Көкөніс дегенің көл-көсір

Бұл қалаға сапар шеккендер алаш­тың астанасының іргесінде жолдың екі қапталында жайқалып өсіп тұр­ған жап-жасыл шалғын шөпті, онда­ған гектар көкөністі көреді. Қаз-қатар тұрған «Фрегат» су бүріккіш қондыр­ғы­ларының тынымсыз жұмыс істеп тұрғаны қандай жарасымды. Бұл – «При­реч­ный» агрофирмасының көкөніс алқабы. Семей мен Өскемен қаласы тұрғын­дарына қысы-жазы көкөністер, сапалы ет тағамын жеткізіп отырған шаруа­шы­лықтың тәжірибелі де іскер басшысы, «Құрмет», «Парасат», үшінші дәре­желі «Барыс» ордендерінің иегері, облыс­тық мәслихаттың депутаты Мұхит Тұма­баев­тың осы салада қызмет еткеніне 40 жыл болыпты. Аз уақыт емес, әрине!

Егемен Қазақстан
05.09.2018 2178
2

– Өзім Барқытбелдің күнгейіндегі Елтай ауылында дүниеге келдім. Бала кезден жердің қадірін көкейге түйіп өстік, алтыншы, жетінші сыныптан бас­тап жұмыс істей бастадық. Осындағы орта мектепті аяқтаған соң Семейдегі малдәрігерлік институттың ветеринария факультетіне оқуға түстім. 1979 жылы оны аяқтаған бір топ көкөрім жасты жолдама бойынша ауыл шаруашылығына қызметке жіберді. Ол кезде Приречный ауылы мал бордақылаумен айналысатын. Негізінен шошқа өсіретін шаруашылық тек осы бағытқа бет бұрған екен. «Шіркін, мына бос жатқан алқапқа көкөніс ексе ғой!» деген ой сол кезде пайда болған.

Бұл ауылда немістер көп тұратын сол кезде. Олар өз ісіне пысық, еңбек етуден жалықпайтын халық екені белгілі. Олар маған көп нәрсені үйретті. Бір жылдан кейін бас мал дәрігері етіп тағайындады. Күндіз-түні жалықпай жұмыс істеу нәтижесін бере бастады, 1990 жылы мені директорлыққа тағайындады. 18 жылда бес мың малды 35 мың басқа жеткіздім. Сол кезде жылына үш жарым мың тонна ет өткізетінбіз. Алдыңғы толқын ағалар ақыл-кеңесін аямады, үйретті. Заман талабы шығар, Одақ ыдырап, немістер атамекеніне қоныс аударды. Қазір немістер қалған жоқ, оның орнына өзіміздің қандастар көшіп келді, – деді М.Тұмабаев.

Ерке Ертістің жағасында орналасқан Приречный қандай көрікті. Қарағай, шырша, қайың ағаштары жайқалып өсіп тұр.Түзу көшелерге асфальт төселген. Мәдениет үйі, кітапхана жұмыс істеп тұр. Шығыс өңірінде небәрі 12 жылдық төрт білім ордасы болса, соның бірі – осы ауылда екен. 12 жылдық мектепте үш жүзден астам шәкірт білім алуда. Агрофирма басшысы М. Тұмабаев сонау бір жылдары мектепті күрделі жөндеуден өткізіп, үздік деген бірнеше оқушыға тоқсан са­йын қаржылай қолдау көрсетіпті. Бүгінге дейін мектептің жиырмаға тарта баласын өз қаржысына тегін оқытқан. Ал сол шәкірттер қазір осында өзімен бірге еңбек етуде.

Агрофирмада бұл күндері 1800 гектар суармалы егіс алқабы бар. Іскер басшы сонау екі мыңыншы жылдары мал өсірумен бірге көкөніс баптауды қолға алыпты. Себебі, бұл жер құнарлы, күтіп баптасаң – ырыс көзі. Мемлекеттің екі жарым миллион долларын несиеге алып шетелдің аса қуатты 27 «Фрегат» қондырғысын сатып алды. Ертіс – жанында, жаңағы қуатты су тартқыш «Фрегаттар» бұл күндері 1800 гектар алқапты тынымсыз суландырып тұр. Сондықтан болар, тіпті қуаңшылық жылдары да ұжым астықтан мол өнім алуда. Оның сыртында малға қажет жем-шөп тағы бар.

– Биыл көктем кеш келді. Соған қарамастан 400 гектарға картоп, 88 гектарға сарымсақ пен сәбіз, 300 гектарға жүгері, 300 гектарға арпа, сұлы, екі жүзден астам гектарға жоңышқа салдық. Мал басын көбейту үшін ең алдымен қажетті мөлшерде жем-шөп әзірлеуге тиіссің. Қазір агрофирмада үш жарым мың қазақтың асыл тұқымды ақбас сиыры, 300 жылқы бар. Елбасының Қазақстан халқына Жолдауында асыл тұқымды мал өсіруге, мал бордақылау алаңдарын салуға көңіл бөлу қажеттігі айтылған. Біздегі малдың барлығы асыл тұқымды, жыл сайын облыстағы аудандар агрофирмадан асыл тұқымды құнажындарды сатып алады. Оның бағасы қолжетімді. Осындайда еске түседі, нарықтың аумалы-төкпелі жылдары Канададан әкелген мың бас асыл тұқымды малымыз жергілікті климатқа бейімделмей, барлығы қырылып қалды. Сондықтан өзіміздің ақбас сиырды өсіруге бет бұрған оң болар. Алдағы уақытта ақбас сиырдың санын 4-5 мыңға жеткізіп, биыл үш мың ірі қараны бордақыға қоймақпыз. Өңір басшысы Даниал Ахметовтің де қойып отырған талабы осыған саяды. Ол ол ма, биыл егістікті – 250 гектарға, ал келер жылы – 200 гектарға ұлғайтуды көздеп отырмыз. Реті келгенде айта кеткен орынды болар, қазіргі таңда біздің агрофирма өндірген көкөністі Семей мен Өскемендегі 140 сауда орны қажеттілікпен сатып алады. Себебі, біз бағаны аспандатып жібермейміз, делдалдарды жолатпаймыз. Ауылда 15 мың тоннаға арналған көкөніс қоймасы бар, – дейді кәсіпкер.

Сауда орындары тонналап картоп, сарымсақ, бұрыш, қызылшаны қабылдап алғаннан гөрі оны өңделген күйінде алғысы келеді. Көкөністі өңдеу аса тиімді.

– Бізде көкөністі өңдеу цехы жұмыс істеп тұр. Жаңағы көкөніс түрлерін өңдеп, дүкендерге жөнелтеміз. Мәселен, он кило картобыңыз жүз грамдық ұнтаққа айналады. Оны суға салып пісірген кезде бірнеше есе өседі. Міне, осы озық технология алдағы уақытта жүзеге асса, нұр үстіне нұр. Біздің бұл тәжірибеге қызығушылық танытып жатқандар бар. Оларға үйретуден жалықпаймыз, – дейді М.Тұмабаев.

«Приречный» агрофирмасында екі жүзден астам адам еңбек етеді, жала­қы­ларын уақытылы алады. Осы жерде жұмыс істеп, зейнеткерлікке шыққан, күнкөрісі нашар жандарға қолғабыс жасау Мұхит Тұрысханұлының мойнында. Ауылды былай қойып, өңірде өтіп жатқан спорт жарыстарына демеушілік жасап тұрады. Нар жүгін арқалаған азаматтың алар биіктері әлі алда деген үміттеміз.

 

Оңдасын ЕЛУБАЙ,

журналист

Семей

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.01.2019

Кеген ауданының оқушылары coworking-сыныпта оқиды

21.01.2019

Кирилл Герасименко үстел теннисінен әлемдік турда сынға түсті

21.01.2019

Биатлоннан ел чемпионатында эстафета жеңімпаздары анықталды

21.01.2019

Конькимен жүгіру: Спринтерлік көпсайыстан ел біріншілігі аяқталды

21.01.2019

Әлеуметтік қорғау – маңызды мәселе

21.01.2019

Ақтөбе облысы экономика өсімін екі жыл қатарынан 5 % деңгейде ұстап келеді

21.01.2019

«Апта жаңалығы»: Брексит

21.01.2019

«Барыс» ойыншылары ҚХЛ жұлдыздары матчында жеңіске жетті

21.01.2019

Азамат Мұқанов дзюдодан жастар құрамасының аға жаттықтырушысы атанды

20.01.2019

Атырау жылу электр орталығында апатты жағдай болды

20.01.2019

ШҚО-да дін саласындағы құқық бұзушылықтар саны үш есеге азайды

20.01.2019

Солтүстік Қазақстанда көпсалалы аурухана салынады

20.01.2019

Қазақстандық балалар фильмі халықаралық кинофестивальде жүлде алды

20.01.2019

ШҚО емханалары 100 тонна қағаз үнемдеді

20.01.2019

Қазақстан мен Ұлыбритания арасындағы дипломатиялық қатынастардың орнатылғанына 27 жыл толды

20.01.2019

ШҚО Күршім ауданында 6 жастағы бала суға кетіп қалды

20.01.2019

Қазақстанда бала асырап алуға көмектесетін арнайы агенттік құрылады

20.01.2019

Ресейлік «Арктика-М» спутнигі 2019 жылы маусым айында іске қосылады

20.01.2019

Чили жағалауында магнитудасы 6,8 жер сілкінісі болды

20.01.2019

Астанада Жастар жылының ашылуы өтеді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Серік НЕГИМОВ, Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері

Durystyq joly

Jaqsy kisi ataný, tirshilik-turmys, ómir qubylystaryna oı júgirtý, saralap zerdeleý, fılosofıalyq mádenıet qalyptastyrý, tájirıbe jınaqtaý, durystyq, adamshylyq, izgilik, ádildik, degdarlyq jolynda meıirlenip, berekeli qyzmet jasaý, ulttyń ádebi men qaǵıdattaryn jan-tánińmen qabyldaý – naǵyz tabıǵı abzal qasıet.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Bızneske ıkemdilik qaıdan shyǵady?

Adamnyń bızneske ıkemdiligi qaıdan týady degen suraq kóp adamdy oılandyrady. Árıne, motıvasıa kúshti, ol − aqshany kóp tabý. Isker adamdar eshkimniń aldynda ıilmeıdi, «malyń bolsa syılamaı tura almas el» dep Abaı aıtpaqshy, jurtqa da syıly bolady.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу