Контр-адмирал Қалақауов

Жер-дүниені дүр сілкіндіріп, талай жанның өмірін жалмап, талай отбасының бақытын ұрлаған Отан соғысы уақыт өлшемі бойынша бес жылға созылғанмен, оның қайғы-қасіретке толы ізі, мұңға толы әңгімелері мен ерлікке толы естеліктері өміршең, ол – ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді. Қасіретін сезінгенде жүрек жабырқаса, ерлердің ерлігін айтқанда, көңіл мерейленіп шыға келеді. 

Егемен Қазақстан
06.09.2018 1374
2

Қазақтың қаракөз ұл-қыздары ерліктің ерен үлгісін көрсетіп, тіпті қыршынынан қиылса да, өзгелер алдында туған елінің мерейін мәңгілікке көтеріп кетті, жатқа қазақтың батыр халық екенін дәлелдеп берді. Маңғыстау өңірінің перзенттері – Жұмағали Қалдығараев, Мәди Бегенов Кеңес Одағының Батырлары атанса, Берлинді алғаш бомбалаған қазақ – ұш­қыш Біләл Қалиев Батыр атағына ұсы­нылғанмен, кезекті сапардан оралмай оққа ұшуына байланысты атаққа қол жеткізе алмай кетті. Сол секілді ай­рық­ша батырлығымен жоғары мара­пат­қа ұсыныла тұрып, ататегіндегі ақтаң­дақ­тар салдарынан аталмыш атақты ала алмаған, бірақ өз ерлігін дәлелдеп «Даңқ» орденінің толық иегері атанған Кемер Оңғалбаев, Ленин орденді Исатай Сүйеубаев, Бас қолбасшыдан 13 рет алғыс хат алған, I, II дәрежелі «Отан соғысы» орденінің, III дәрежелі «Даңқ» және «Қызыл жұлдыз» ордендерінің иегері, ұшқыш Бегейбай Ахметов ел мақтаныштарына айналды. Олардың бірқатары Маңғыстау даласындағы аласапырандарға байланысты көрші түрікмен жерінен соғысқа аттанғанмен, Маңғыстаудың төл перзенттері болатын. 

Ал Маңғыстаудың өзі де соғыс даласынан алшақ жатқан аймақ болып қала берген жоқ – соғыстың алғашқы жылдарында фашистердің ішке дендей енуі салдарынан, яғни майдан шебінің Еділ, Кавказға дейін жетуіне орай бұл өңірдің маңызы арта түсті. Деректер соғыс жүріп жатқан өңірлердегі балық консервілеу және жүзбелі балық өңдеу зауыттары, балық майын өндіретін станса және кеме жөн­деу зауыты секілді қорғанысқа, май­данға қажетті кәсіпорындардың Маң­ғыс­тауға көшірілгенін айтады. Балыққа қатыс­ты зауыттарға майданға азық дайын­дау міндеттелсе, кеме жөндеу зауыты Каспий акваториясындағы зақымданған кемелерді жөндеумен айналысқан. Тіпті деректер ел аузында «Малютка» атанған шағын торпедолық кеме жасайтын әскери зауыттың Маңғыстауда оңаша қойнауда орналасып, кеме құрастырғанын алға тартады. «Малюткамен» жауға атойлай ұмтылып, көк айдын үстінде аласапыран айқасқа кірген ердің бірі – маңғыстаулық Қалмағанбет Қалақауов. 

Маңғыстау ауданының Жармыш ауылында 1923 жылы дүниеге келген Қалмағанбеттің ата-анасы Қалақау мен Шүрек 1931-1932 жылдардағы дүр­белеңде Түрікменстанға қоныс аударады. Оқу-білімге құштар, зерек Қал­ма­ғанбет алдымен Ашхабадтағы жұмыс­шы факуль­тетін үздік бітіріп, 1939 жылы осы қаладағы ауылшаруашылық инсти­туты­ның құрылыс-механика факультетіне оқуға түсіп, екінші курста оқып жүргенде әскер қатарына шақыртылады. 1941 жылы Қ.Қалақауов Ленинград майданына түсіп, «Старая русь» ұрыстарында шайқасады. Соғыстағы қайтпас батылдығы, шеберлігі мен ерлігі үшін «Даңқ», «Қызыл жұлдыз» ордендерімен марапатталады. 1943 жылы көзге түскен ширақ та жалынды жас Жоғарғы Бас штабтың бұйрығымен Баку жоғарғы әскери теңіз флоты учи­ли­щесіне жіберіледі. Училищені бітір­ген соң Қызыл Тулы Балтық флотына басшылық қызметке жұмсалып, туған жері – Қазақстанда, оның ішінде Маңғыстаудағы Саура жерінде жасалған «Малюткамен» Ленинград майданын бетке алады. Соғыстың қиян-кескі күн­деріне, Ле­нинградты азат етуге бастан-аяқ қатыс­­­қан теңізші офицер Қалақауов Жеңіс мейрамын Одер сағасында қарсы ала­ды. Жеңісті асыға күтіп, жалау­ла­та қар­­сы алғанмен, елге қайтпай әс­кер са­­­пын­­да қалған Қалмағанбет Ленин­­г­рад­­­тағы Жоғары әскери теңіз ака­де­­мия­­­­сын үздік бітіріп, Солтүстік Мұзды мұхит бассейнінде, Қара теңізде әскери фл­о­­ти­­л­ияда жоғары қызметте болады. Сухуми, Батуми, Мурманск қала­ла­рын­­­дағы әскери теңіз флоттарында ба­с­­­шы­­лық қызмет атқарады, әскери қыз­мет­ті Севастополь қаласындағы Жоғары Әскери теңіз училищесінің кафед­ра меңгерушісі болып аяқтаған, қазақ, орыс, түрікмен, неміс, ағылшын тіл­дерінде сөйлейтін, сауатты азамат Қал­маған­бет Қалақауов отбасымен Сева­сто­поль қаласына тұрақтап, зайыбы Шар­хат екеуі қала халқының сыйлы аза­мат­тары атанады, қыздары Дина мен Жібек­ті қатарынан кем қылмай өсіреді. Қале­кең тегі маңғыстаулық қыз Шархат Бисен­қызымен 1948 жылы отасады, ата-ана­сының қуғынға ұшырауына байла­ныс­ты балалар үйінде тәрбиеленген Шар­хат Аш­хабад университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетін бітірген ұстаз. Бірін­ші рангты капитан Қ.Қалақауов 70 жасқа толғанда «Севастополь қаласының құрметті азаматы» атағы беріледі, арада төрт жыл өткенде, яғни 74 жасында қазақ­тан шыққан алғашқы жоғары білім­ді әскери теңізші офицер, бірнеше жауын­герлік марапаттардың иегері, контр-адмирал Қалмағанбет Қалақауов өмірден өтеді. 

Өмір жолынан тағдырдың желі Қал­маға­нб­етті қаңбақтай қақпақылдап, ай­даудай-ақ айдағанын аңғарамыз. Өн­дірдей жас кезінде туған елден түрікмен еліне кеткен ол ары қарай қан майданға ат­танып, «баспаған жері, бармаған тауы» қал­май­ды. Шөлде туылған бала теңіз тар­ланына айналады және теңізші әскери ма­ман­дарды дайындаушы жоғары шенді офи­­цер атанады. Бес жыл бойы қан май­дан­­да арпалысып, ерлікке толы соғыс жо­л­дары­нан өткен батырлығы тағы бар. Қазақ жат жерде, қиын кезде өзінің ғана емес, хал­қының абырой-беделін биік ұс­тап өт­­кен Қалмағанбет Қалақауов сынды ұл­­­дарын мәңгі мақтаныш етуге тиіс, алай­­да өмірі жат жерде өрілген контр-адми­­р­ал­­­­дың есімі барша қазақ түгілі маң­ғыс­­тау­лық­тардың өзіне етене таныс емес­тігі өкі­нішті. Өзге елден майданға атта­нып, жат жерде еңбек етіп, шет жұрттан топы­рақ бұйыруы – тағдыр, оны ешкім сұрап ал­май­ды, ең бастысы – азаматтық атына, ел-жұр­ты­­ның абыройына кір келтірмей өтуі. 

Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

Маңғыстау облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

19.09.2018

Елбасы көрмесі – Атырауда

19.09.2018

Таразитану қарлығаштары

19.09.2018

Қазақстан мен Гамбия екіжақты ынтымақтастығы дамуға бағытталуда

19.09.2018

Қылқалам шеберінің дара жолы

19.09.2018

Президент көмекшісі - Қауіпсіздік Кеңесінің хатшысы тағайындалды

19.09.2018

Сенат Төрағасы Бразилияның жаңа елшісіне тілектестігін білдірді

19.09.2018

Шыны зауытында 4 нысанның жұмысы жүріп жатыр

19.09.2018

Жанат Шаймерденов  «Сырбар» Сыртқы барлау қызметі директорының орынбасары болып тағайындалды

19.09.2018

Алматыда «ANQ 2018» XVI Азия Сапа Конгресі өтуде

19.09.2018

Мәулен Әшімбаев арнайы сапармен Алматы қаласына барды

19.09.2018

Білім жарысында болашақ экономистер

19.09.2018

Петропавлда жылу беру маусымы басталды

19.09.2018

Астанада әлемдегі бастапқы денсаулық сақтауды дамыту декларациясы қабылданады

19.09.2018

«Барыс» Омбының «Авангард» клубынан 3:4 есебімен ұтылды

19.09.2018

Қостанайлық  спортшы қыз Азия мен Океания чемпионатынан қос алтын медаль әкелді

19.09.2018

Көп көрсеткішке көңіл толмайды

19.09.2018

Елбасы Есеп комитетінің төрайымы Наталья Годунованы қабылдады

19.09.2018

Аралдағы жатақхана туралы ақпарат негізсіз

19.09.2018

Оралда Құрманғазы Сағырбайұлының мерейтойы аясында республикалық конференция өтті

19.09.2018

Өскеменде Қазыбек би даңғылы ашылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу