Халық өсімі – әлеуетті даму кепілі

Еліміздегі демографиялық ахуалды мемлекет үнемі бақылауда ұстап, ерекше мән беріп отырады. Әлем картасынан ойып тұрып орын алатын Қазақстан үшін адам капиталы, демографияның көтерілуі өте маңызды. Алдағы жылы елдің әрбір тұрғынын немесе аумағын сипаттайтын және жеке зерттеу негізінде алынатын демографиялық, экономикалық және әлеуметтік деректерді жинау үдерісі бойынша ұлттық халық санағы келе жатқаны белгілі. Осы ретте жыл басынан бергі халықтың өсімі мен өлім-жітіміне назар салған болатынбыз.

Егемен Қазақстан
07.09.2018 2643
2

Біріккен Ұлттар Ұйымы дайын­даған әлемдегі демо­гра­фия­лық ахуал жайлы сарап­тама­ға сенсек, 2050 жылға қарай әлем халқының саны 9,6 мил­лиард адам болуы әбден ық­ти­мал. Бұл Қазақстан сияқты жер көлемі мен халық саны ара­сындағы алшақтығы жоғары елдер үшін адам ресурсы айна­ла­сындағы мәсе­лелерді туындатуы мүмкін. Елі­мізде 2018 жылдың 1 шілдедегі жағ­дай бойын­ша халық саны 18 272,4 мың адамды құрады, со­ның ішінде қалалықтар – 10 529,1 мың, яғни 57,6%, ал ауыл­дықтар 42,4%-пен 7 743,3 мың адамды құраған. Бұл көрсет­кіш 2017 жылғы 1 шіл­демен салыс­тырғанда халық саны 238,1 мың адамға немесе 1,3% -ке өскендігін байқатады. 

Демографиялық және әлеу­мет­тік статистика басқар­ма­сы­ның басшысы Гүлмира Қарауы­­­лованың айтуынша, шіл­деден бергі уақытта Қазақ­стан хал­­қы­­ның саны 18 316 343 болып, тағы 44 мыңдай адамға толық­­қан. «АХАТ органдары ұсын­­ған азаматтық хал актілері жаз­­ба­ла­р­ындағы мәліметтерді өңдеу нәтижесінде, 2018 жылғы қаң­тар-маусымда туыл­ған­дар са­ны 192,7 мың адамды құ­рады, бұл 2017 жылғы қаңтар-мау­сым­ға қарағанда 1,8%-ке көп. 

Туу­дың жалпы коэф­фициенті 1000 адамға 21,26 туылғандарды құ­ра­ды. Биыл­ғы республика хал­қы­ның табиғи өсімі 2017 жылғы қаң­тар-мау­сыммен салыс­тыр­ғанда 3,3 мың адамға немесе 2,7%-ке көбейіп, 125,9 мың адамға жетті. Табиғи өсімнің жалпы коэффициенті 1000 адамға шаққанда 13,89 адамды құрады», дейді департамент басшысы Г.Сайлаубекқызы.

Бүгінде елімізде Қазақстан халқы санының табиғи қозғалысын онлайн режимде көрсететін есептеуіш іске қосылған. Статистика комитетінің сайтында орналасқан Қазақстан халқы санының есептеуіші көрсеткен мәліметке сүйенсек, әрбір 76 секунд сайын 1 нәресте дүниеге келеді.

Алайда отандық демографтар қарастырылып отырған кезеңде қайтыс болғандар саны 66, 8 адамды құрап, былтырға қарағанда 0,1 процентке көп екенін айтады. 

Жыл басынан бері республикада 1 жасқа дейінгі 1 626 нәресте өлімі тіркелді. Өкінішке қарай, былтырдан бері 1 жасқа дейінгі шетінеген нәресте саны 1,3%-ке көбейген. Демографиялық және әлеуметтік статистика басқармасының мәлімдеуінше, нәресте өлім-жітімінің негізгі себебі – перинаталдық кезеңде пайда болатын жағдайлар. Бұдан биыл 782 нәресте шетінеп, нәрестелер арасындағы жалпы өлім санының 48,1%-ін құрады. Туа біткен ауытқулардан – 328, тыныс органдары ауруларынан – 124 , инфекциялық пен паразитарлы аурулардан – 86 нәресте қайтыс болды. 

Халықтың көші-қоны да елдің демографиялық ахуалына айрықша әсер етеді. Көптеген ақпарат көздері жыл басынан бері Қазақстаннан 17 171 адам шетелге қоныс аударғандығын жарыса жазды. Алайда мамандар тоқсаныншы жылдардағы тоқыраумен салыстырғанда бұл көрсеткіштің айтарлықтай алаңдату тудырмайтынына сендіреді. Көбіне жаз айларында бұл көрсеткіштің арта түсетінін оқу жылының басталуымен байланыстыруға болады. Ұлттық экономика министрлігінің мәліметінше, еліміздегі негізгі көші-қон алмасуы ТМД мемлекеттерімен арада болып жатыр. ТМД елдерінен келгендердің үлесі – 77,2 процент, ал ТМД елдеріне кеткендердің үлесі 89,7 процентті құрайды.

Әлеуметтiк-демографиялық дамуда iшкi көшiқондық үдеріс те ерекше орын алады. Облысаралық және облыстың өз iшiндегi механикалық қозғалыстарға келер болсақ, өңіраралық көшіп-қонушылардың үлесіне еліміздің жалпы ішкі көшіп-қонушылар санының 44,9%-тін кұрайды. Өңіраралық көші-қонның оң айырымы Астана қаласында – 5 748 адам, Алматы қаласында – 17 715 адам және Шымкент қаласында 43 222 адамды көрсетіп, мегаполистік шаһарларда ерекше көрiнiс тауып отыр. Бұл халықтың белгілі бір жерге шоғырлануына ең алдымен жұмыс көзінің болуы, қолайлы инфрақұрылым мен әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігі әсер ететіндігін тағы да айғақтай түсті. 

Мирас АСАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР
КОЛУМНИСТЕР

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

О́mir súrý salty

BUU aqparatyna saı, áıelder arasynda eń joǵary ortasha ómir súrý uzaqtyǵy boıynsha 86,8 jaspen Japonıa aldyńǵy qatarda tursa, er adamdar arasynda 81,3 jaspen Shveısarıa birinshi orynda. Al keıbir elderde ortasha ómir súrý uzaqtyǵy tipti 60 jasqa da jetpeıdi. «Nege?» degen suraqqa túrli faktorlardy keltire otyryp jaýap berýge bolady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу