Мейірім құсы ұя салған «Меркі»

Егемен Қазақстан
10.09.2018 2080
2

«Меркі» шипажайының төңіре­гінде жасыл желектің бұрнағысынан едәуір молайып, қалыңдай түскені бірден көзге түседі. Мұнда келмегелі сусып үш жыл өте шығыпты-ау! Осы уақыт ішінде егілген болуы керек, аяқжолдар жиегінде жас қайыңдар жапырақ жайып, балақтай өсіп тұр. Терезе түбіндегі қайыңдардың арғы бетінде, қалың ну-жыныс ішінен сайрауық құстар үні күні бойы, тіпті түнде де тынымсыз естіледі де тұрады. Мыңсайран күйлі табиғат аясында көз іліп, ұйқыға шому дегеніңнің өзі бір ғанибет екен-ау. Өзіңді табиғатпен етене, егіз жа­ралғандай сезінетінің бар. Ал таудан тоқтаусыз лекіп, жаныңды желпір самал лебі ше?.. Қарағай, самырсын исі аңқиды. Айтпақшы, іргедегі өзеннің гүрілдей аққаны жанға жайлы әуен болып жетеді.

Шатқалдағы шипажай шіліңгір шілде кезінде де келушілерін қо­ңыр­салқын күйде қарсы алған еді. Ақ жауын алғашқы күні-ақ құйып берді. Таразға телефон шаламыз. Ондағылар «бізде тамшы да тамған жоқ, күн күйіп тұр» деседі. Ал «Меркі» шипажайындағылар үш күн бойы жауыннан көз аша алмады. Жаңбырлы, найзағайлы жаз қойны да жанға дауа екен-ау, өзі!

Ауа райының қоңырсалқындығы адамға сергектік те сыйлайды. Айна­ланы бажайлай жіті шолып, бұрын-соңды байқалмаған жайларға көз жеткізесің. Сондай жайлардың бірі көк жүзінде қайшыласа ұшумен жүрген қарлығаштардың ересен көптігі болды. Осынау аяулы құс­тардың өңірімізде сирей түскенін екінің бірі айтады. Ал мына Жуалы жерінде пайда болған қытайы тор­ғайлар оларға жаудай тиіп, тұқымын тұздай құртуға айналды деп естиміз.

Бала кезімізде қарлығаш ұясын ауылдағы әрбір үйден дерлік көруші едік. Біздің үйдің кіреберіс дәлізінде де бар еді. Қасиетті құс таңнан сайрап, ұйқымыздан тербеп оятатын. Көктен шүйіле айбат жасай шабуылдап, мысықтан балапандарын қорғап, шыр-пыр болатыны есімізде. Қанша жерден ара түсіп бақсақ та, кейде өздері, кейде балапандары тарғыл неменің тырнағына ілігіп қалып жататын. Адамды дос санап, сенген бейкүнә құстар боғатқа салған ұяларын бәрібір тастап кетпей, ондаған жылдар бойы балапандарын өрбітумен болғаны, сірә, ұмытылар ма? Ал бүгінде ауылдан қарлығаш көрмейміз.

Содан ба, шипажай маңында қайшыласа ұшқан қарлығаштардың қарасы молдығы қуантты. Құйрығы айрық, адамға дос асыл құстарды сауықтыру орнына бес-алты рет келсек те байқамаппыз.

Шипажайдың күзет қызметкері Болат Әбдіковтің айтуынша, қасиет­ті құстар мұнда 20-30 жылдан бері ұя салып, балапан өрбітумен келеді екен. «Қарлығаштардың шипа­жай­дың кіреберістері мен самал­дық­тарында қос-қостан ұялары бар. Сылақшылар ағымдағы жөндеу жүргізу кезінде қабырғамен қоса сылап, ақтап та кетеді. Бажайлап қараған кісіге болмаса, ұялардың сырт көзге шалына бермейтіні содан» деді ол.

Шынында да шипажай кіреберісі, балкондар бұрыш-бұрышының ұядан бос жері аз секілді. Бірақ біреуі де байқалмайды. Ұялардың баяғы жас кезімізде көргеніміздей үсті ашық емес, доп пішіндес домбаздалып, үстіңгі жағынан сұқ саусақ сыярлық қана саңылау қалдырылады екен. Пішімі заман талабына сай өзгерген секілді. Демалыс ғимаратының қасбетінен көзім шалғандарының өзі бірқыдыру. Әр жақ, бер жағында тағы қаншама ұя бар. Шаңырағына қарлығаш ұя салғанына бола, ауылын жау шапқанның өзінде киіз үйін жықпай, орнында отырған Төле би бабаның ерлігі еске түседі. Содан «Қарлығаш би» атанған абызы­мыз­дың ісі ерекше үлгі емес пе?

Шипажай қызметкерлері мен емделушілердің бір-біріне мейірім­мен қарап, ерекше ілтипат-ізетпен қайы­рылатынының сыры енді белгі­лі болды. Қарлығаштар да мейі­рім ұя салған жерде мекендейді емес пе?! Демалушылардың көбі Ақтау, Атырау өңірлерінен келген екен. Олар да тұрғылықты жерінде қарлы­ғаштың аса көп кездеспейтінін, кез­д­ескендері ұяларын адам қолы жетпестей биікке, жарға салатынын айтты. Ал Меркі аспанында қайшыласа ұшып кө-ө-ө-п қар­лы­ғаш жүр. Олардың түр-түсі де бас­қашалау, баяғы біздің бала кезі­мізде көргеніміздей бауыры ақ, тамағы қоңыр, денесі шым­қай қара емес, бозғылт сұр екенін бай­қауға болады. Бәрінен де мейі­рім­ді құс­тардың тұқымы жойылып кет­пей сақталғанының өзі неге тұрады!

Баймаханбет АХМЕТ,

журналист

Жамбыл облысы,

Меркі ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

24.09.2018

FIFA-2018 марапаттау рәсімінде Роналду болмайды

24.09.2018

Ұлы Дала Еліне саяхат — «Жаңа Жібек жолы» бағыты бойынша экспедиция Таразға келді

24.09.2018

«Егемен академиясының» жаңа маусымына тіркелу басталды

24.09.2018

Мақтаарал құрылыс саласымен де танымал болмақ

24.09.2018

Атырауда «Тау тұлғалы Таумыш» республикалық ғылыми-тәжірибелік конференциясы өтті

24.09.2018

Ақмола облысында мемлекеттік қызмет мектебін ашылды

24.09.2018

Алматыда III Baikonyr Short Film Festivalдің жабылу салтанаты өтті

24.09.2018

Ақтөбелік полицейлер Агенттіктің «Пара алма!» үндеуіне құлақ асуда

24.09.2018

Қыздар Университетінің студенттері республикалық турнирдің жеңімпазы атанды

24.09.2018

Талдықорған қаласы әкімінің жаңа орынбасары тағайындалды

24.09.2018

25 қыркүйекте Үкімет үйінде Қазақстан Үкіметінің отырысы өтеді

24.09.2018

Ақтауға үлкен футбол оралды

24.09.2018

Үш дзюдошымыз да алғашқы айналымда ұтылды

24.09.2018

Оралда бокстан халықаралық турнирдің жеңімпаздары анықталды

24.09.2018

Қазақстанда ұшақ билеттері арзандауы мүмкін

24.09.2018

Қазақстанда 14 миллион тоннаға жуық астық жиналды

24.09.2018

«Түн құдайы» фильмі Парижде өткен ретроспектива барысында көрсетілді

24.09.2018

Универсиада алауы Алматы арқылы өтті

24.09.2018

Бүгін Бакуде үш дзюдошымыз белдесуде

24.09.2018

Бизнес салымдар үшін қай қаржы ұйымы тиімді?

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Асан Мирас,

Ulaǵat pen muraǵat

Qaıǵyly ólimi qalyń jurttyń qabyrǵasyn qaıystyryp, qyrshyn ǵumyry qıylǵan óner, mádenıet, sport sańlaqtary qaı ultta bolsyn az emes. Ondaı has talanttardy halyq eshqashan umytpaıdy. Talanttardyń fánıdegi taǵdyry kelte bolǵanymen, halyqtyń júregi men jadyndaǵy ǵumyryn myńjyldyqtarmen ólsheýge bolady. Aıtalyq, áıgili grek ańyzyndaǵy aıbyndy batyrlar Ahılles pen Gektordyń esimderi dáýirlerden dáýirlerge kóshe júrip, ult sanasynda jarqyrap ǵumyr keshýde. Ańyzdyń epıloginde aıtylǵandaı, keıingi urpaq tıtandardy máńgi eske tutatyn bolady. Tipti, grektiń búkil tarıhy áli kúnge deıin ataqty Gektor men Ahıll shaıqasyna baılanysty óriledi. Biz muny nege aıtyp otyrmyz? Qaı ult bolmasyn, esimi elge eleýli tulǵalaryn este qaldyrýdyń esti joldaryn ustanady. Qazaq tarıhyn aqtarsaq ta, ádebıet betterin paraqtasaq ta túrli klassıkalyq joqtaý úlgilerine jolyǵatynymyz sózsiz. Joǵarydaǵy dańqty grek batyry Ahıllestiń de atyn aqıqatqa bergisiz asqaqtatqan áıgili Gomer abyz. 

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qasiet pen qasiret

«Dánikkennen qunyqqan jaman» degen sózge mán bersek, munda úlken fılosofııalyq maǵyna bar. Táýba, bireý bireýden nan surap jeıtin zaman emes qazir. Toqshylyq zaman. О́zimizdi qoı ústine boztorǵaı jumyrtqalaǵan barshylyqta, etek-jeńniń keń kezinde dúnıege kelgen, zárýlik kúıin sezinbeı ósken urpaqqa balaımyz. Dastarqannan nan, maı, qant, sút, qaımaq eshqashan úzilgen emes. Sonymyzben baı sanalmasaq ta, bardyń sanatynan bolatynbyz... Qudaı saqtaı gór, taǵamǵa talǵam-talabymyzdyń sharyqtap ósip ketkeni sonshalyq keıde dastarqannan búginde nan qoıylatyn bos oryn tappaı qınalatynymyz ras. Sóıte tura, toqshylyq zamanda ómir súrip jatqanymyzdy sezinbeıtinimiz jaman. Moıyndaǵymyz kelmeıtini qorqynyshty. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу