Мейірім құсы ұя салған «Меркі»

Егемен Қазақстан
10.09.2018 2367
2

«Меркі» шипажайының төңіре­гінде жасыл желектің бұрнағысынан едәуір молайып, қалыңдай түскені бірден көзге түседі. Мұнда келмегелі сусып үш жыл өте шығыпты-ау! Осы уақыт ішінде егілген болуы керек, аяқжолдар жиегінде жас қайыңдар жапырақ жайып, балақтай өсіп тұр. Терезе түбіндегі қайыңдардың арғы бетінде, қалың ну-жыныс ішінен сайрауық құстар үні күні бойы, тіпті түнде де тынымсыз естіледі де тұрады. Мыңсайран күйлі табиғат аясында көз іліп, ұйқыға шому дегеніңнің өзі бір ғанибет екен-ау. Өзіңді табиғатпен етене, егіз жа­ралғандай сезінетінің бар. Ал таудан тоқтаусыз лекіп, жаныңды желпір самал лебі ше?.. Қарағай, самырсын исі аңқиды. Айтпақшы, іргедегі өзеннің гүрілдей аққаны жанға жайлы әуен болып жетеді.

Шатқалдағы шипажай шіліңгір шілде кезінде де келушілерін қо­ңыр­салқын күйде қарсы алған еді. Ақ жауын алғашқы күні-ақ құйып берді. Таразға телефон шаламыз. Ондағылар «бізде тамшы да тамған жоқ, күн күйіп тұр» деседі. Ал «Меркі» шипажайындағылар үш күн бойы жауыннан көз аша алмады. Жаңбырлы, найзағайлы жаз қойны да жанға дауа екен-ау, өзі!

Ауа райының қоңырсалқындығы адамға сергектік те сыйлайды. Айна­ланы бажайлай жіті шолып, бұрын-соңды байқалмаған жайларға көз жеткізесің. Сондай жайлардың бірі көк жүзінде қайшыласа ұшумен жүрген қарлығаштардың ересен көптігі болды. Осынау аяулы құс­тардың өңірімізде сирей түскенін екінің бірі айтады. Ал мына Жуалы жерінде пайда болған қытайы тор­ғайлар оларға жаудай тиіп, тұқымын тұздай құртуға айналды деп естиміз.

Бала кезімізде қарлығаш ұясын ауылдағы әрбір үйден дерлік көруші едік. Біздің үйдің кіреберіс дәлізінде де бар еді. Қасиетті құс таңнан сайрап, ұйқымыздан тербеп оятатын. Көктен шүйіле айбат жасай шабуылдап, мысықтан балапандарын қорғап, шыр-пыр болатыны есімізде. Қанша жерден ара түсіп бақсақ та, кейде өздері, кейде балапандары тарғыл неменің тырнағына ілігіп қалып жататын. Адамды дос санап, сенген бейкүнә құстар боғатқа салған ұяларын бәрібір тастап кетпей, ондаған жылдар бойы балапандарын өрбітумен болғаны, сірә, ұмытылар ма? Ал бүгінде ауылдан қарлығаш көрмейміз.

Содан ба, шипажай маңында қайшыласа ұшқан қарлығаштардың қарасы молдығы қуантты. Құйрығы айрық, адамға дос асыл құстарды сауықтыру орнына бес-алты рет келсек те байқамаппыз.

Шипажайдың күзет қызметкері Болат Әбдіковтің айтуынша, қасиет­ті құстар мұнда 20-30 жылдан бері ұя салып, балапан өрбітумен келеді екен. «Қарлығаштардың шипа­жай­дың кіреберістері мен самал­дық­тарында қос-қостан ұялары бар. Сылақшылар ағымдағы жөндеу жүргізу кезінде қабырғамен қоса сылап, ақтап та кетеді. Бажайлап қараған кісіге болмаса, ұялардың сырт көзге шалына бермейтіні содан» деді ол.

Шынында да шипажай кіреберісі, балкондар бұрыш-бұрышының ұядан бос жері аз секілді. Бірақ біреуі де байқалмайды. Ұялардың баяғы жас кезімізде көргеніміздей үсті ашық емес, доп пішіндес домбаздалып, үстіңгі жағынан сұқ саусақ сыярлық қана саңылау қалдырылады екен. Пішімі заман талабына сай өзгерген секілді. Демалыс ғимаратының қасбетінен көзім шалғандарының өзі бірқыдыру. Әр жақ, бер жағында тағы қаншама ұя бар. Шаңырағына қарлығаш ұя салғанына бола, ауылын жау шапқанның өзінде киіз үйін жықпай, орнында отырған Төле би бабаның ерлігі еске түседі. Содан «Қарлығаш би» атанған абызы­мыз­дың ісі ерекше үлгі емес пе?

Шипажай қызметкерлері мен емделушілердің бір-біріне мейірім­мен қарап, ерекше ілтипат-ізетпен қайы­рылатынының сыры енді белгі­лі болды. Қарлығаштар да мейі­рім ұя салған жерде мекендейді емес пе?! Демалушылардың көбі Ақтау, Атырау өңірлерінен келген екен. Олар да тұрғылықты жерінде қарлы­ғаштың аса көп кездеспейтінін, кез­д­ескендері ұяларын адам қолы жетпестей биікке, жарға салатынын айтты. Ал Меркі аспанында қайшыласа ұшып кө-ө-ө-п қар­лы­ғаш жүр. Олардың түр-түсі де бас­қашалау, баяғы біздің бала кезі­мізде көргеніміздей бауыры ақ, тамағы қоңыр, денесі шым­қай қара емес, бозғылт сұр екенін бай­қауға болады. Бәрінен де мейі­рім­ді құс­тардың тұқымы жойылып кет­пей сақталғанының өзі неге тұрады!

Баймаханбет АХМЕТ,

журналист

Жамбыл облысы,

Меркі ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.03.2019

Солтүстік Кореяның келесі қадамы қандай болмақ?

24.03.2019

Қ.Тоқаев Қазақстан - Ресей кездесуін тамашалады

24.03.2019

Нұрсұлтан Назарбаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен хаттар

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаевтың атына келіп түскен жеделхаттар мен құттықтаулар

24.03.2019

Футбол: Қазақстан құрамасы Ресейден ойсырай ұтылды

24.03.2019

Куршад Зорлу: Түркі әлемінің Ақсақалы

24.03.2019

Нұр-Сұлтан қаласы. Астананың атауы өзгерді (видео)

24.03.2019

Алматыда дәстүрлі әндер кеші өтті

24.03.2019

Қаламқас кен орнында болған апат себептері анықталып жатыр

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев Алик Шпекбаевты қабылдады

24.03.2019

Астана мен Алматы ТМД-да ең танымал қалалардың қатарына қосылды

24.03.2019

Елорда атауының өзгеруіне байланысты құжаттарды ауыстыру қажет емес

24.03.2019

Жетісудағы жетістіктер Үкімет басшысының назарына ұсынылды

24.03.2019

Қазақстан және Ресей матчы 20:00-де басталады

24.03.2019

Қасым-Жомарт Тоқаев «Самұрық-Қазына» акционерлік қоғамы басқармасының төрағасы Ахметжан Есімовті қабылдады

24.03.2019

Мемлекет басшысы Жоғарғы Сот төрағасы Жақып Асановты қабылдады

24.03.2019

Қ.Тоқаев Мемлекеттік қызмет істері және сыбайлас жемқорлыққа қарсы іс-қимыл агенттігінің төрағасы қабылдады

24.03.2019

Самбошы Бағлан Ибрагим – Әлем кубогының иегері

24.03.2019

Мұрат Нұртілеуов Президент көмекшісі болып тағайындалды

24.03.2019

М.Тәжин Мемлекеттік хатшы қызметіне тағайындалды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Айнаш ЕСАЛИ, «Егемен Қазақстан»

Etjeńdi balalar

Qoǵam kóz jumyp qaraı almaıtyn máse­lelerdiń basynda bala densaýlyǵy tur. Bú­gin­de mańaıymyzǵa zerdelep qaraıtyn bolsaq, tyǵynshyqtaı, tolyq jasóspirimder kó­beıe túsken. Semizdik – aýrý bolyp esep­teletindikten, qazirgi ýaqytta dıspanserlik esep­ke alynady. Sábı saýlyǵy ana qursaǵyna bit­­ken kúnnen bastap qalyptasatyndyǵyn al­dymen ata-anasy túsinýi qajet.

Amangeldi QURMET,

Igi bastama ult tanymymen úılesýi tıis

Keıde qazaq qoǵamyndaǵy oqıǵalar men qubylystarǵa nazar aýdarǵan kezde «Biz ózi­mizimdi ózimiz tolyq tanymaımyz-aý osy» degen oıǵa qalatynymyz bar. Árıne, qa­zaq ekenimizdi, bizdiń de tanym-túısigimiz, dúnıetanymymyz, ar­man-ańsarymyz, muraty­myz bar ekenin bilemiz. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Алты жасар Алпамыстың арманы не еді?

«Білесің бе, оқитын болсам тез өсіп, үлкен бастық болам. Оқуды да тез бітіремін. Тез келіншек аламын. Сосын менің он екі ұлым болады. Оның бірі колхоз бастығы, екіншісі агроном, үшіншісі мұғалім, бәрі де үлкен-үлкен бастық болады...»

Думан АНАШ, «Егемен Қазақстан»

Kúmis tostaǵandaǵy kóne álipbı

Kóne órkenıet oshaqtarynan urpaqqa mura bolyp qalǵan qundy dúnıelerdiń bi­ri – adamzattyń aqyl-oıyn taspalaǵan jazý­lar. Elbasy «Uly dalanyń jeti qyry» atty ma­qalasynda Esik qorymynan tabylǵan «Altyn adamnyń» janyndaǵy kúmis tosta­ǵan­dardyń birinde oıyp jazylǵan tańba­lar bar ekenin aıta kelip, «Bul – Ortalyq Azıa aýma­ǵynan buryn-sońdy tabylǵan jazý ataýlynyń ishindegi eń kónesi» degen bolatyn.

Жақсыбай САМРАТ, «Егемен Қазақстан»

«Jaqsy kitap – jan azyǵy»

Kitap oqıtyn jáne oqymaıtyn adamdardyń alshaqtyǵy árqashan kózge kórinip turady. Alǵashqylardyń oıy tereńdeý, tili sheshendeý bolsa, sońǵylardyń tili tutqyr, aýzynan sózi túsip turatynyn jıi kóresiz. Máseleni jaqsy bilip tursa da, ondaılar oıyn jetkize almaı, ábden qysylady.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу