Қияда қалықтаған соқыр қыран

Жақында жұмыс сапарымен Үржар ауданының Қарақол ауылына жол түскен еді. Кезінде Алашорда үкіметі төрағасының орынбасары, Семейде жарық көрген «Абай» журналының қаржылай демеушісі, «Сарыарқа» газетінің шығарушы редакторы болған, Алашорда үкіметінің атынан Сталинмен Қазақ автономиясы жөнінде келіссөз жүргізген Алаш ардақтысы Халел Ғаббасовтың немере інісі Берікбол Баязитовты іздеп барған едім. Ақсақалдың жасы 80-ге қараса да, қимылы ширақ, жүрісі сергек екен. Бәрінен де мені таңғалдырғаны, қарияның жадысы, ел арасында ауыздан-ауызға тараған ескілікті әңгімелерді ұмытпай есте сақтауы.  

Егемен Қазақстан
10.09.2018 2286
2

Қазақта небір ат сыншылары болғаны тарихтан белгілі. Ал құс сыншылары жайында естіп пе едіңіз? Естімесеңіз, Берікбол ақсақалдың әңгімесіне құлақ түріңіз. «Қазақтың сын­шыларының өзі ғажап қой. Өз алдына бір бөлек әлем. Атам қазақ аспандағы бүркіттің соқыр екенін білген. Әкем Әбілхасен аңшы, құсбегі, бүркіт, қаршыға, ителгі ұстаған адам. «Бала кезде Ақбұлақ маңында тұрғанда тұрымтай салып едім» деп отыратын. Жалпы, қазақ баланы әуелі тұрымтай салуға, сосын ителгіге, қаршығаға, кейін әбден үйренгенде бүркітке баулиды екен. Бұрын солай болған. Бірді айтып, бірге кетпей, бүркіттің әңгімесіне келейік. Оқиға былай болған екен. Мұны маған әкем айтқан еді. «20 шақты жігіт кешке таяу аңнан қайтып келе жатыр едік. Арамыздағы бір жігіттің «ана аспанда ұшып жүрген бүркіттің сол жақ көзі соқыр» демесі бар ма, көкте қалықтап жүрген бүркітті нұсқап?! Бәріміз өре түрегелдік. «Сен де шатады екенсің. Аспандағы бүркіттің соқыр екенін қайдан білесің?», деді жанымыздағы серіктеріміздің бірі бәрімізден бұрын кекете күліп. «Кел, онда бәс тігейік. Бәсіміз бес бесті болсын. Осыдан бүркіт соқыр боп шықса, сен бес жылқы бересің. Ал болмаса мен саған бес бесті беремін. Бәленбайдың қыстауының бас жағында, сайда Қабдолда терегі деген қу терек бар, мына бүркіттің беталысы сол жақ», дейді өзіне бек сенімді аңшы жігіт миығынан күліп. Расында, бүркіт қу терекке ғана қонақтайды. Жас терекке қонақтамайды. Күздің кезі еді, жердің бетіне жұқа қар түскен уақыт. Содан саят құрып, ерігіп келе жатқан бір топ жігіттер түнделетіп әлгі қыстауды бетке алдық», деп әңгіме тиегін ағытушы еді әкем. Ұзын сөздің қысқасы, аңшы жігіттер қыстауға жеткеннен кейін түн ішінде аяқтарына киіз байпақ киіп, тор салып, әлгі бүркітті қолға түсіреді. Жалпы, бүркіт қатты ұйықтайды. Және көзі түнде жөнді көрмейді. Сондықтан үкі бүркітті түнде алып қояды екен. Ал күндіз болса бүркіт алады. Екеуі де керемет қой. Содан не керек, таң атқанда қараса, айтса айтқандай бүркіттің сол жақ көзі соқыр боп шығады. «Соқыр болса да, бұл – құстың қыраны екен», дейді жігіттерді қыстауға, қу терекке бастап барған аңшы жігіт тамсанып. «Соқырын қайдан білдің, қыранын қайдан аңғардың?»,  дейді қасындағы серіктері. «Қырандығы өте биік ұшты. Зау биікке бүркіттің бүркіті ғана ұша алады. Құлдилағанда сол жақ қанаты қалып қойып еді. Соқырлығын содан білдім»,  дейді аңшы. Көрдіңіз бе? Бұл бүркіт көкте қалықтағанда көзі сау жағының топшысы алға шығып, соқыр жағы кейін қалып қойған ғой. Жерде тұрып, соны қалай аңғарған десеңізші. Көз жанарының өткірлігін айтсаңызшы. Соны ойлаған не деген ми? Аңшы ғой, бәрін біледі. Содан не керек, бәстен жеңілген жігіт бес бестісін беріп құтылыпты. Әкемнің айтуынша, бұл оқиға Дегелең тауы, Ақбұлақ, Қызылту, Таңат елді мекендерінің маңында болған»,  дейді көпті көрген, көкірегі даңғыл Берікбол ақсақал.

Азамат ҚАСЫМ,

«Егемен Қазақстан»

Шығыс Қазақстан облысы,

Үржар ауданы,

Қарақол ауылы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

18.11.2018

Мәулен Әшімбаев ауыл шаруашылығы қызметкерлерін кәсіби мерекелерімен құттықтады

18.11.2018

Элизабет Тұрсынбаева Мәскеудегі турнирде үздік алтылыққа енді

18.11.2018

Қызылорда облысында МЖӘ бойынша екі спорт кешені ашылды

17.11.2018

Amazon мен Google-де жұмыс істейтін қазақстандықтарды елге шақыру керек - Атамекен ҰКП

17.11.2018

Павлодар облысында 370 жүргізуші мөлшерден артық жүк тасыған

17.11.2018

Павлодарда 524 полиция қызметкері пәтерге мұқтаж

17.11.2018

Дулат Қажанов: Оңтүстік тұрғындарын Күршімге шақырамыз

17.11.2018

Таразда Ауыл шаруашылығы қызметкерлерінің күні аталып өтті

17.11.2018

Қызылордадағы ЖКО: 29 адам ауруханада, 45-і үйіне оралды

17.11.2018

Қызылордада жолаушылар автобусы соқтығысты

17.11.2018

Атырауда балық шаруашылығы басқармасының басшысы тағайындалды

17.11.2018

Астанада дзюдодан Қазақстан Чемпионаты өтті

17.11.2018

Таразда «Туған жерге туыңды тік!» форумы өтті

17.11.2018

Ақ Жайықтың жастарында жігер көп

17.11.2018

Оралда қоғамдық ұйымдардың VIII форумы өтті

17.11.2018

17 қарашаға арналған ауа райы болжамы

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу