Контр-адмирал Қалақауов

Жер-дүниені дүр сілкіндіріп, талай жанның өмірін жалмап, талай отбасының бақытын ұрлаған Отан соғысы уақыт өлшемі бойынша бес жылға созылғанмен, оның қайғы-қасіретке толы ізі, мұңға толы әңгімелері мен ерлікке толы естеліктері өміршең, ол – ұрпақтан-ұрпаққа жалғасып келеді. Қасіретін сезінгенде жүрек жабырқаса, ерлердің ерлігін айтқанда, көңіл мерейленіп шыға келеді. 

Егемен Қазақстан
06.09.2018 1565
2

Қазақтың қаракөз ұл-қыздары ерліктің ерен үлгісін көрсетіп, тіпті қыршынынан қиылса да, өзгелер алдында туған елінің мерейін мәңгілікке көтеріп кетті, жатқа қазақтың батыр халық екенін дәлелдеп берді. Маңғыстау өңірінің перзенттері – Жұмағали Қалдығараев, Мәди Бегенов Кеңес Одағының Батырлары атанса, Берлинді алғаш бомбалаған қазақ – ұш­қыш Біләл Қалиев Батыр атағына ұсы­нылғанмен, кезекті сапардан оралмай оққа ұшуына байланысты атаққа қол жеткізе алмай кетті. Сол секілді ай­рық­ша батырлығымен жоғары мара­пат­қа ұсыныла тұрып, ататегіндегі ақтаң­дақ­тар салдарынан аталмыш атақты ала алмаған, бірақ өз ерлігін дәлелдеп «Даңқ» орденінің толық иегері атанған Кемер Оңғалбаев, Ленин орденді Исатай Сүйеубаев, Бас қолбасшыдан 13 рет алғыс хат алған, I, II дәрежелі «Отан соғысы» орденінің, III дәрежелі «Даңқ» және «Қызыл жұлдыз» ордендерінің иегері, ұшқыш Бегейбай Ахметов ел мақтаныштарына айналды. Олардың бірқатары Маңғыстау даласындағы аласапырандарға байланысты көрші түрікмен жерінен соғысқа аттанғанмен, Маңғыстаудың төл перзенттері болатын. 

Ал Маңғыстаудың өзі де соғыс даласынан алшақ жатқан аймақ болып қала берген жоқ – соғыстың алғашқы жылдарында фашистердің ішке дендей енуі салдарынан, яғни майдан шебінің Еділ, Кавказға дейін жетуіне орай бұл өңірдің маңызы арта түсті. Деректер соғыс жүріп жатқан өңірлердегі балық консервілеу және жүзбелі балық өңдеу зауыттары, балық майын өндіретін станса және кеме жөн­деу зауыты секілді қорғанысқа, май­данға қажетті кәсіпорындардың Маң­ғыс­тауға көшірілгенін айтады. Балыққа қатыс­ты зауыттарға майданға азық дайын­дау міндеттелсе, кеме жөндеу зауыты Каспий акваториясындағы зақымданған кемелерді жөндеумен айналысқан. Тіпті деректер ел аузында «Малютка» атанған шағын торпедолық кеме жасайтын әскери зауыттың Маңғыстауда оңаша қойнауда орналасып, кеме құрастырғанын алға тартады. «Малюткамен» жауға атойлай ұмтылып, көк айдын үстінде аласапыран айқасқа кірген ердің бірі – маңғыстаулық Қалмағанбет Қалақауов. 

Маңғыстау ауданының Жармыш ауылында 1923 жылы дүниеге келген Қалмағанбеттің ата-анасы Қалақау мен Шүрек 1931-1932 жылдардағы дүр­белеңде Түрікменстанға қоныс аударады. Оқу-білімге құштар, зерек Қал­ма­ғанбет алдымен Ашхабадтағы жұмыс­шы факуль­тетін үздік бітіріп, 1939 жылы осы қаладағы ауылшаруашылық инсти­туты­ның құрылыс-механика факультетіне оқуға түсіп, екінші курста оқып жүргенде әскер қатарына шақыртылады. 1941 жылы Қ.Қалақауов Ленинград майданына түсіп, «Старая русь» ұрыстарында шайқасады. Соғыстағы қайтпас батылдығы, шеберлігі мен ерлігі үшін «Даңқ», «Қызыл жұлдыз» ордендерімен марапатталады. 1943 жылы көзге түскен ширақ та жалынды жас Жоғарғы Бас штабтың бұйрығымен Баку жоғарғы әскери теңіз флоты учи­ли­щесіне жіберіледі. Училищені бітір­ген соң Қызыл Тулы Балтық флотына басшылық қызметке жұмсалып, туған жері – Қазақстанда, оның ішінде Маңғыстаудағы Саура жерінде жасалған «Малюткамен» Ленинград майданын бетке алады. Соғыстың қиян-кескі күн­деріне, Ле­нинградты азат етуге бастан-аяқ қатыс­­­қан теңізші офицер Қалақауов Жеңіс мейрамын Одер сағасында қарсы ала­ды. Жеңісті асыға күтіп, жалау­ла­та қар­­сы алғанмен, елге қайтпай әс­кер са­­­пын­­да қалған Қалмағанбет Ленин­­г­рад­­­тағы Жоғары әскери теңіз ака­де­­мия­­­­сын үздік бітіріп, Солтүстік Мұзды мұхит бассейнінде, Қара теңізде әскери фл­о­­ти­­л­ияда жоғары қызметте болады. Сухуми, Батуми, Мурманск қала­ла­рын­­­дағы әскери теңіз флоттарында ба­с­­­шы­­лық қызмет атқарады, әскери қыз­мет­ті Севастополь қаласындағы Жоғары Әскери теңіз училищесінің кафед­ра меңгерушісі болып аяқтаған, қазақ, орыс, түрікмен, неміс, ағылшын тіл­дерінде сөйлейтін, сауатты азамат Қал­маған­бет Қалақауов отбасымен Сева­сто­поль қаласына тұрақтап, зайыбы Шар­хат екеуі қала халқының сыйлы аза­мат­тары атанады, қыздары Дина мен Жібек­ті қатарынан кем қылмай өсіреді. Қале­кең тегі маңғыстаулық қыз Шархат Бисен­қызымен 1948 жылы отасады, ата-ана­сының қуғынға ұшырауына байла­ныс­ты балалар үйінде тәрбиеленген Шар­хат Аш­хабад университетінің орыс тілі мен әдебиеті факультетін бітірген ұстаз. Бірін­ші рангты капитан Қ.Қалақауов 70 жасқа толғанда «Севастополь қаласының құрметті азаматы» атағы беріледі, арада төрт жыл өткенде, яғни 74 жасында қазақ­тан шыққан алғашқы жоғары білім­ді әскери теңізші офицер, бірнеше жауын­герлік марапаттардың иегері, контр-адмирал Қалмағанбет Қалақауов өмірден өтеді. 

Өмір жолынан тағдырдың желі Қал­маға­нб­етті қаңбақтай қақпақылдап, ай­даудай-ақ айдағанын аңғарамыз. Өн­дірдей жас кезінде туған елден түрікмен еліне кеткен ол ары қарай қан майданға ат­танып, «баспаған жері, бармаған тауы» қал­май­ды. Шөлде туылған бала теңіз тар­ланына айналады және теңізші әскери ма­ман­дарды дайындаушы жоғары шенді офи­­цер атанады. Бес жыл бойы қан май­дан­­да арпалысып, ерлікке толы соғыс жо­л­дары­нан өткен батырлығы тағы бар. Қазақ жат жерде, қиын кезде өзінің ғана емес, хал­қының абырой-беделін биік ұс­тап өт­­кен Қалмағанбет Қалақауов сынды ұл­­­дарын мәңгі мақтаныш етуге тиіс, алай­­да өмірі жат жерде өрілген контр-адми­­р­ал­­­­дың есімі барша қазақ түгілі маң­ғыс­­тау­лық­тардың өзіне етене таныс емес­тігі өкі­нішті. Өзге елден майданға атта­нып, жат жерде еңбек етіп, шет жұрттан топы­рақ бұйыруы – тағдыр, оны ешкім сұрап ал­май­ды, ең бастысы – азаматтық атына, ел-жұр­ты­­ның абыройына кір келтірмей өтуі. 

Гүлайым ШЫНТЕМІРҚЫЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

Маңғыстау облысы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.01.2019

Құнарсыз тағам аурушаңдыққа жол ашады

16.01.2019

Паң кейіптегі Гагарин

16.01.2019

Поэзия

16.01.2019

Браконьерлермен күрескен инспектор Ерлан Нұрғалиев қаза тапты

16.01.2019

Қазақтың қара есептері

16.01.2019

Бір университетте - сегіз жеңімпаз

16.01.2019

«Мұғалім мәртебесі» заңына қатысты 8 мыңнан астам ұсыныс түскен

16.01.2019

Білім мен руханият ордасы

16.01.2019

Жас мамандар Балқашқа келіп, баспаналы болды

16.01.2019

Дәрі-дәрмек бағасы реттеледі

16.01.2019

Медициналық туризмді дамытуға үлес қоспақ

16.01.2019

Енді дәрігер «қағазсыз» емдейді

16.01.2019

Саланы ілгерілетудің соны мүмкіндіктері

16.01.2019

Түркістанның (Шауғар, Ясы) ортағасырлық кемеңгер перзенттері жайлы жаңа деректер

16.01.2019

Ескі тарихтың жаңаша жазылуы

16.01.2019

Нөмір сатудан 4 миллиард теңге табыс түсті

16.01.2019

Bas paıda algorıtmi

16.01.2019

Электронды қызмет – заманауи міндет

16.01.2019

Өмірдегі орны бөлек еді

16.01.2019

Қазақстанда баспасөздің міндеті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Bas paıda algorıtmi

Bas paıdany oılaý – búkil adam balasyna tán dúnıe. Ár adam balasynyń «ózim degende ógiz qara kúshim bar» degen qaǵıdat boıynsha tirshilik quratyny túsinikti. Biraq adam balasy qoǵam ishinde ómir súretindikten ár adamǵa tán osy qasıetti shektep ustaýǵa, ony qoǵamdyq múddege nemese qoǵamdyq ortada qalyptasqan tártipke baǵyndyrýǵa týra keledi. О́ıtkeni munsyz qoǵam damı almaıdy.

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Ońtaılandyrý ońalta ma, omalta ma?

Orta bilim salasyna qatysty taǵy bir ońtaılandyrýdyń qulaǵy qyltıyp, «bul qalaı bastalyp, qalaı aıaqtalady?» degen sansyz suraq kóptiń kókeıin búlkildetip otyr. «Qundylyqtar aýysatyn, shyndyqtar shatysatyn uly ózgerister týysynda ómirdiń ózi karnavalǵa uqsap ketedi», dep Mıhaıl Bahtın aıtpaqshy, bilim salasyndaǵy mundaı reformalardan jurttyń júıkesi juqarý bylaı tursyn, karnavalǵa aınalyp bara ma degen kúdik joq emes. Qabyldanǵan, tolyqtyrylǵan zańdar, ár mınıstrdiń tusynda túzilgen baǵdarlamalar, oǵan bólingen qarjy – «óıtemiz de, búıtemiz» dep keletin jarnamaǵa bergisiz jıyndar, konferensıalar, onda sóılenetin sózder qısapsyz desek, artyq aıtqandyq bolmas.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Úılený men úı bolýdyń arasy

Statıstıka komıtetiniń ótken jylǵy máli­me­tine qaraǵanda, elimizde sońǵy on jylda 1,5 mıllıon jup otaý qursa, osy kezeńde 1 mıl­lıonnan astam jup ajyrasqan. Bul – árbir úshinshi neke buzyldy degen sóz.

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Oıynshyq týraly oı

«Bárimiz balalyqtyń aýylynan kelgen­biz», oıynshyqpen oınaıtyn jastan áldeqas­han asyp ketsek te, keı-keıde balalarymyzdyń qolyndaǵyǵa qyzyǵa qarap qoıamyz. Qyńqyldap qandaı oıyn­s­hyq suraǵanyn, dúken sórelerinen kóz ala almaı turatynyn baqylaı júrip, búgingi balalardyń talǵamyn da birshama túsinip qalǵan sıaqtymyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Ataý men aqaý

Dúken, meıramhana, qonaq úı, shashtaraz, sulýlyq, sán salondary, basqa da túrli nysandardyń ataýy mańdaıshaǵa japsyryla salǵan jáı ǵana jazý emes, ulttyq bolmysymyzdy, ulttyq rýhymyzdy, qoǵamdyq sanany qalyptastyratyn, tárbıelik máni zor mańyzdy faktor sanalady. Solaı degenmen ókinishke qaraı, bul qurǵyryń túbiri sýyrylmaı qalyp qoıatyn aramshópti qansha otaǵanyńmen qaıta-qaıta qaýlap shyǵa beretini sıaqty áli kúnge deıin sheshimin tappaǵan túıini kóp túıtkildiń birine aınalyp otyr.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу