Суицидке соқтыратын жағдайды ерте анықтау маңызды

10 қыркүйек – Дүниежүзілік суицидтің алдын алу күні. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының мәліметіне сүйенсек, әлемде суицидтен жылына 800 мың адам көз жұмады. Бұл дегеніңіз әрбір 40 секунд сайын бір адам өз-өзіне қол жұмсайтынын көрсетеді. Біздің елде де бұл проблема өткір мәселелердің қатарында, әсіресе жасөспірімдер арасындағы суицид көрсеткіші жоғары болып тұр. 

Егемен Қазақстан
10.09.2018 1511
2

Қазақстанда суицидтің және суицидке талпыну әрекет­те­рі­­нің тереңде жатқан себеп­те­рін анықтаған зерттеулерге сүйен­сек, 90% жағдайда жасөс­пі­рімдер арасындағы суицид психикалық денсаулықтың нашарлауымен тікелей байланыс­ты. Жасөспірімдік кезеңнен ересек өмірге аяқ басар кезінде адам бойындағы психологиялық күйзеліс кей жағдайда суицидке итермелейді. Жастар арасында психикалық ден­саулықтың ақауларын жасөс­пі­рім кезеңінде анықтау қиын­­дықтар туғызады. Деген­мен Ден­саулық сақтау министр­лі­гінің Республикалық психи­ка­лық денсаулық ғылыми-прак­ти­калық орталығының бас директоры Н.Негайдың айтуын­ша, суицидтің алдын алуға да, оны­мен тиімді күресуге де әб­ден болады. Бұл орайда, Bi­lim Foundation қорының жергі­лік­­­­ті әкімдіктермен бірге ЮНИСЕФ, Білім және ғылым министрлігімен, Денсаулық сақ­­тау министрлігінің Респуб­ли­калық психикалық денсау­лық ғылыми-практикалық орта­лығымен әріптестік негіз­інде жү­зеге асырып жатқан «Жас­өс­пі­рімдердің денсаулық пен өмірлік дағдыларын қалып­тас­тыру және олардың арасында суицидтің алдын алу» атты бағдарламаны мысалға алуға болады. Бұл бағдарлама қазір Астана қаласында тәжірибеге енгізіліп жатыр.

Қор жетек­шісі Ерлан Айтмұ­хамбетовтің сөзіне қарағанда, елімізде жыл сайын шамамен 700-дей жас­өс­пірім өз-өзіне қол салу­­ды ой­­лай­ды. Өкінішке қарай, со­ның шамамен 30% жағ­да­йын­да баланың өмірін сақ­тай ал­май қалып отырмыз. Сон­дық­­тан жасөс­пірімдердің арасын­дағы суицидтің алдын алуға бағыт­талған бағдарлама бір­неше негізгі мәселені қамтиды. «Алдымен жан күйзелісінде, өмірлік тығырыққа тіреліп, өлімнен басқа жол көре алмай жүрген балаларды ерте анықтап отыру керек. Бұл бағдарламаның бірінші компоненті. Оның өзінің әдістері бар. Бұл әдіс, ең алдымен мектеп психологтеріне, мұғалімдерге, ата-аналарға үйретіледі. Олар баланың мінез-құлқының өз­гергенін байқаған жағдайда не істеу және кімнен көмек сұрау керек екені ақпараттандырылады. Бағдарламаның үшінші компо­ненті – жасөспірімдердің пси­хи­калық саулық туралы сауат­тылығын, хабардарлығын арттыру. Біз, ең алдымен жасөспірімге өзінің көңіл күйін өзі бағалай ­алуын үйретеміз. Стресс, күй­зе­ліс, депрессия деген не, оны өзіңнің бойыңнан және қа­сың­дағы досыңның бойынан қалай анықтау керек екені үйретіледі. Сонымен қатар өз-өзіне қол салу өмірлік тығырықтан шығатын жол деп есептеуге болмайды деп түсіндіріледі. Оны үйрете­тін мектеп психологі», дейді Е.Айтмұхамбетов. 

Оның айтуынша, жүргізілген зерттеулер мәселенің түпкі себептерін көрсетті. Бала­лар­дың жан саулығының нашарлауы, олардың өмірге төзім­ділік қасиеттерінің төмен­дігі өз-өзіне қол жұмсау оқиға­ла­рымен тығыз байланысты болып отыр. Сондықтан Қызыл­­­орда, Ақмола, Атырау облыс­тары және Шымкент пен Ас­тана қаласы әкімдіктерімен күш жұмылдырып, жасөспі­рімдердің денсаулығы мен өмірлік дағдыларын қалыптас­­тыру және суицидтің алдын алу бағдарламасын енгізу қолға алынды. Бұл бағдарламада балалардың өмір сүру құш­тар­лығын қамтамасыз ететін әлемдегі ең озық стратегиялар біріктірілген. Оның аясында 1 мыңнан астам дәрігерлер, 1500-ден астам  мектеп пен колледж психологтері және 70 мыңнан астам мұғалімдер оқудан өтіп жұмыс атқарып келеді.

Жанат Досжанова, пси­­­­­­хо­­­те­­­­­­рапевт дәрігер:

– Өкінішке қарай, біздің қо­ғамда психикалық саулық деген сөзге теріс көзқарас қалыптас­қан. Біз бұл сұрақтан қашуға немесе оны мүлдем елемеуге тырысамыз. Бұл дұрыс емес. «Психикалық» немесе «жан саулығы», ең алдымен біздің ішкі дүниеміздің саулығы, көңіл күйіміздің ашықтығы және өмір сүруге деген құштарлығымыз. Егер де балаларымыздың аман­дығын ойласақ, онда олар­дың жан саулығына көп көңіл бөлу керекпіз. Сондықтан да барлық ата-аналарды бұл мә­се­леге бей-жай қарамау­ға ша­қырамын. Мектеп психолог­терінің, дәрігерлердің сөздеріне назар аударып, олардың берген кеңестерін орындауға тыры­сы­­ңыздар. Балаларыңызбен жиі сөйлесіңіздер. Арнайы маман­дардан көмек сұраңыздар. Мә­селен, жан күйзелісінде жүр­ген балаларға құпиялылықты сақ­тай отырып кеңес беретін 111 сенім телефоны бар, ал www.zhastar.org сайтында «ата-ана­ларға» деген бөлімнен кәсіби ма­ман­дардың видео, сұхбат, мақа­лаларымен және түрлі пайдалы кеңестерімен танысуға болады.

Мирас АСАН,

«Егемен Қазақстан»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.11.2018

«Қазақстан темір жолы» және «ҚазМұнайГаз» басқармаларының жаңа төрағалары тағайындалды

20.11.2018

Қайрат Әбдірахманов ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблея басшылығымен кездесті

20.11.2018

ШҚО-да бір аптада 125 жиналыс өткізетін әкімдіктер де бар

20.11.2018

Лондонда Димаштың жеке концерті өтті

20.11.2018

Солтүстік Қазақстанда заманауи оқушылар сарайы ашылды

20.11.2018

Шымкентте «Жамиғат-ат тауарих» және «Зикзал» кітаптарының тұсаукесері өтті

20.11.2018

Түлкінің керуі (Бүркітшінің әңгімесі)

20.11.2018

Көкшетауда «Мәлік Ғабдуллин және жаңа қазақ­стандық патриотизм» атты халықаралық конференция өтті

20.11.2018

«Қазақквартет» көрермендермен қауышты

20.11.2018

Әмина Өмірзақованың ғасыр тойы ЮНЕСКО көлемінде тойланады

20.11.2018

Миланка Карич: Басым бағыттар қамтылған

20.11.2018

«Серікбол Қондыбай. Рух жауынгері» атты деректі фильмнің көрсетілімі болды

20.11.2018

Жолдау-2018: Табыс артса, өмір сапасы жақсарады

20.11.2018

Жастар өмірі жайлы мюзиклдің премьерасы өтті

20.11.2018

Батыс Қазақстан облысында 50 кәсіпорын қызметкерлерінің айлық еңбекақысын өсірмек

20.11.2018

Георгий Церетели ел бастамаларына жоғары баға берді

20.11.2018

Киелі жерлердің рухани маңызы

20.11.2018

Қасым-Жомарт Тоқаев ЕҚЫҰ Парламенттік Ассамблеясының Төрағасымен кездесті

20.11.2018

Төкпе жырдың төресі - Мұрат Мөңкеұлы

20.11.2018

Атырауда 13 мектеп үш ауысыммен оқытады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Stokgolm sındromy

Jumyr jerdiń betinde sany jaǵynan bizden áldeqaıda kóp, alaıda táýelsiz el atanýdy mańdaılaryna jazbaǵan, ol oryndalmas armandaı kórinetin halyqtar az emes jeterlik. Jaratqannyń qalaýymen qolǵa tıgen táýelsizdik qazaq balasynyń eń bir asyl muraty edi.

Талғат БАТЫРХАН, Егемен Қазақстан

«Baı bolsań halqyńa paıdań tısin»

«Batyr bolsań jaýyńa naızań tısin, Baı bolsań halqyńa paıdań tısin». Kezinde aıyr tildi Áıteke bı aıtqan aqyldy sóz. Keler ǵasyrlarǵa da keter ǵaqlıa.

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу