Отандық киім неге қымбат?

«Танымаған жерде тон сыйлы» деген қазақтан қалған бір тәмсілдің астарында терең мән бар. Қай заманда да келісті, көркем, сымбатына сәні сай киіне білген тұлғалар жұрт назарында. Адам көркі – шүберектің түр-түрі бар десек, жан қалауыңызға жақын келісті киім тіктіріп, төрткүл дүниенің кез келген бұрышынан ұнатқан үлгіңізге тапсырыс беруге бүгінде мүмкіндік мол. Оның үстіне, маусым сайын жаңа трендтерге негізделген киім үлгілерінің мыңдаған түрін шертіп жүріп таңдауға болады. 

Егемен Қазақстан
07.09.2018 3243
2

Әлемде киімге деген сұраныс артуда

Тіпті, бүгінгі киім нарығының шарықтау шегіне жеткені сондай, «брендтік», «люкстік киім­дер» деп екшеленіп, құны алтын­нан да бағалы бола бастады. Бұл үдерістен қазақ дизайнер­лері де қалыс қалған жоқ. Отан­дық өнімнің жарнамасы жер жарып тұрмаса да, бағасы шет­елдік киім­дермен бірдей. Себе­бі отан­дық бренд қалыптасты­ру­шылар ма­та­дан бастап, қажетті жабдық­тар­дың барлығын сырттан алдырады.

Таяуда түрік лирасының дол­ларға шаққандағы бағамы 27 про­центке құлдырап, ре­корд­­­тық көрсеткіш орнатты. Бұл жағ­­­дайды туристер тиімді пайда­­­ланып, қоржындарын түрік тауар­­ларына толтырып үлгер­ген. Әсі­­ресе, Chanel, Louis Vuitton бу­тик­­терінің алдында Азия мен Араб елдерінен кел­ген турис­­тердің қарасы қалың. Осы­ған орай, Блумберг агенттігі сарап­­тама жасап, Түркиядағы сауда-сат­тық өткен жылдың жаз мез­гі­лімен салыстырғанда 30 про­цент­ке артқандығын анық­тады. Ке­мер­дегі әшекей бұйым­дар сата­тын дүкеннің иесі Эрол Калачтың ай­туынша, лира ба­ғамының өз­геруі сауда-саттық­тың, оның ішінде косметика, әше­кей бұйым­дар мен киімдердің көптеп саты­луына әсер еткен. Оның үстіне тауар­лардың бар­лық түрін түріктердің өздері өнді­ретін болғандықтан өнімге қосы­латын процент мөлшері кеміп, ба­ғасы да арзандай түседі. Осыдан барып, өнім өндіруде шикізат­тың елімізде өңделуі, оны сұрып­тап дайын өнім шығаруға ұсынатын шағын цехтардың көптеп ашылуы аса маңызды екенін түсінеміз. 

Қазір қажетті материалдардың сырттан әкелінуі экономикадағы қалыпты үдеріске айналып отыр. Әлбетте, бұл жалпы сатылымдағы бағаның аспандап кетуіне негізгі себеп болмақ. Ал шикізатты сырттан алып, одан дайын материал жасап, оны еселеп қайта сыртқа шығару арқылы пайдаға шаш етектен кенелген дамыған мемлекеттер аз емес. 

Оның өзінде сауда нарығында шикізаттың құны соншалықты қымбатқа түсе қоймайтыны белгілі. Мысалы, Еуропа елдері, оның ішінде сәнді киімнің отаны саналатын Италия мен Франция қара қойдың жүндерін арнайы тапсырыспен алдырады. Олардың талабы бойынша шикізат тасымалдайтын елден жүнді жуып жіберуге қатаң тыйым салынған. Еуропалықтарда жүнді тазартудан бастап, мата жасауға дейінгі кезеңді қамтитын арнайы цехтар жұмыс істейді. Яғни шикізаттан қандай жағдайда сапалы материал алуға болатынын жақсы меңгерген. Сол үшін де өздерінде бекітілген ереже бойынша жұмыс жүргізіп отыр. Бүгінде еуропалықтардың сәнді, сапалы маталарына сұраныс жоғары, оның бағасы да арзанға түспейді. Соған қарамастан, қоғамда дайын маталардан брендтік киім тігіп, оған «отандық өнім» деп атау беріп, саудасын қыздырып жүрген сәнгерлер де, тігіншілер де, кәсіпкерлер де жетерлік.

Әлемдік киім нарығының қалыптасу дәуірі дамыған елдерде шарықтау шегіне жетті десек, артық айтпаған болар едік. Оған дәлел Forbes келтірген мына бір ақпарат. Бүгінде Gucci, Louis Vuitton, Burberry, Chanel, Versace, Prada, Dior, Alexander McQween, Giorgio Armani, Ralph Lauren, Hermes, Dolce & Gabbana, Salvatore Ferragamo, Dunhill, Calvin Klein сынды брендтер шартарапты жаулап үлгерді. Оның бір көрінісі мынада. Соңғы екі жылда сәнге сауаттылығы артқан қауымның қарасы қалыңдап, киім алушылар саны 3,5-тен 4,5 процентке артып отыр. Егер бұған дейін киім нарығы Еуропа мен Солтүстік Африкада қарқынды дамыса, бұл үдерістің соңғы екі жылда географиялық орны өзгеріп, Азия мен Оңтүстік Америка елдеріне қарай ауысқан. Десе де, әлемдік деңгейдегі брендтік киім индустриясында мәселелер де бар. Бұл туралы таяуда McKinsey және Company агенттіктері сараптама жасап, цифрлы технологиялардың сән саласына енуі арқылы екі есе пайда табуға болатынын, бірақ бұл мәселеге келгенде оқ бойы озық тұрған брендтердің өзі ақсап тұрғанын жазады. Бүгінгі цифрлы дәуірдің алпауыттары Alibaba және Amazon сынды корпорациялар жоғарыда аталған сән индустриясының өкілдерін бірлесе жұмыс істеуге, әр тауар өндірушінің коммуникациялық арнасын қалыптастыруға үндеп отыр. Алдағы екі жылда цифрлы әлемге қосылу арқылы өнімдерін насихаттауға ниет білдірушілер саны 75 процентке жетеді деген болжам бар. 

Шетелдік материалдардан жасалған «отандық өнім»

Соңғы уақытта Қазақстанда отандық өнімдердің үлесі артып, жеңіл өнеркәсіпті дамытуда сең қозғала бастағандай. Киім, тоқыма өндірісі өткен жыл­мен салыстырғанда 15,5 про­центке артқан. Оның ішінде рес­публикалық көрсеткіштің 51 проценті Алматы облысына тиесілі. Бұл өңірде елге танылып үлгерген «GLASMAN», «Ар­лан 777», «ТФ Ажар», «Ме­диатекс-Н», «Texti Market» сынды брендтер бар. Киім өндірісі бойынша екінші орында Қарағанды облысы тұр. Аталған өңірдегі киім өнеркәсібі жалпы көрсеткіштің 16,1 процентін құрайды. Онда сыртқы киім шығаратын «Temirtau assoclates and ancillarles» компаниясы және арнаулы киімдер шығаратын «Ютария LTD» ЖШС жұмыс істейді. Ал үздік үштіктің қа­тарына кіретін Алматы қаласына жалпы көрсеткіштің 14,6 проценті тиесілі. Дегенмен, елдегі жеңіл өнеркәсіп, оның ішінде киім өндірісі енді қарқын ала бастаған салалардың қатарында. Себебі, елімізде сырттан келетін дайын өнімдердің үлесі басым. Мысалы, тоқылған жемпірлер мен кеудешелердің 98,9 про­центі сырттан әкелінсе, бар бол­ғаны 1,1 проценті отандық өнім. Сыртқы киімдердің 97,9 про­центі шетелден келсе, 2,1 про­центі қазақстандық өнім, ал спорттық киімдердің 83,1 про­центі импорттық тауарлар болса, 16,9 процент отандық өнімнің үлесі. Шұлық сынды тоқыма өнімдердің 80,7 проценті сырттан келетін тауарлар, ал 19,3 проценті өзіміздің өнімдер. 

Отандық өндірушілердің на­рықты толық қамтамасыз етуге әлеуеті жеткіліксіз болуы­на қандай себеп түрткі екенін білу үшін бірнеше киім шыға­ратын фабрикалар мен шебер­ха­на­ларға хабарласып көрген едік. Kazakhstan Brand Incubator-дың негізін қалаушы Айка есімді дизайнердің айтуынша, соңғы жылдары отандық киім шығаратын ірілі-ұсақты фабрикалар мен жеке дизайнерлер Қазақстандағы киім индустриясын ілгерілетіп, тың жаңалықтар әкелуде. Көпшілігі әйелдерге арналған киімдер мен аксесуарлар және ерлерге арналған костюмдер мен балалар киімін өндіруді қолға алған. Десе де қазақстандық брендтердің сапасы әлемдік деңгейге жете алмай отыр. Отандық киімдер сыртқа экспортталған кезде тұрақты түрде ауқымды көлемде тауар жеткізу мүмкін емес. Бізге бүгінгі таңда ішкі нарығын жау­лаған Италия, Түркия, Оңтүстік Корея, Қытай сынды алпауыт мемлекеттердің тауар айна­лымын қалыптастырудағы жүйесі үлгі болуы тиіс. Аталған елдерде экспорт мәселесі мем­ле­кеттік деңгейде реттеліп отырғандықтан, бұл саланың дамуы ерекше байқалады. Екін­шіден, әлемдік стандарттарға сай келетін коллекциялар құрып, соңғы трендтердің негізінде киім үлгілерін жасай білуге үйрететін оқу орындары бар. Онда өнімнің шикізат күйіндегі дайын­­да­луынан бастап, дүкен сөре­леріне жайғасуына дейінгі ке­зең­дер толық қарастырылады. Ди­зай­нердің ойынша, кезінде италия­лықтар мен франциялықтар ойлап тапқан киім үлгілерінің бүгінде Түркия, Польша, Ру­мыния, Қытай, Үндістанда бала­ма нұсқалары тігіледі. Айта ке­терлігі, көшірме көпшілікке қол­жетімді болғанымен де ерекшеленіп отыр. Ал таза ита­лиялық, иә болмаса франциялық киімдердің сапасы жоғары бағаланып, құны да қымбат болады. Әлбетте «люкс киімдерді» киюді кез-келгеннің қалтасы көтере бермейтіні ұғынықты. Сұраныс жоқ болғаннан кейін елімізде ресми түрде еуропалық бренд киім сататын бір ғана дүкен тіркелген. 

Дизайнер Айка қазақстандық бренд қалыптастырушылардың жиі ұшырасатын мәселелерін жіпке тізіп берді. Ол мәселенің мәнісін былай түсіндіреді:

− Біріншіден, киім тігуге қажетті материалдың барлығын өзге мемлекеттерден алдырамыз. «Бізде неліктен отандық өнімнің бағасы қымбат?» деген сұрақ жиі қойылады. Алдымен, киім құнына жолға кететін шы­ғындар мен кедендік салықты қосамыз. Оның үстіне Түркия, Қы­таймен салыстырғанда елі­мізде тігінші, иә, болмаса өзге де қызметкерлерге берілетін жа­лақы қымбат және жалға алатын орын құны да аспандап тұр. Қажетті заттарды сырттан алатын болған соң, доллармен сауда жасайтынымыз түсінікті. Бұл да отандық өнімдердің қымбатқа бағалануына тікелей әсер етеді. Мысалы, Италия, Қытай, Түр­кия, Ресейден иірімжіпті де, был­ғарыны да, жібекті де алдырамыз. Сонымен қатар өзге елдердегі тігін шеберханаларынан әлдеқайда үнемді, қаржылық тұрғыдан тиімді әдістерді көрдім. Оны елімізге енгізу қажет деп санаймын. Тағы бір мәселе, әлі күнге дейін сән индустриясын сала ретінде оқытатын мамандық жоқ. Бұл әуесқой тігіншілердің саны басым болғанымен кәсіби тұрғыдан кенже екендігін көрсетеді, – деді. Мәселенің мән-жайына қанық болғаннан кейін ақыры сырттан келетін дайын өнімге киім тігетін болсаңыздар, оның несі «отандық өнім» деген сыңайдағы қыңыр ойымызды жасыра алмадық. Сөйтсек, қазақстандық дизайнерлер ойдан шығарған туындыларын, яғни образдарын жасап, идея Қазақстанда туғандықтан киімге «отандық» деген атау береді екен. Көбіне шеберлер образдарын қазақы нақыштағы оюлармен өрнектеп, сәндеу арқылы өз брендтерін ерекшелейді. Ай­ка ханымның айтуынша, тым қа­зақы, яғни бұрынғының кимешегі мен комзолдарын күнделікті тұр­мысқа ешкім кие қоймайды. «Тек санамызға сіңіп кеткен еуро­палық киім үлгілеріне кейбір ұлттық нақыштағы өрнектердің ұшқынын көрсету арқылы сауданы жүргізуге болады» дейді ол. 

Біздегі брендтің жағдайы қандай?

Сананы тұрмыс билеген қоғамда ақша табудың сан түрлі заманауи жолы қалыптасып келеді. Бұрынғының сал-серілері мен жезтаңдай әншілері өнер саласында жүріп атағын мал табуға пайдалануға болатынын білсе, бүгінгі ұрпақтары алтынға малынып отырмас па еді. Қазіргі қоғамда «атақ» деген инвестиция салудың бір түріне айналып барады. Оған мысал, ел таныған тұлғалар жеке кәсіп ашып, жүрген жерінде жарнамалайтынын жиі естимыз. Солардың бірі «Мен сыйға тартқан орамал» әнімен елге танылған Роза Әлқожа. Әншінің 2 дизайнер, 6-7 тігіншіден құралған шағын шеберханасы орамал шығарумен айналысады. Орамалдарын Оң­түстік Кореядан, арасында Қытайдан 2-3 млн теңгеге алдырып отырады екен. Ал тігін машиналарын Ресейден әкелген. Бұл кәсіптің басы-қасында жүрген ұйымдастырушылары әзірге түсетін табыстың 60 проценті шикізат алуға жұмсалатынын айтады. Орамалдан соншалықты табыс кіріп отырмаса да, болашақта қалыптасқан бренд болу үшін қам жасап отырғандарын жасырмайды. Ал «Suerte» деп аталатын әйелдер киімін шығаратын отандық бренд маталарды БАӘ, Түркия, Оңтүстік Кореядан алдырып, одан тігілетін киімдерге ең азы екі есе баға қосатындарын айтады. Сатылымдағы киімнің орташа бағасын сұрағанымызда, 35-40 мың теңге төңірегінде деп жауап берді. Қолдан жасалған әшекей бұйымдармен безендірілсе, 75-80 мың теңге көлемінде сатылады. Аталған брендтің дизайнері Әсел Рахатованың айтуынша, шеберханада 8 адам еңбек етеді. Ішкі нарыққа тауар ұсынып отырғандарына 5 жыл. Елімізде аяқкиім нарығында қалыптасып үлгерген Shoes Republic бренді қажетті материалдарды Италия мен Түркиядан алады. Ең төмен баға 13 мың теңгеден басталады. Балалар киімі мен мектеп оқушыларына киім тігумен айналысып келе жатқанына 9 жылға жуық уақыт болған сау­да желісі «BMC Sales» ком­па­ния­сының директоры Бейбіт Күл­шікбаеваның айтуынша, бас­тапқыда мектеп формаларын дайын күйінде Түркиядан алып отырған. Мектепке арнал­ған киімдердің үлгісін қазақ­стан­дық дизайнерлермен бірлесе дайын­дап, Түркияға жібереді. Атал­ған елде үш айдың ішінде көрсе­тілген үлгі бойынша киімдер тігілген. Кейін елімізде цех, фаб­рика ашып, бүгінде Астана қа­ласының мектептерін 80 про­центке қамтамасыз етіп отыр. Ком­панияда жоғары мамандан­дырылған тігіншілер бар, бірақ аз. Сондықтан елде білікті мамандар дайындау қолға алынса, бұл саланың дамуы жаңа серпін алар еді деген пікірде компания директоры. 

Киім нарығында қалыптасып келе жатқан дизайнерлердің бүгінгі жағдайы айға қолымыз жетсе, ертең күнге де қолымыз жетедінің кері. Біз хабарласқан киім өндірушілер сөз соңында «мемлекет тарапынан қолдау бол­са, отандық өнімдердің баға­сы да қолжетімді болар еді» деген пікірлермен аяқталып жатты. Kazakhstan Brand Incubator-дың негі­зін қалаушы, дизайнер Айка сұх­батында 3-4 қазақстандық бренд өндірушілеріне сыртқы экс­портқа тауар шығаруға көмек­тесетінін, бұл жобанының 50 про­центін Еуразия қайта құ­ру және даму банкі қаржылан­дырып отырғанын айтқан-ды. Расында, бүгінде аталған банк Қазақстандағы киім индустрия­сына 1,2 млн еуро инвестиция құйып отыр. 70-ке жуық отандық компания киім нарығына қызы­ғушылық танытқан банкпен қоян-қолтық жұмыс істеу арқылы биік белестерді бағындыруды жоспарлауда. Еуразия қайта құру және даму банкінің Қазақстандағы өкілі Агриса Прейманиса, қазақстандық дизайнерлердің қарым-қабілеті еуропалықтардан артық болмаса, кем еместігін, тек бәсекеге қабілеттілікті арттырып, жаңа мүмкіндіктерге жол ашу жетіспей тұрғанын айтты. Тек тиісті мәселелердің шешімі табылып, киім нарығы тұтастай жүйелендірілсе, ел экономикасына да зор пайда болмақ. 

Еркежан АЙТҚАЗЫ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің Төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

21.02.2019

Қызылорда облысында электронды кітапханалар жұмыс істейді

21.02.2019

Шымкентте «Шымкентплан» құрылды

21.02.2019

Қарағанды облысында биыл дәрігерлерге 63 пәтер беріледі

21.02.2019

Ғалымбек Кенжебаев қазақ боксшыларының финалдағы жеңілісін түсіндірді

21.02.2019

Бангладеште өрт салдарынан 81 адам қаза тапты

21.02.2019

Мәжілісте Арал өңірінің өзекті мәселелері талқыланды

21.02.2019

Михаил Кукушкин Марсельдегі турнирдің ширек финалына өтті

21.02.2019

Қазақстан баскетболшылары әлем чемпионатына іріктеу кезеңінде Австралияны қабылдайды

21.02.2019

Қазақстандық гимнастар Мельбурндегі әлем кубогі кезеңіне қатысуда

21.02.2019

Австрияда шаңғы спорты түрлерінен әлем чемпионаты басталды

21.02.2019

Мәжілісте оңалту және банкроттық рәсімдерді жетiлдiру мәселелеріне қатысты дөңгелек үстел өтті

21.02.2019

Обыр дертінің соңғы кезеңінен келетін қауіп сейілді

21.02.2019

Бала Бақытжан «Өртте көрсеткен қайсарлығы үшін» медалімен марапатталды

21.02.2019

Елордада «Құқықтық тәртіп» жедел алдын алу іс-шарасы өтуде

21.02.2019

Мобильдік топтар базарларды аралап, бірыңғай жиынтық төлем туралы ақпарат беруде

21.02.2019

2018 жылы 4,9 мыңнан астам мүгедек жұмыспен қамтылды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу