Сана болмысты билесе құп

Еліміздің бас газетінен танымал журналист Сүлей­мен Мәмет­тің «Ұлт тағылымы» («ЕҚ», 1-тамыз, 2018 жыл) деген бағанын оқып, көбіміздің көкейіміздегі жайтты сөз еткеніне риза болып, қолыма қалам алдым. 

 
Егемен Қазақстан
07.09.2018 2612
2

Қай халықта да ешқашан ескір­­­мей­тін, құнын жоймайтын, өне бойы қасынан табылатын, ден қойған адам­ға дұрыс жол көрсететін мұра, рухани қазына бар. Оған қол жеткізу үшін, одан сабақ алу үшін алысқа бару­дың, қаражат жұмсаудың қажеті жоқ. Ол әркімнің үйінен, кез келген кітапханадан, үлкендер сөзінен табылады. Ол – әдебиеттегі, фило­софиядағы тағылым, даналық, мақал-мәтелдер, шешендік сөз­дер, ұлт тарихы, дәстүрі.

«Алтынның қолда барда қадірі жоқ» дейді. Өкініштісі сол – бұл қазынаға көңіл аударып, іздеу салып жатқан адамдар көп болмас.

Шынында да, ұлтты өсіретін, озық елдер қатарына қосатын тек қана жер байлығы, кен байлығы емес, рухтың мықтылығы, ұлт тағылымы, адам бойындағы ар-ұят, намыс. Жапондарда ар-намыс, жігер, еңбекке деген ықылас, зор патриоттық сезім, темірдей тәртіп бар. Сол арқылы бұл ел алдыңғы қатар­дан орын алып келеді. Қазақ дәс­түрі, қазақ тағылымы да ежелден бері ұрпаққа осындай рухани құнды­лықтарды ұсынып, аманат еткен.

«Біз, деп атап көрсетеді мақа­­ла авторы, жақсылық жолға сал­ған бабалар сөзінен көз жазып қалғандаймыз».

«Бізге қазір не жетпейді?» – деген орынды сұрақ қояды автор және оған өзі: «рухтың мық­­тылығы, жан мен тән тазалығы» деп жауап береді. Тап солай деп қостағымыз келеді. Тағы да автор­­ға сөз берейік: «Ұлттық та­нымды (тағылымды) көбіміз күнкөрістің шеңберімен шектеп қойдық. Өзімізді қойып, бесіктен белі енді шыққан ұрпа­ғымызды ұлттың «құлы» бол демей, уақыттың құлына айналдырып, бәрін ақша шешеді дегенге сендіріп бара жатқандаймыз. Жабайы капитализмнің жексұрын «жетістіктерін», нарықтың кейде халыққа емес, кейбір адамдарға қызмет ететін тұстарын желдей керне­тіп, арды емес, ақшаны алға шығарып жібердік».

Өсетін елдің, ұлттың көксей­тіні күнкөрістің күйбеңі ғана болмауы керек. Өсу, жетілу, алға жылжу, өрке­ниет­ті жолға түсу болуы керек.

Әл-Фарабиден шәкірттері сұрайды: «Ең мықты ел қандай ел?» деп. Сонда ғұлама қысқа ғана: «Қайыршысы жоқ ел» деп жауап береді. Халқы күнкөрістің қамын ғана ойлайтын елді дамы­ған ел деп айта алмайсың.

Соңғы кезде газеттерде, радиода, теледидарда сын, өзара сын көрінбей, кемшіліктер туралы ештеңе айтылмайтын болды. Сонда бәрі де ойдағыдай болғаны ма? «Сын түзелмей, мін түзелмейді» деген ғой қазақ. «Дос жылатып айтады, дұшпан күлдіріп айтады» демей ме?

Әрине, елдің жетістігін айту керек, көпшілік оны көруі керек. Ел үшін, ұлт үшін қуанып, анда-санда мақтаныш сезіміне бөленген де жақсы. Бірақ мынаны да ескеру керек. Өмір қай­шылық­сыз болмайды. Жетіс­тіктермен бірге кемшіліктер де, олқылықтар да болады. Күн сайын көріп жүрген нәрсе. Неге бұл кемшіліктер жойылмайды, қайталана береді? Жетістіктер ешқайда қашпас, ешкім оны тартып алмайды. Кемшіліктерді жою үшін ашық айту керек, талдау керек, кемшіліктерге жол берген кадрларды жауапқа тарту керек.

Мақала авторы Алаш арысы Сма­ғұл Садуақасұлының елдің кемел келешегін ойлап айтқан пікірін келтір­ген екен: «Кемшілікті айту – ұят емес, бар кемшілікті жоқ деп, одан құты­луға тырыспау ұят». Бәрімізге де арнап айтылған дерсің.

Ел болып, ұлт болып кемші­ліктерді жою үшін адамдарды ойландыратын, ортақ іске жұмылдыратын, белсенділікке жол ашатын амал не болса соны айтып мақтау, мақтану емес, қордаланған проблемаларды алға тарту, шешу жолдарын іздестіру  болса керек. «Жұмыла көтерген жүк жеңіл» дейді қазақ. Жайылып кеткен жемқорлықпен күресу үшін тиісті органдармен бірге бүкіл халық атсалысуы керек. Ол үшін, Елбасы атап көрсеткендей, адамның санасын, ниетін өзгерту керек, қоғамдық сананы жаңғырту керек. Рухани жаңғырудың мәнісі осы. «Біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып отыруы тиіс» дейді Нұрсұлтан Әбішұлы. Болмыс сананы билеп келсе, енді сана болмысты билеуі керек. Адамның санасы да, болмысы да, ісі де рухтан бастау алып, рухты жүзеге асыруы керек. 

Елбасының «Болашаққа бағ­дар: ­рухани жаңғыру» атты мақа­ла­сын­да айт­қан «орынсыз сән-сал­та­нат», астамшы­лық, даң­ғойлық, ысы­рапшылдық елде белең алып болды. Шынайы мәдениеттің белгісі осы ма? Жоқ, «керісінше, ұстам­­дылық, қана­ғатшылдық пен қара­па­йымдылық, үнемшілдік пен әр нәрсені ұтымды пайдалану», деп атап көрсетеді Елбасы.

Өкінішке қарай, өткеннің кертартпа тұстары, атап айтқанда, Абай атап көрсеткен, «өтірік, өсек, мақтаншақ, еріншек, бекер мал шашпақ» бүгін де алдымыздан шыға береді. Демек, біз өткеннің ғана емес, бүгінгінің де кертартпа кеселдерінен қашық болуымыз керек.

Тілекжан РЫСҚАЛИЕВ,

философия ғылымдарының докторы,

Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің профессоры

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

21.02.2019

Н.Нығматулин Аустрия Парламенті Ұлттық Кеңесінің төрағасымен кездесті

21.02.2019

Сенаторлар халықаралық келісімдерді ратификациялады

21.02.2019

Индустрияландыру бағдарламасы аясында 20 мың тұрақты жұмыс орны ашылады

21.02.2019

Қызылордалық полицейлер заңсыз аң аулаушыларды ұстады

21.02.2019

Түркістан облысының өз футбол командасы құрылады

21.02.2019

Жайық өзені бойында ауқымды рейд өткізілді

21.02.2019

Биыл 65 мың ірі қара сатып алуға ақша бөлінеді

21.02.2019

Бас прокуратура өтемақы қорына өндіру тәртібін түсіндірді

21.02.2019

Қоғамға көмектесетін инклюзивті инновациялар

21.02.2019

Дариға Назарбаева Еуропалық Одақтың Орталық Азия жөніндегі арнайы өкілімен кездесті

21.02.2019

Airastana 1 сәуірден бастап Қазақстан арқылы Ташкентке рейстерді ұлғайтады

21.02.2019

Қазақстан Ұлттық Банкінің төрағасы неміс бизнес-қоғамдастығының өкілдерімен кездесті

21.02.2019

Қазақстан мен ЕҚДБ арасындағы ынтымақтастық мәселесі талқыланды

21.02.2019

Семейлік оқушы-кәсіпкер Нәдір Сәбитов жиһаз шығаратын цех ашты

21.02.2019

Алексей Луценко «Оман турының» жеңімпазы

21.02.2019

Қызылорда облысында электронды кітапханалар жұмыс істейді

21.02.2019

Шымкентте «Шымкентплан» құрылды

21.02.2019

Қарағанды облысында биыл дәрігерлерге 63 пәтер беріледі

21.02.2019

Ғалымбек Кенжебаев қазақ боксшыларының финалдағы жеңілісін түсіндірді

21.02.2019

Бангладеште өрт салдарынан 81 адам қаза тапты

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу