Халық өсімі – әлеуетті даму кепілі

Еліміздегі демографиялық ахуалды мемлекет үнемі бақылауда ұстап, ерекше мән беріп отырады. Әлем картасынан ойып тұрып орын алатын Қазақстан үшін адам капиталы, демографияның көтерілуі өте маңызды. Алдағы жылы елдің әрбір тұрғынын немесе аумағын сипаттайтын және жеке зерттеу негізінде алынатын демографиялық, экономикалық және әлеуметтік деректерді жинау үдерісі бойынша ұлттық халық санағы келе жатқаны белгілі. Осы ретте жыл басынан бергі халықтың өсімі мен өлім-жітіміне назар салған болатынбыз.

Егемен Қазақстан
07.09.2018 2968
2

Біріккен Ұлттар Ұйымы дайын­даған әлемдегі демо­гра­фия­лық ахуал жайлы сарап­тама­ға сенсек, 2050 жылға қарай әлем халқының саны 9,6 мил­лиард адам болуы әбден ық­ти­мал. Бұл Қазақстан сияқты жер көлемі мен халық саны ара­сындағы алшақтығы жоғары елдер үшін адам ресурсы айна­ла­сындағы мәсе­лелерді туындатуы мүмкін. Елі­мізде 2018 жылдың 1 шілдедегі жағ­дай бойын­ша халық саны 18 272,4 мың адамды құрады, со­ның ішінде қалалықтар – 10 529,1 мың, яғни 57,6%, ал ауыл­дықтар 42,4%-пен 7 743,3 мың адамды құраған. Бұл көрсет­кіш 2017 жылғы 1 шіл­демен салыс­тырғанда халық саны 238,1 мың адамға немесе 1,3% -ке өскендігін байқатады. 

Демографиялық және әлеу­мет­тік статистика басқар­ма­сы­ның басшысы Гүлмира Қарауы­­­лованың айтуынша, шіл­деден бергі уақытта Қазақ­стан хал­­қы­­ның саны 18 316 343 болып, тағы 44 мыңдай адамға толық­­қан. «АХАТ органдары ұсын­­ған азаматтық хал актілері жаз­­ба­ла­р­ындағы мәліметтерді өңдеу нәтижесінде, 2018 жылғы қаң­тар-маусымда туыл­ған­дар са­ны 192,7 мың адамды құ­рады, бұл 2017 жылғы қаңтар-мау­сым­ға қарағанда 1,8%-ке көп. 

Туу­дың жалпы коэф­фициенті 1000 адамға 21,26 туылғандарды құ­ра­ды. Биыл­ғы республика хал­қы­ның табиғи өсімі 2017 жылғы қаң­тар-мау­сыммен салыс­тыр­ғанда 3,3 мың адамға немесе 2,7%-ке көбейіп, 125,9 мың адамға жетті. Табиғи өсімнің жалпы коэффициенті 1000 адамға шаққанда 13,89 адамды құрады», дейді департамент басшысы Г.Сайлаубекқызы.

Бүгінде елімізде Қазақстан халқы санының табиғи қозғалысын онлайн режимде көрсететін есептеуіш іске қосылған. Статистика комитетінің сайтында орналасқан Қазақстан халқы санының есептеуіші көрсеткен мәліметке сүйенсек, әрбір 76 секунд сайын 1 нәресте дүниеге келеді.

Алайда отандық демографтар қарастырылып отырған кезеңде қайтыс болғандар саны 66, 8 адамды құрап, былтырға қарағанда 0,1 процентке көп екенін айтады. 

Жыл басынан бері республикада 1 жасқа дейінгі 1 626 нәресте өлімі тіркелді. Өкінішке қарай, былтырдан бері 1 жасқа дейінгі шетінеген нәресте саны 1,3%-ке көбейген. Демографиялық және әлеуметтік статистика басқармасының мәлімдеуінше, нәресте өлім-жітімінің негізгі себебі – перинаталдық кезеңде пайда болатын жағдайлар. Бұдан биыл 782 нәресте шетінеп, нәрестелер арасындағы жалпы өлім санының 48,1%-ін құрады. Туа біткен ауытқулардан – 328, тыныс органдары ауруларынан – 124 , инфекциялық пен паразитарлы аурулардан – 86 нәресте қайтыс болды. 

Халықтың көші-қоны да елдің демографиялық ахуалына айрықша әсер етеді. Көптеген ақпарат көздері жыл басынан бері Қазақстаннан 17 171 адам шетелге қоныс аударғандығын жарыса жазды. Алайда мамандар тоқсаныншы жылдардағы тоқыраумен салыстырғанда бұл көрсеткіштің айтарлықтай алаңдату тудырмайтынына сендіреді. Көбіне жаз айларында бұл көрсеткіштің арта түсетінін оқу жылының басталуымен байланыстыруға болады. Ұлттық экономика министрлігінің мәліметінше, еліміздегі негізгі көші-қон алмасуы ТМД мемлекеттерімен арада болып жатыр. ТМД елдерінен келгендердің үлесі – 77,2 процент, ал ТМД елдеріне кеткендердің үлесі 89,7 процентті құрайды.

Әлеуметтiк-демографиялық дамуда iшкi көшiқондық үдеріс те ерекше орын алады. Облысаралық және облыстың өз iшiндегi механикалық қозғалыстарға келер болсақ, өңіраралық көшіп-қонушылардың үлесіне еліміздің жалпы ішкі көшіп-қонушылар санының 44,9%-тін кұрайды. Өңіраралық көші-қонның оң айырымы Астана қаласында – 5 748 адам, Алматы қаласында – 17 715 адам және Шымкент қаласында 43 222 адамды көрсетіп, мегаполистік шаһарларда ерекше көрiнiс тауып отыр. Бұл халықтың белгілі бір жерге шоғырлануына ең алдымен жұмыс көзінің болуы, қолайлы инфрақұрылым мен әлеуметтік қызметтердің қолжетімділігі әсер ететіндігін тағы да айғақтай түсті. 

Мирас АСАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу