir adamdar ómiri standarttalýǵa aınaldy. Jańa tehnologııalardyń damýy erekshe qarqyn alyp otyrǵan qazirgi zamanda ár nárseniń narqy men qundylyǵy aıqyndalyp keledi. Soǵan saı adamdar óz jaǵdaıy boıynsha túrli standarttarmen ómir súrýge kiristi. Sol standarttalǵan ómirde basty qundylyqtyń biri ýaqyt bolatyn túri bar. Qazir bárin de isteýge bolady, qaıda baram, qandaı bilim alam deseń de jol ashyq, tek soǵan jaǵdaıyń men ýaqytyń jetse.

Ýaqyt tapshylyǵy etek alyp otyrǵan tusta altyn ýaqytyńdy qor qylyp, ózińe paıdasy tımeıtin artyq bilim alýdyń qajeti de joq sekildi. Árıne, bul – bizdiń oıymyz. Endi qazirgi ómir barysyn, halyqtyń tirshiligin oı eleginen ótkizip kóreıik.

Qazirgi jastar bilim jınaýǵa kiristi. Olardyń qolynda eki, tipti úsh dıplomnan bar. Bilim alýdy maqsat etken kóptegen jas qazaqstandyq bilimmen qanaǵattanbaı, shet el asýda. Bizdiń jastyq shaǵymyzda qol jetpeıtin arman, qııal-ǵajaıyp ertegideı kórinetin, biz úshin múldem beıtanys álem sekildi Garvard, Kembrıdj ýnıversıtetteri endi qazaq jastaryna da qoljetimdi bola tústi. Qanshama jas shet eldiń mańdaı aldy ýnıversıtetterin bitirip kelip, elimizde qyzmet etýde. Osyny kórip, qýanasyń. Sebebi bilim degenińiz aqqan saıyn arnasy keńeıe beretin arnaly ózen sekildi ǵoı. El ishinde bilimge degen talpynys kúsheıe berse, munyń sońy elimizdi damýǵa ákeletini sózsiz. Onyń ústine, osy ýaqytqa deıin qazaqtyń bilimge ketken kegi de bar ǵoı, ásirese, tehnıkalyq bilimge. «Qarańǵy qazaq kógine, órmelep shyǵyp kún bolam» dep kezinde Sultanmahmut Toraıǵyrovtyń aıtqanyndaı, tehnıkalyq salada bilimdi jastar kóbeıe berse, kúnimizdiń ashyla túsetindigi, óz qolymyz óz aýzymyzǵa jetetindigi anyq.

Árıne, bári táýelsizdiktiń arqasy. Táýelsizdik – basty qundylyǵymyz. «Eldiń jan-jaqty kemel damýy úshin, eń aldymen onyń basy azat bolýy kerek» dep Shoqan Ýálıhanov kezinde beker aıtqan joq qoı. Sondyqtan táýelsizdiktiń qadirin bilýimiz kerek.

Biraq, qarap otyrsań, táýelsizdiktiń de balań shaǵy bolatyn sekildi. Táýelsizdiktiń alǵashqy jyldarynda kóp másele durys qalypqa túse qoımaǵandyqtan, jastardyń bilimge japatarmaǵaı talpynysy kóp jaǵdaıda ózin aqtamaǵandyǵy baıqalady. О́ıtkeni, jastardyń bilimge qulshynysyn paıdalanyp, eshqandaı materıaldyq-tehnıkalyq bazasy joq kóptegen jeke menshik joǵary oqý oryndary ashyldy. Bilim berýdiń ornyna kóp jaǵdaıda aqsha jınaýmen aınalysty. Mine, sonyń saldarynan qaltasyna ekonomıst pen zańger dıplomyn salyp alyp, satýshy nemese taksıst bolyp júrgen jastar kóp.

Ekinshiden, óz bıligimiz qolǵa tıisimen Abaı atamyz aıtyp ketken halqymyzdyń boıyndaǵy kemshilikter taǵy da andaǵaılap aldymyzdan shyqty. О́ıtkeni úlken bolsyn, jas bolsyn bári portfelge qaraı júgirdi. Osynyń saldarynan kezindegi irgeli sharýashylyq keńsharlardy pyshaq ústinen bólip alyp, taratyp áketý óte jeńil bolǵanymen, daǵdarys kezinde ony basqara bilý qııamettiń qaıymy bolyp shyqty. Sóıtip, bir keńshardyń ornyna qurylǵan 40-50, tipti odan da kóp qojalyqtyń qazir qalsa 2-3 eýi qaldy da, basqasynyń bári quryp tyndy.

Mine, osyndaı portfelge umtylys jastary­myz­dyń boıynda da tabylyp otyr. Kezinde Abaıdyń «Oıynda joq biriniń, Saltykov pen Tolstoı. Iа tilmash, ıa advokat, Bolsam degen bárinde oı» dep aıtqanyndaı, jastardyń basym bóligi ózderi úshin paıdaly kásiptik bilimdi mise tutpaı, joǵary bilim alýǵa ǵana umtyldy. Al dál qazir elimizge joǵary bilimdilerden kóri qarapaıym kásip ıeleri, dánekerleýshiler men kranshylar, santehnıkter, burǵylaýshylar, qurylysshylar, júrgizýshiler qajet. Olardyń tabysy da jaman emes. Máselen Astanada qalalyq baǵyttaǵy avtobýs júrgizýshileriniń jalaqylaryn qazirgi 200-250 myń teńgeden 400 myń teńgege deıin kóterý máselesi qarastyrylýda.

Lev Tolstoıdyń «Soǵys jáne beıbitshilik» kitabynda jazýshynyń jan dúnıesi daǵdarysta júrgen súıikti keıipkeri knıaz Andreı Bolkonskıı graf Per Bezýhovqa óziniń túngi saǵat 3-te biraq jatatyndyǵyn, sebebi ártúrli oılar basyna kelip uıyqtaı almaıtyndyǵyn aıta kele qasynan ótip bara jatqan krepostnoı sharýany kórsetip turyp, bul sharýa qojaıynyna qaraǵanda áldeqaıda baqytty degen pikir bildiredi. «Endi sen oǵan bostandyq berý kerek, bilim berý kerek deısiń. Meniń jaǵdaıymdy (materıaldyq baılyq maǵynasynda S.Á) bermeı turyp, meniń bilimimdi bergiń keledi. Sonda sen ony baqytsyz etkiń kelip tur ma?!» deıdi. Bul áńgime sol kezderi Reseıde krepostnoı sharýalardyń basyna bostandyq berip, olardy Sibir men qazaq dalasyndaǵy bos jatqan jerlerdi ıgerýge jiberý jóninde bastama kótergen ataqty Mıhaıl Speranskıı reformasy qarsańynda júredi. Árıne, Speranskıı zamany men qazirgi ýaqytty salystyrýǵa kelmes. О́ıtkeni ol kezde Reseıde de, Qazaqstanda da qarapaıym halyq jappaı saýatsyz bolatyn. Al qazir jappaı bilimdi.

Bilim oı eńbegi arqyly keletin ónim bolǵandyqtan, ony alǵan adam oılanbaı, Bolkonskıı sekildi uıqysyzdyq jaǵdaıyn bastan keshirmeı tura almaıdy. Sonyń ishinde, artyq bilim de artyq tamaq sekildi. Artyq tamaq asqazandy buzsa, semirýge ákelse, artyq bilim de adamnyń jan dúnıesin sharshatady. Eger sol bilimin júzege asyrarlyqtaı jaǵdaıy bolmasa, onda ol adamdy baqytsyzdyqqa qaraı bastaıdy.

Suńǵat ÁLIPBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.01.2019

Қарағанды облысында адасқандар құтқарылды

22.01.2019

Іскер әйелдер қауымдастығы – қайырымдылық бастамашысы

22.01.2019

Батыс Қазақстан облысында «Сыбайлас жемқорлықтың  алдын алу» тақырыбында дөңгелек үстел өтті

22.01.2019

Алуа Балқыбекова: Қазақтың боксшы қыздарымен әлемде барлығы да санасады

22.01.2019

Қасиетті қамшы

22.01.2019

Соңғы төрт күнде шығыс өңірінің теміржолшылары шамамен 2 мыңнан астам шақырым жолды қардан тазартты

22.01.2019

«Шымкент - адалдық алаңы» жобалық кеңсесі жаңа жобаны таныстырды

22.01.2019

Ақырзаман жақын ба?

22.01.2019

Шымкенттің орталық аудандарындағы балалар әлі күнге дейін үш ауысымды мектепте білім алып жүр

22.01.2019

«Байқоңыр» кешеніндегі арнаулы өкілінің қызметін қамтамасыз ету басқармасының басшысы тағайындалды

22.01.2019

«Қызылорда облысы әкімдігінің іс басқармасы» КММ директоры тағайындалды

22.01.2019

Астана әкімдігінің аппараттық жиыны бұдан былай ашық форматта өтеді

22.01.2019

Бақытжан Сағынтаев «Президенттің бес әлеуметтік бастамасын» іске асыру бойынша нақты тапсырма берді

22.01.2019

Петропавлда алабай тұқымдас ит иелерін талап тастады

22.01.2019

Солтүстік Қазақстанда шетелдік мигранттар легі тыйылар емес

22.01.2019

Қ. Бозымбаев «Сарыарқа» магистральді газ құбырын салу жобасын іске асыру барысы туралы баяндады

22.01.2019

Шағын несие алушылар қосымша 12,6 мыңнан астам жұмыс орнын ашты

22.01.2019

Дәстүрлі өнер академиясы ашылады

22.01.2019

«Тал бесіктен жер бесікке дейін...»

22.01.2019

Жаңақорғандық кәсіпкер жүгеріден сусын шығарады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Jaýapkershilik joq jerde...

Sońǵy jyldary elimizde bosaný úshin aýrýhanaǵa kelgen analardyń qaitys bolý jaǵdaıy jıilep barady. О́tken jazda medısınasy jetilgen qalalar sanatyndaǵy Astananyń ózinde tórt birdeı qaıǵyly oqıǵanyń oryn alýy osy sózimizge dálel. Al Qazaqstan boıynsha 2018 jyldyń segiz aıynda ǵana ana óliminiń 40 faktisi tirkelgen eken. Onyń sebebi nede? Bul jóninde oılanyp, belgili bir sharalar qabyldap jatqan adam bar ma? Shynyn aıtsaq, bul jaǵy óte kúmándi. Eger adamdar jumysta jibergen kemshiligi úshin jazalanbaıtyn bolsa, ondaı jaǵdaıdyń qaıtalana bermesine kim kepil?

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sóz salmaǵy

Baıaǵynyń bıleri taý qulatyp, jer terbetpese de, eldi ıitip, teli-tentekti tıyp, kem basqandy ilgeri ozdyryp, asqynǵandy tejep, órshigendi órelep, ata ǵuryppen, ana úlgisimen bárin jónge saldy. Ul men qyzdyń eteginen tartpaı, aýzynan qaqpaı, qyrandaı túletip otyrǵan. Sodan da shyǵar, «Aýzym jetkenshe sóıleımin, qolym jetkenshe sermeımin, aıaǵym jetkenshe júremin» dep 14 jasynda aýzynan ot shashyp: «El ebelek emes, er kebenek emes, dat!» dep dara tanylǵan Qazybek bıdiń Qońtajynyń tilin baılap, qatty sastyrǵany. Jeteli sózge jetesiz ǵana des bermeıdi.

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу