Мейірім құсы ұя салған «Меркі»

Егемен Қазақстан
10.09.2018 2228
2

«Меркі» шипажайының төңіре­гінде жасыл желектің бұрнағысынан едәуір молайып, қалыңдай түскені бірден көзге түседі. Мұнда келмегелі сусып үш жыл өте шығыпты-ау! Осы уақыт ішінде егілген болуы керек, аяқжолдар жиегінде жас қайыңдар жапырақ жайып, балақтай өсіп тұр. Терезе түбіндегі қайыңдардың арғы бетінде, қалың ну-жыныс ішінен сайрауық құстар үні күні бойы, тіпті түнде де тынымсыз естіледі де тұрады. Мыңсайран күйлі табиғат аясында көз іліп, ұйқыға шому дегеніңнің өзі бір ғанибет екен-ау. Өзіңді табиғатпен етене, егіз жа­ралғандай сезінетінің бар. Ал таудан тоқтаусыз лекіп, жаныңды желпір самал лебі ше?.. Қарағай, самырсын исі аңқиды. Айтпақшы, іргедегі өзеннің гүрілдей аққаны жанға жайлы әуен болып жетеді.

Шатқалдағы шипажай шіліңгір шілде кезінде де келушілерін қо­ңыр­салқын күйде қарсы алған еді. Ақ жауын алғашқы күні-ақ құйып берді. Таразға телефон шаламыз. Ондағылар «бізде тамшы да тамған жоқ, күн күйіп тұр» деседі. Ал «Меркі» шипажайындағылар үш күн бойы жауыннан көз аша алмады. Жаңбырлы, найзағайлы жаз қойны да жанға дауа екен-ау, өзі!

Ауа райының қоңырсалқындығы адамға сергектік те сыйлайды. Айна­ланы бажайлай жіті шолып, бұрын-соңды байқалмаған жайларға көз жеткізесің. Сондай жайлардың бірі көк жүзінде қайшыласа ұшумен жүрген қарлығаштардың ересен көптігі болды. Осынау аяулы құс­тардың өңірімізде сирей түскенін екінің бірі айтады. Ал мына Жуалы жерінде пайда болған қытайы тор­ғайлар оларға жаудай тиіп, тұқымын тұздай құртуға айналды деп естиміз.

Бала кезімізде қарлығаш ұясын ауылдағы әрбір үйден дерлік көруші едік. Біздің үйдің кіреберіс дәлізінде де бар еді. Қасиетті құс таңнан сайрап, ұйқымыздан тербеп оятатын. Көктен шүйіле айбат жасай шабуылдап, мысықтан балапандарын қорғап, шыр-пыр болатыны есімізде. Қанша жерден ара түсіп бақсақ та, кейде өздері, кейде балапандары тарғыл неменің тырнағына ілігіп қалып жататын. Адамды дос санап, сенген бейкүнә құстар боғатқа салған ұяларын бәрібір тастап кетпей, ондаған жылдар бойы балапандарын өрбітумен болғаны, сірә, ұмытылар ма? Ал бүгінде ауылдан қарлығаш көрмейміз.

Содан ба, шипажай маңында қайшыласа ұшқан қарлығаштардың қарасы молдығы қуантты. Құйрығы айрық, адамға дос асыл құстарды сауықтыру орнына бес-алты рет келсек те байқамаппыз.

Шипажайдың күзет қызметкері Болат Әбдіковтің айтуынша, қасиет­ті құстар мұнда 20-30 жылдан бері ұя салып, балапан өрбітумен келеді екен. «Қарлығаштардың шипа­жай­дың кіреберістері мен самал­дық­тарында қос-қостан ұялары бар. Сылақшылар ағымдағы жөндеу жүргізу кезінде қабырғамен қоса сылап, ақтап та кетеді. Бажайлап қараған кісіге болмаса, ұялардың сырт көзге шалына бермейтіні содан» деді ол.

Шынында да шипажай кіреберісі, балкондар бұрыш-бұрышының ұядан бос жері аз секілді. Бірақ біреуі де байқалмайды. Ұялардың баяғы жас кезімізде көргеніміздей үсті ашық емес, доп пішіндес домбаздалып, үстіңгі жағынан сұқ саусақ сыярлық қана саңылау қалдырылады екен. Пішімі заман талабына сай өзгерген секілді. Демалыс ғимаратының қасбетінен көзім шалғандарының өзі бірқыдыру. Әр жақ, бер жағында тағы қаншама ұя бар. Шаңырағына қарлығаш ұя салғанына бола, ауылын жау шапқанның өзінде киіз үйін жықпай, орнында отырған Төле би бабаның ерлігі еске түседі. Содан «Қарлығаш би» атанған абызы­мыз­дың ісі ерекше үлгі емес пе?

Шипажай қызметкерлері мен емделушілердің бір-біріне мейірім­мен қарап, ерекше ілтипат-ізетпен қайы­рылатынының сыры енді белгі­лі болды. Қарлығаштар да мейі­рім ұя салған жерде мекендейді емес пе?! Демалушылардың көбі Ақтау, Атырау өңірлерінен келген екен. Олар да тұрғылықты жерінде қарлы­ғаштың аса көп кездеспейтінін, кез­д­ескендері ұяларын адам қолы жетпестей биікке, жарға салатынын айтты. Ал Меркі аспанында қайшыласа ұшып кө-ө-ө-п қар­лы­ғаш жүр. Олардың түр-түсі де бас­қашалау, баяғы біздің бала кезі­мізде көргеніміздей бауыры ақ, тамағы қоңыр, денесі шым­қай қара емес, бозғылт сұр екенін бай­қауға болады. Бәрінен де мейі­рім­ді құс­тардың тұқымы жойылып кет­пей сақталғанының өзі неге тұрады!

Баймаханбет АХМЕТ,

журналист

Жамбыл облысы,

Меркі ауданы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

13.11.2018

Egemen Qazaqstan алғашқылардың бірі болып Chartbeat құралын пайдаланады

13.11.2018

Жаңақорған ауданында 116 бас қой белгісіз аурудан қырылып қалды

13.11.2018

Қызылордада қауіпті аймақтар анықталып, даярлық мәселелері күшейтілді

13.11.2018

Ақтөбеде жоғары жылдамдықтағы интернет желісі ұлғаяды

13.11.2018

Елбасы Астана клубының төртінші отырысына қатысты

13.11.2018

Нұрсұлтан Назарбаев Ауғанстан Республикасының бұрынғы президенті Хамид Карзаймен кездесті

13.11.2018

«Айша бибі» мен «Ақыртас» әлемдегі ерекше туристік нысандардың тізіміне енді

13.11.2018

Павлодарда Португалиялық профессор студенттерге дәріс беріп жүр

13.11.2018

Т.Сүлейменов ел өңірлеріндегі жылу бағасының әртүрлілігін түсіндірді

13.11.2018

Тайваньда таеквондодан Президент кубогі додасы аяқталды

13.11.2018

Елордалықтар 14 қарашада жалпыхалықтық диктант жазуға қатысады

13.11.2018

Үкіметте 10 айдағы әлеуметтік-экономикалық даму қорытындылары қаралды

13.11.2018

Б.Сағынтаев өңірлердегі халықтың нақты табысының көрсеткіштеріне ерекше көңіл бөлуді тапсырды

13.11.2018

Тұрмыстық қатты қалдықтар адамдардың қажетіне жарай бастады

13.11.2018

Шымкентте 5 000 000 теңгеге бағаланған көгершін көрмеге қойылды

13.11.2018

Қызылорда облысында газ құбыры құрылысы басталады

13.11.2018

Елбасы Еуропалық комиссияның бұрынғы төрағасы Жозе Мануэль Баррозумен кездесті

13.11.2018

Венгрияда синхронды жүзуден жасөспірімдер құрамасы бірінші орынды иеленді

13.11.2018

Тарифтерді көтерген монополистер заң алдында жауап береді

13.11.2018

Алматыда мектеп оқушылары арасында шешендік өнер байқауы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

Дидар Амантай,

Sóz shyǵyny

Qazir sóz aldyǵa shyqty. Rolan Bart kótergen konnotasıa men denotasıa qaıshylyǵy, demek, sózdiń nársege emes, sózge nemese belginiń zatqa emes, belgige silteıtindigi jalǵan sana qalyptastyratyny jaǵdaıdy kúrdelendire tústi. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Qazaq otbasy

Otbasy uǵymy – qazaq úshin qasıetti de qadirli. Túbiri − ot, ot jylý beredi, ómir syılaıdy, tirshiliktiń kózi, úıdiń ishindegi «ýildegen» jeldi, «azynaǵan» aıazdy toıtaryp, otbasy ıesine sanalatyn adamǵa baq-dáýlet darytady. Otanasy, otaǵasy degen eki sózdiń arǵy jaǵyna oı jiberseń – qazaqtyń kemeldigine, bárin qysqa baılammen uǵyndyratyn kemeńgerligine kóz jetkizesiń. Sondyqtan da shyǵar, otbasy qaǵıdasynyń qashan da bıik turatyny. Qazaq otbasyn qurǵanda jetesizdikten jerip, kórgensizdikten boıyn aýlaq salǵan. Ata-ana úlgisin alǵa ozdyrǵan.

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Zaman talqysyndaǵy qazaq

Feısbýktegi paraqshamdy ashyp qaraımyn da oılanamyn. Feısbýkti men ádette merzimdik buqaralyq aqparat quraldarynyń nazarynan tys qalǵan oqıǵalar men jańalyqtardy jáne oǵan degen qoǵamnyń kózqarasyn bilý úshin ashamyn. Meniń paraqshamda úsh jarym myńnan astam jazylýshym bar. Olardyń 95 paıyzdan astamy – qazaqtar.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу