Ұрланған мақала

Газеттің бүгінгі жазғаны – ертең­гі тарих. Тасқа басылған сөз бал­таласаң да тарихтан өшуі қиын. Сон­дықтан да болар журналистердің сынына ілінсе, қате әрекетіне өкініп қайталамауға тырысса сабақ алып жататындар көп. Яғни сөз құдіретін білетіндер баршылық. Керісінше, сынды елемейтін «беті қалыңдар» да, қатесін түзеудің орнына өшігіп, қолынан келсе газеттегіні «өшіріп» тастағысы келетіндер де аз емес. Кейінгі ұрпақтан ұялғанситындар теріс әрекеттерге барып та жатады. Әйтеуір газетте жарияланған, сыни ғана емес барлық мақала елеусіз қалмайды. 

Егемен Қазақстан
07.09.2018 2974
2

Бұл енді жас кезінде жасаған қателігіне қартайғанда «өкінген» адамның әрекеті болар дедік. Еліміз үшін тарихи маңызы зор Желтоқсан көтерілісі көп адамның шынайы болмысын аша отыра, кейінгі ұрпақ­қа сабақ болар көптеген пенделік қателікті де көрсетті. Жас кезде жа­са­ған түймедей қате, қартайғанда түйедей болып алдыңнан шығатынын аңғартты. Дана Абайдың: «...Қа­зақ­тың бірінің біріне қаскүнем бол­мағының, бірінің тілеуін бірі тілес­пейтұғынының, рас сөзі аз бола­тұғынының, қызметке таласқыш бола­­тұғынының, өздерінің жалқау бола­тұғынының себебі не?..» деген сұра­ғының өзектілігін білдірді. Жел­тоқсан көтерілісінен, яғни 1986 жылы желтоқсан мен одан кейінгі айларда жарық көрген, сталинизм заманының ызғары сезілетін кейбір мақала авторларының «ар ойламай, пайда ойлағаны» анықталды. Осы орайда «Газет жазғаннан не өзгереді?» дейтіндердің ертеңгі ұятты ұмытпағанын қалар едік.

Сол бір ызғарлы күндердегі оқиғаны тағы бір саралау үшін об­лыстық мұрағатқа барып «Оңтүстік Қазақстан» газетінің 1986-1987 жыл­дардағы тігінділерін ақтарып отыр­ғанда «Тоқпағы күшті болса киіз қазық та жерге кіреді» деген нақыл сөз еріксіз есімізге түсті. Жоға­ры­да­ғы биліктің ықпалымен газет сол жыл­дары «ұлтшылдарға» қарсы кү­рестің құралына айналғаны байқа­лады. Таңғалатын ештеңе жоқ, тота­литарлық заманда басқаша болуы мүмкін емес еді. 

Газеттің 1987 жылы наурыз айындағы сандарының бірінде Жел­тоқсан оқиғасынан кейін түн жамылып тұрғын үйлердің, қо­ғамдық ғимараттардың сыртына ұлтшылдыққа шақырған сөздер жазып, сол үшін комсомол комитеті­нің жиналысына түскен Алматы ха­лық шаруашылығы институты Шымкент филиалының бір топ студент қыздарының тағдыры туралы мақала жарияланыпты. Газет жиналыста өз құрбыларының қоғамға жат қылықтарын беттеріне басып, қатаң айыптаған комсомол жас­тар­дың сөздерін қаз-қалпында берген екен. Мақала облыстық газеттердің («Оңтүстік Қазақстан», «Южный Казахстан» – Ғ.Е.) 28 ақ­пан күнгі нөмірінде жарияланған «Сақтандыру» атты мақалаға арқау болған оспадар оқиға оқырмандардың есінде болар» деп басталады. Журналистік қызығушылықпен газеттің аталған мерзімде шыққан санын іздегенімізбен, орнын сипап қалдық. Екі басылымның да осы күнгі нөмірі жоқ болып шықты. Бірақ ізі «сайрап» тұр. Әлдебіреулер газет беттерін әдемілеп тұрып қай­шымен қырқып алыпты. Не үшін? «Сақтандыру» мақаласының авторлары сол кезде кімді сақтандырмақ болды екен? Ал газеттің осы күнгі нөмірін қайшымен қырқып алған азаматтар мұндай қадамға кімді сақтандыру үшін барды? Сауалдарға берілер жауаптың төркінін ішіміз сезеді. Сірә, «Сақтандыру» деген мақа­ланың авторы немесе ондағы ке­йіпкерлер сол тұстағы солақай сая­саттың ықпалымен жазылған жайт­­тан ертеңгі күні елдің, келер ұр­пақ­тың бетіне қараудан ұялған­дық­тан осындай қадамға барғандары, «сақ­тандыру» жасаған әрекеттері шығар. 

Иә, жалған намысы кеш «оянған» мақала авторлары өз ар-ұятынан қашты. Олар «Жалған намыс қасиет емес, ар сақтаған қасиет» (М.Әуезов) екенін білмеген болар. Мұхаммед (ғ.с.) пайғамбардың: «Ер жігіттің үш намысы бар: бірі – иманы, екіншісі – отаны, үшіншісі – отбасы, өзгесі жалған намыс» деген хадисін естімеген де шығар. Абайдың: «кім­нің ұяты жоқ болса, оның иманы да жоқ» деген сөзінен де бейхабар болар. Наданның әрекетін жасап, кейіннен мақаланы ұрлағандарына қарағанда, кеш те болса қателігін түсінді-ау деген үміт оты әлсіз ғана жылт етеді. Демек, «газет жаза бе­реді, газет жазғаннан не өзгереді?» деп өзеурейтіндер, өздерін жердегі жарты құдай сезінетіндер тақсыр уақыттың әділ төрелік айтатынын жадында сақтап жүрсе дейміз. 

Ғалымжан ЕЛШІБАЙ,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.02.2019

ҚХЛ: «Барыс» биыл «Авангардтан» төртінші мәрте жеңілді

16.02.2019

Сапарбаев: Бірде бір бала назарсыз әрі қамқорсыз қалмауы керек

16.02.2019

Головкин былғары қолғабын шегеге іле ме?

16.02.2019

Астана қаласы мен үш облыста ауа райына байланысты ескерту жарияланды

16.02.2019

Қарағандыда NASА кездесу өткізді

16.02.2019

БҚО-да көп балалы отбасылар мәселесін шешуге қосымша 500 млн теңге бөлінеді

16.02.2019

Қарағандыда полицияның 200 қызметкері волейбол ойнады

16.02.2019

Қарағанды облысында мектеп жабылып қалды

16.02.2019

Демалыс күндері боран соғып, жауын-шашын болады

16.02.2019

Оралда радиатор зауыты ашылады

16.02.2019

Баянауылда аудандық қысқы спартакиада өтті

16.02.2019

Биыл Батыс Қазақстан облысында 5 жатақхана құрылысы басталады

16.02.2019

Батыс Қазақстан облысында өңір басшысының есебі басталды

16.02.2019

Павлодар облысының әкімі жаңа орынбасарларын таныстырды

16.02.2019

Бүгін Болгариядағы турнирде Қазақстан боксшылары алғашқы жекпе-жектерін өткізеді

16.02.2019

СІМ және «Атамекен» ҰКП инвестициялық және экспорттық бағыттағы жұмысты үйлестіруді күшейтуде

16.02.2019

WGS төрағасы: Үкіметтер өздерінің бизнес-модельдерін қайта ойлап табуы керек

16.02.2019

Ресей сауда алаңдарында қазақстандық компаниялардың белсенділігі артты

16.02.2019

Алматыда «Қазақстан университеттері халықаралық аренада» тақырыбында семинар өтті

16.02.2019

Майдангер-жазушы Леонид Гирш 95 жасқа толды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Elorda: kósheler, avtobýstar, aıaldamalar

Astana jyl sanap ósip keledi. Bir kezderi oblys ortalyǵy bolǵan shaǵyn ǵana qala az ýaqyttyń ishinde elimizdegi iri shaharlardyń qataryna qosyldy. Munyń bári qarqyndy júrgizilgen qurylys jumystarynyń nátıjesinde júzege asyp otyr. Ras, qazir 2000 jyldardyń basyndaǵydaı ekpin joq. Degenmen áli de bolsa jańa ǵımarattar men turǵyn úıler turǵyzý isinde alǵa basý bar. Bas qala, jańadan turǵyzylyp jatqan elorda bolǵandyqtan, qurylys jumystarynyń jalǵasa beretinine kúmán joq.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

Oqıǵalar uǵymdy bolsa ıgi

Tildiń túıtkili qansha aıtsaq ta tarqamaıtyn boldy. Burynǵydaı eshkim zorlamasa da, eshkim tizege salmasa da, ana tilimizde sóıleıik dep urandap jatsaq ta, halqymyzdyń qalada turatyn negizgi bóligi únemi orys tilin qoldanýǵa beıil turatyny qynjyltady. Úlkender túgili qazaqsha oqıtyn balalarymyzdyń ózi orysshany tez qabyldaıdy. Qazaqsha oılanǵansha oryssha jyp etkizip jaýap bere qoıady. Eshkimdi kinálamaı, eshkimdi qaralamaı osynyń sebebin taǵy bir izdep kórelikshi...

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qatygezdikke bala ǵana kináli me?

Sońǵy kezderi mektep oqýshylarynyń arasynda sotqarlyq órship barady. Teledıdardan kórip, áleýmettik jeliden oqyp otyrǵanda, olar mundaı qatygezdikke qalaı bardy degen saýal kókeıdi tebendeı tesip, oıdy oıran etedi. 

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Keleli istiń paidasy

Búginde ár kólikke tirkelip beriletin memlekettik nómirlerdiń deni jappaı satylymǵa shyǵaryldy. Olar birkelki sandar men úılesimdi áripter tizbeginen quralǵandyqtan birden kóz tartady. Ony halyq arasynda «ádemi nómirler» deıdi. Atalǵan nómirlerdi alýǵa júrgizýshiler de yntyq. Ásirese qymbat kólik ıeleri úshin sándi nómirdi taǵý, ózine bir artyqshylyqty beretindeı kóredi. Endeshe bul nómirlerdi satylymǵa shyǵarǵannan kim utyp jatyr dep oılaımyz?

Мирас Асан, «Егемен Қазақстан»

Qumar oıynnyń quryǵy uzyn

«Aıdalada altyn bar» dese, soǵan birinshi qandastarymyz baratyn shyǵar dep oılaıtyn halge jettik. Bulaı deýimizge qoǵamda qordalanyp qalǵan, ordalanyp alǵan máseleler mysal bola alady. Sonyń biri – báske aqsha tigý, ıaǵnı býkmekerlik keńselerdiń keleńsiz kásibi bolyp tur. Jalpy, ózi jarymaı otyrǵan jannyń «úıde otyryp ońaı aqsha tabý jolyn úıretemin» degenine erip kete beretin ańqaý bolatynyna ekenine búginde kózimiz ábden jetti. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу