Ұрланған мақала

Газеттің бүгінгі жазғаны – ертең­гі тарих. Тасқа басылған сөз бал­таласаң да тарихтан өшуі қиын. Сон­дықтан да болар журналистердің сынына ілінсе, қате әрекетіне өкініп қайталамауға тырысса сабақ алып жататындар көп. Яғни сөз құдіретін білетіндер баршылық. Керісінше, сынды елемейтін «беті қалыңдар» да, қатесін түзеудің орнына өшігіп, қолынан келсе газеттегіні «өшіріп» тастағысы келетіндер де аз емес. Кейінгі ұрпақтан ұялғанситындар теріс әрекеттерге барып та жатады. Әйтеуір газетте жарияланған, сыни ғана емес барлық мақала елеусіз қалмайды. 

Егемен Қазақстан
07.09.2018 2834
2

Бұл енді жас кезінде жасаған қателігіне қартайғанда «өкінген» адамның әрекеті болар дедік. Еліміз үшін тарихи маңызы зор Желтоқсан көтерілісі көп адамның шынайы болмысын аша отыра, кейінгі ұрпақ­қа сабақ болар көптеген пенделік қателікті де көрсетті. Жас кезде жа­са­ған түймедей қате, қартайғанда түйедей болып алдыңнан шығатынын аңғартты. Дана Абайдың: «...Қа­зақ­тың бірінің біріне қаскүнем бол­мағының, бірінің тілеуін бірі тілес­пейтұғынының, рас сөзі аз бола­тұғынының, қызметке таласқыш бола­­тұғынының, өздерінің жалқау бола­тұғынының себебі не?..» деген сұра­ғының өзектілігін білдірді. Жел­тоқсан көтерілісінен, яғни 1986 жылы желтоқсан мен одан кейінгі айларда жарық көрген, сталинизм заманының ызғары сезілетін кейбір мақала авторларының «ар ойламай, пайда ойлағаны» анықталды. Осы орайда «Газет жазғаннан не өзгереді?» дейтіндердің ертеңгі ұятты ұмытпағанын қалар едік.

Сол бір ызғарлы күндердегі оқиғаны тағы бір саралау үшін об­лыстық мұрағатқа барып «Оңтүстік Қазақстан» газетінің 1986-1987 жыл­дардағы тігінділерін ақтарып отыр­ғанда «Тоқпағы күшті болса киіз қазық та жерге кіреді» деген нақыл сөз еріксіз есімізге түсті. Жоға­ры­да­ғы биліктің ықпалымен газет сол жыл­дары «ұлтшылдарға» қарсы кү­рестің құралына айналғаны байқа­лады. Таңғалатын ештеңе жоқ, тота­литарлық заманда басқаша болуы мүмкін емес еді. 

Газеттің 1987 жылы наурыз айындағы сандарының бірінде Жел­тоқсан оқиғасынан кейін түн жамылып тұрғын үйлердің, қо­ғамдық ғимараттардың сыртына ұлтшылдыққа шақырған сөздер жазып, сол үшін комсомол комитеті­нің жиналысына түскен Алматы ха­лық шаруашылығы институты Шымкент филиалының бір топ студент қыздарының тағдыры туралы мақала жарияланыпты. Газет жиналыста өз құрбыларының қоғамға жат қылықтарын беттеріне басып, қатаң айыптаған комсомол жас­тар­дың сөздерін қаз-қалпында берген екен. Мақала облыстық газеттердің («Оңтүстік Қазақстан», «Южный Казахстан» – Ғ.Е.) 28 ақ­пан күнгі нөмірінде жарияланған «Сақтандыру» атты мақалаға арқау болған оспадар оқиға оқырмандардың есінде болар» деп басталады. Журналистік қызығушылықпен газеттің аталған мерзімде шыққан санын іздегенімізбен, орнын сипап қалдық. Екі басылымның да осы күнгі нөмірі жоқ болып шықты. Бірақ ізі «сайрап» тұр. Әлдебіреулер газет беттерін әдемілеп тұрып қай­шымен қырқып алыпты. Не үшін? «Сақтандыру» мақаласының авторлары сол кезде кімді сақтандырмақ болды екен? Ал газеттің осы күнгі нөмірін қайшымен қырқып алған азаматтар мұндай қадамға кімді сақтандыру үшін барды? Сауалдарға берілер жауаптың төркінін ішіміз сезеді. Сірә, «Сақтандыру» деген мақа­ланың авторы немесе ондағы ке­йіпкерлер сол тұстағы солақай сая­саттың ықпалымен жазылған жайт­­тан ертеңгі күні елдің, келер ұр­пақ­тың бетіне қараудан ұялған­дық­тан осындай қадамға барғандары, «сақ­тандыру» жасаған әрекеттері шығар. 

Иә, жалған намысы кеш «оянған» мақала авторлары өз ар-ұятынан қашты. Олар «Жалған намыс қасиет емес, ар сақтаған қасиет» (М.Әуезов) екенін білмеген болар. Мұхаммед (ғ.с.) пайғамбардың: «Ер жігіттің үш намысы бар: бірі – иманы, екіншісі – отаны, үшіншісі – отбасы, өзгесі жалған намыс» деген хадисін естімеген де шығар. Абайдың: «кім­нің ұяты жоқ болса, оның иманы да жоқ» деген сөзінен де бейхабар болар. Наданның әрекетін жасап, кейіннен мақаланы ұрлағандарына қарағанда, кеш те болса қателігін түсінді-ау деген үміт оты әлсіз ғана жылт етеді. Демек, «газет жаза бе­реді, газет жазғаннан не өзгереді?» деп өзеурейтіндер, өздерін жердегі жарты құдай сезінетіндер тақсыр уақыттың әділ төрелік айтатынын жадында сақтап жүрсе дейміз. 

Ғалымжан ЕЛШІБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.09.2018

Мақтаарал ауданында «Жасыл ел» жастардың еңбек жасақтары жұмысын бастады

22.09.2018

«Балалар Евровидениесі» байқауының жеңімпазы анықталмақ

22.09.2018

Халықаралық «Ясауитану-2018» байқауы өз мәресіне жетті

22.09.2018

Елбасы елорданың қала құрылысын игеру жоспарымен танысты

22.09.2018

Даниал Ахметов Зырян ауданын Алтай деп атау туралы ұсынысты қолдады

22.09.2018

Елбасы Чан Дай Куангтің қайтыс болуына байланысты көңіл айтты

22.09.2018

Жаңа Жібек жолы: Алматы

22.09.2018

Катонқарағай ауданы тұрғынының сібір жарасынан көз жұмғаны расталды

22.09.2018

Сенаторлар сенбілікке шықты

22.09.2018

Б.Бекназаров Әзербайжан Парламентінің 100-жылдығына арналған шараға қатысты

22.09.2018

Мұнайдың әлемдік бағасы өсті

22.09.2018

Лондонда қазақстандық өнер көрмесі ашылды

22.09.2018

Түркия «Қазақстан» журналын шығарды

22.09.2018

Ақтөбеде «Анаға тағзым» орталығы ашылды

21.09.2018

Тимур Жақсылықов Президенттің көмекшісі болып тағайындалды

21.09.2018

Маман дайындау мәселесі талқыланды

21.09.2018

Астанада тұрғын үй кешенінде шартты өртті сөндіру бойынша тактикалық оқу-жаттығу өтті

21.09.2018

Бүркітші қыз Айшолпан түскен «Көшпенділер» фильмі көрерменін қуантады

21.09.2018

Павлодарда биыл 1655 жұп қосылса, 1101-і ажырасқан

21.09.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтарды өңдеу бойынша жоба әзірленді

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу