Көкөніс дегенің көл-көсір

Бұл қалаға сапар шеккендер алаш­тың астанасының іргесінде жолдың екі қапталында жайқалып өсіп тұр­ған жап-жасыл шалғын шөпті, онда­ған гектар көкөністі көреді. Қаз-қатар тұрған «Фрегат» су бүріккіш қондыр­ғы­ларының тынымсыз жұмыс істеп тұрғаны қандай жарасымды. Бұл – «При­реч­ный» агрофирмасының көкөніс алқабы. Семей мен Өскемен қаласы тұрғын­дарына қысы-жазы көкөністер, сапалы ет тағамын жеткізіп отырған шаруа­шы­лықтың тәжірибелі де іскер басшысы, «Құрмет», «Парасат», үшінші дәре­желі «Барыс» ордендерінің иегері, облыс­тық мәслихаттың депутаты Мұхит Тұма­баев­тың осы салада қызмет еткеніне 40 жыл болыпты. Аз уақыт емес, әрине!

Егемен Қазақстан
05.09.2018 2017
2

– Өзім Барқытбелдің күнгейіндегі Елтай ауылында дүниеге келдім. Бала кезден жердің қадірін көкейге түйіп өстік, алтыншы, жетінші сыныптан бас­тап жұмыс істей бастадық. Осындағы орта мектепті аяқтаған соң Семейдегі малдәрігерлік институттың ветеринария факультетіне оқуға түстім. 1979 жылы оны аяқтаған бір топ көкөрім жасты жолдама бойынша ауыл шаруашылығына қызметке жіберді. Ол кезде Приречный ауылы мал бордақылаумен айналысатын. Негізінен шошқа өсіретін шаруашылық тек осы бағытқа бет бұрған екен. «Шіркін, мына бос жатқан алқапқа көкөніс ексе ғой!» деген ой сол кезде пайда болған.

Бұл ауылда немістер көп тұратын сол кезде. Олар өз ісіне пысық, еңбек етуден жалықпайтын халық екені белгілі. Олар маған көп нәрсені үйретті. Бір жылдан кейін бас мал дәрігері етіп тағайындады. Күндіз-түні жалықпай жұмыс істеу нәтижесін бере бастады, 1990 жылы мені директорлыққа тағайындады. 18 жылда бес мың малды 35 мың басқа жеткіздім. Сол кезде жылына үш жарым мың тонна ет өткізетінбіз. Алдыңғы толқын ағалар ақыл-кеңесін аямады, үйретті. Заман талабы шығар, Одақ ыдырап, немістер атамекеніне қоныс аударды. Қазір немістер қалған жоқ, оның орнына өзіміздің қандастар көшіп келді, – деді М.Тұмабаев.

Ерке Ертістің жағасында орналасқан Приречный қандай көрікті. Қарағай, шырша, қайың ағаштары жайқалып өсіп тұр.Түзу көшелерге асфальт төселген. Мәдениет үйі, кітапхана жұмыс істеп тұр. Шығыс өңірінде небәрі 12 жылдық төрт білім ордасы болса, соның бірі – осы ауылда екен. 12 жылдық мектепте үш жүзден астам шәкірт білім алуда. Агрофирма басшысы М. Тұмабаев сонау бір жылдары мектепті күрделі жөндеуден өткізіп, үздік деген бірнеше оқушыға тоқсан са­йын қаржылай қолдау көрсетіпті. Бүгінге дейін мектептің жиырмаға тарта баласын өз қаржысына тегін оқытқан. Ал сол шәкірттер қазір осында өзімен бірге еңбек етуде.

Агрофирмада бұл күндері 1800 гектар суармалы егіс алқабы бар. Іскер басшы сонау екі мыңыншы жылдары мал өсірумен бірге көкөніс баптауды қолға алыпты. Себебі, бұл жер құнарлы, күтіп баптасаң – ырыс көзі. Мемлекеттің екі жарым миллион долларын несиеге алып шетелдің аса қуатты 27 «Фрегат» қондырғысын сатып алды. Ертіс – жанында, жаңағы қуатты су тартқыш «Фрегаттар» бұл күндері 1800 гектар алқапты тынымсыз суландырып тұр. Сондықтан болар, тіпті қуаңшылық жылдары да ұжым астықтан мол өнім алуда. Оның сыртында малға қажет жем-шөп тағы бар.

– Биыл көктем кеш келді. Соған қарамастан 400 гектарға картоп, 88 гектарға сарымсақ пен сәбіз, 300 гектарға жүгері, 300 гектарға арпа, сұлы, екі жүзден астам гектарға жоңышқа салдық. Мал басын көбейту үшін ең алдымен қажетті мөлшерде жем-шөп әзірлеуге тиіссің. Қазір агрофирмада үш жарым мың қазақтың асыл тұқымды ақбас сиыры, 300 жылқы бар. Елбасының Қазақстан халқына Жолдауында асыл тұқымды мал өсіруге, мал бордақылау алаңдарын салуға көңіл бөлу қажеттігі айтылған. Біздегі малдың барлығы асыл тұқымды, жыл сайын облыстағы аудандар агрофирмадан асыл тұқымды құнажындарды сатып алады. Оның бағасы қолжетімді. Осындайда еске түседі, нарықтың аумалы-төкпелі жылдары Канададан әкелген мың бас асыл тұқымды малымыз жергілікті климатқа бейімделмей, барлығы қырылып қалды. Сондықтан өзіміздің ақбас сиырды өсіруге бет бұрған оң болар. Алдағы уақытта ақбас сиырдың санын 4-5 мыңға жеткізіп, биыл үш мың ірі қараны бордақыға қоймақпыз. Өңір басшысы Даниал Ахметовтің де қойып отырған талабы осыған саяды. Ол ол ма, биыл егістікті – 250 гектарға, ал келер жылы – 200 гектарға ұлғайтуды көздеп отырмыз. Реті келгенде айта кеткен орынды болар, қазіргі таңда біздің агрофирма өндірген көкөністі Семей мен Өскемендегі 140 сауда орны қажеттілікпен сатып алады. Себебі, біз бағаны аспандатып жібермейміз, делдалдарды жолатпаймыз. Ауылда 15 мың тоннаға арналған көкөніс қоймасы бар, – дейді кәсіпкер.

Сауда орындары тонналап картоп, сарымсақ, бұрыш, қызылшаны қабылдап алғаннан гөрі оны өңделген күйінде алғысы келеді. Көкөністі өңдеу аса тиімді.

– Бізде көкөністі өңдеу цехы жұмыс істеп тұр. Жаңағы көкөніс түрлерін өңдеп, дүкендерге жөнелтеміз. Мәселен, он кило картобыңыз жүз грамдық ұнтаққа айналады. Оны суға салып пісірген кезде бірнеше есе өседі. Міне, осы озық технология алдағы уақытта жүзеге асса, нұр үстіне нұр. Біздің бұл тәжірибеге қызығушылық танытып жатқандар бар. Оларға үйретуден жалықпаймыз, – дейді М.Тұмабаев.

«Приречный» агрофирмасында екі жүзден астам адам еңбек етеді, жала­қы­ларын уақытылы алады. Осы жерде жұмыс істеп, зейнеткерлікке шыққан, күнкөрісі нашар жандарға қолғабыс жасау Мұхит Тұрысханұлының мойнында. Ауылды былай қойып, өңірде өтіп жатқан спорт жарыстарына демеушілік жасап тұрады. Нар жүгін арқалаған азаматтың алар биіктері әлі алда деген үміттеміз.

 

Оңдасын ЕЛУБАЙ,

журналист

Семей

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу