Сана болмысты билесе құп

Еліміздің бас газетінен танымал журналист Сүлей­мен Мәмет­тің «Ұлт тағылымы» («ЕҚ», 1-тамыз, 2018 жыл) деген бағанын оқып, көбіміздің көкейіміздегі жайтты сөз еткеніне риза болып, қолыма қалам алдым. 

 
Егемен Қазақстан
07.09.2018 2533
2

Қай халықта да ешқашан ескір­­­мей­тін, құнын жоймайтын, өне бойы қасынан табылатын, ден қойған адам­ға дұрыс жол көрсететін мұра, рухани қазына бар. Оған қол жеткізу үшін, одан сабақ алу үшін алысқа бару­дың, қаражат жұмсаудың қажеті жоқ. Ол әркімнің үйінен, кез келген кітапханадан, үлкендер сөзінен табылады. Ол – әдебиеттегі, фило­софиядағы тағылым, даналық, мақал-мәтелдер, шешендік сөз­дер, ұлт тарихы, дәстүрі.

«Алтынның қолда барда қадірі жоқ» дейді. Өкініштісі сол – бұл қазынаға көңіл аударып, іздеу салып жатқан адамдар көп болмас.

Шынында да, ұлтты өсіретін, озық елдер қатарына қосатын тек қана жер байлығы, кен байлығы емес, рухтың мықтылығы, ұлт тағылымы, адам бойындағы ар-ұят, намыс. Жапондарда ар-намыс, жігер, еңбекке деген ықылас, зор патриоттық сезім, темірдей тәртіп бар. Сол арқылы бұл ел алдыңғы қатар­дан орын алып келеді. Қазақ дәс­түрі, қазақ тағылымы да ежелден бері ұрпаққа осындай рухани құнды­лықтарды ұсынып, аманат еткен.

«Біз, деп атап көрсетеді мақа­­ла авторы, жақсылық жолға сал­ған бабалар сөзінен көз жазып қалғандаймыз».

«Бізге қазір не жетпейді?» – деген орынды сұрақ қояды автор және оған өзі: «рухтың мық­­тылығы, жан мен тән тазалығы» деп жауап береді. Тап солай деп қостағымыз келеді. Тағы да автор­­ға сөз берейік: «Ұлттық та­нымды (тағылымды) көбіміз күнкөрістің шеңберімен шектеп қойдық. Өзімізді қойып, бесіктен белі енді шыққан ұрпа­ғымызды ұлттың «құлы» бол демей, уақыттың құлына айналдырып, бәрін ақша шешеді дегенге сендіріп бара жатқандаймыз. Жабайы капитализмнің жексұрын «жетістіктерін», нарықтың кейде халыққа емес, кейбір адамдарға қызмет ететін тұстарын желдей керне­тіп, арды емес, ақшаны алға шығарып жібердік».

Өсетін елдің, ұлттың көксей­тіні күнкөрістің күйбеңі ғана болмауы керек. Өсу, жетілу, алға жылжу, өрке­ниет­ті жолға түсу болуы керек.

Әл-Фарабиден шәкірттері сұрайды: «Ең мықты ел қандай ел?» деп. Сонда ғұлама қысқа ғана: «Қайыршысы жоқ ел» деп жауап береді. Халқы күнкөрістің қамын ғана ойлайтын елді дамы­ған ел деп айта алмайсың.

Соңғы кезде газеттерде, радиода, теледидарда сын, өзара сын көрінбей, кемшіліктер туралы ештеңе айтылмайтын болды. Сонда бәрі де ойдағыдай болғаны ма? «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген ғой қазақ. «Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады» демей ме?

Әрине, елдің жетістігін айту керек, көпшілік оны көруі керек. Ел үшін, ұлт үшін қуанып, анда-санда мақтаныш сезіміне бөленген де жақсы. Бірақ мынаны да ескеру керек. Өмір қай­шылық­сыз болмайды. Жетіс­тіктермен бірге кемшіліктер де, олқылықтар да болады. Күн сайын көріп жүрген нәрсе. Неге бұл кемшіліктер жойылмайды, қайталана береді? Жетістіктер ешқайда қашпас, ешкім оны тартып алмайды. Кемшіліктерді жою үшін ашық айту керек, талдау керек, кемшіліктерге жол берген кадрларды жауапқа тарту керек.

Мақала авторы Алаш арысы Сма­ғұл Садуақасұлының елдің кемел келешегін ойлап айтқан пікірін келтір­ген екен: «Кемшілікті айту – ұят емес, бар кемшілікті жоқ деп, одан құты­луға тырыспау ұят». Бәрімізге де арнап айтылған дерсің.

Ел болып, ұлт болып кемші­ліктерді жою үшін адамдарды ойландыратын, ортақ іске жұмылдыратын, белсенділікке жол ашатын амал не болса соны айтып мақтау, мақтану емес, қордаланған проблемаларды алға тарту, шешу жолдарын іздестіру  болса керек. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» дейді қазақ. Жайылып кеткен жемқорлықпен күресу үшін тиісті органдармен бірге бүкіл халық атсалысуы керек. Ол үшін, Елбасы атап көрсеткендей, адамның санасын, ниетін өзгерту керек, қоғамдық сананы жаңғырту керек. Рухани жаңғырудың мәнісі осы. «Біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып отыруы тиіс» дейді Нұрсұлтан Әбішұлы. Болмыс сананы билеп келсе, енді сана болмысты билеуі керек. Адамның санасы да, болмысы да, ісі де рухтан бастау алып, рухты жүзеге асыруы керек. 

Елбасының «Болашаққа бағ­дар: ­рухани жаңғыру» атты мақа­ла­сын­да айт­қан «орынсыз сән-сал­та­нат», астамшы­лық, даң­ғойлық, ысы­рапшылдық елде белең алып болды. Шынайы мәдениеттің белгісі осы ма? Жоқ, «керісінше, ұстам­­дылық, қана­ғатшылдық пен қара­па­йымдылық, үнемшілдік пен әр нәрсені ұтымды пайдалану», деп атап көрсетеді Елбасы.

Өкінішке қарай, өткеннің кертартпа тұстары, атап айтқанда, Абай атап көрсеткен, «өтірік, өсек, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ» бүгін де алдымыздан шыға береді. Демек, біз өткеннің ғана емес, бүгінгінің де кертартпа кеселдерінен қашық болуымыз керек.

Тілекжан РЫСҚАЛИЕВ,

философия ғылымдарының докторы,

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің профессоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

16.11.2018

Мемлекет басшысы Қазақстанның халық жазушысы Әбдіжәміл Нұрпейісовті қабылдады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу