Dám men dáme

Aldymen, Qazaqstannyń taǵamy men tamaqtaný salasyna túrik as máziriniń, ásirese, dóner-káýabynyń dendep engenin moıyndaıyqshy... Qazir keń-baıtaq Otanymyzdyń qaı buryshyna, qaı qalasyna saparlap barsańyz da aldyńyzdan ıisi burqyrap dóner shyǵady. 

Егемен Қазақстан
11.09.2018 75
3

Kúlli Eýropa elderiniń ishinde Anglııa men Germanııa dámhanalarynyń ózinen oıyp turyp oryn alǵan bul taǵamnyń basty ereksheligi nede?! Bálkim, shymshyp qana salynǵan taǵam túrleriniń moldyǵy men tutynar tusta ydys-aıaq, shanyshqy-qasyqty qajet etpeıtindigi shyǵar?!

Otbasynda ony juqpa nan dep ataıtyn. О́z aýylymyz, kórshi aýyl, anda-sanda at izin salyp turatyn alystaǵy naǵashy apa aýylynda da dál osy taǵam eshkimge tańsyq emes edi. Iá, bir kezdegi anam pisiretin sol juqpa nanǵa pisken sıyr eti men qus etin juqalap jonyp salyp, nanyn oraı qoısańyz, týra búgingi dóner bop shyǵa keledi. Bir kese aırandy umytpańyz! Túbi bir týysqan túrik aǵaıyndardyń erte zamandardan-aq tamaǵynyń da bizdikimen birdeı bolǵa­ny aqıqat. Tek ózderiniń eńbekqorlyǵy, pysyqtyǵy arqyly túrik aǵaıyndar búgingi taǵam órkenıetine bizden erterek qol jetkizdi ári damytty. Túrikterdiń ábjildigine eriksiz súısinesiń!

Rasynda da bizdiń dámimiz ben dámemiz týraly keıde bir tereńnen tolǵap oı qozǵaýǵa májbúr bolady ekensiń. Qazirgi tańda Qazaqstannyń taǵamy men tamaqtandyrý salasynda qazaq as máziri tómennen sanaǵanda aldyńǵy qatardy alyp turǵany da kópke aıan. Nege dep oılaısyz? Bizde taǵam joq pa, jetpeı me? Asta-tók, tolyp jatyr. Máselen, qazaqtyń ulttyq taǵamynyń dámin tatý úshin qaladaǵy eń qymbat «Jeruıyq» meıramhanasyna nemese Medeý shatqaly men Shymbulaq asýyna barý shart pa? Jaraıdy barsyn. Biraq qystygúni soǵym naýqany kezinde ózimiz bappen asaıtyn qazy men qartany kóldeneń kók attyǵa bizdiń ulttyq dámimiz dep usynǵannan ne uttyq? Astanaǵa ándetip kelgen shala mas reseılik ánshiler toby qazy men baýyrsaǵymyzdy araqpen qatar qoıyp kelemejdep ketti ǵoı, bilseńiz?! Jaraıdy, tegi qazaqtyń ózi de kúndelikti as mázirine qazy men qarta, jal men jaıa qoımaıdy. Kúndelikti jıi tutynatyn dámimiz – sorpa, kespe, sút kóje, keıde tezdetip pisiretin qýyrdaq, sút qosqan sháı, aıran, jemis-jıdek tosaby, sary maı... emes pe? Endeshe ár úıdiń aq dastarhanynda sáni men nári úılesip turatyn osynaý on san ulttyq taǵamymyz qoǵamdyq ortada óz ornyn nege taba almaı júr?! 

О́kinishtisi, dámhanalarda bul taǵam­­dardyń barlyǵy da tur. Biraq basqa ult taǵamy degen ataýmen atalady – «shorpa, «lapsha», «jarkoe», «chaı s molokom...».

Jandos esimdi jigittiń Venaǵa issapar­men baryp kelgennen soń aıtqan bir áńgimesin umyta alar emespin. Qazaqstan elshiligi qyzmetkeri Jandosty tústenýge jańadan ashyl­ǵan kishigirim «Samarqand» dámhanasyna ertip barady. Dámhana ıesi ózbek azamaty olarǵa erekshe iltıpat tanytady. Kelýshilerdiń kóptigine qara­mastan, qazanyn qaldyryp qaıta-qaıta kelip-ketip áńgimege aralasyp júrgen aspaz taıaý ýaqytta Qazaqstannyń Taraz ben Shymkentinen tapsyrys boıynsha súrlengen qazy aldyryp, pyshaqtyń qyryndaı etip qıyp ózbek palaýynyń betine salatynyn aıtypty. Naǵyz palaý sonda bolady depti. Eń qyzyǵy, ózi aspaz, qajet kezde daıashy da bola salatyn dámhana ıesi keshe ǵana О́zbekstannyń Aýstrııadaǵy Tótenshe jáne ókiletti elshisi qyzmetin atqarǵan eken. Dıplomattyq qyzmetten óz ótinishimen bas tartqan. Shirkin, qazaq taǵamyna da dál osy tektes mahabbat kerek-aý!

Bul kúnderi Almatyda túrik, ózbek dám­hanalarynan aıaq alyp júre almaısyz. Oǵan qaptaǵan grýzın dámhanalary men meımanhanalary kelip qosyldy. Alda qaı ulttyń ashanasy bizge qyzmet kórsetýge kezekte tur? Jumbaq. Sansyz meıramhanalar men dámhanalardyń barlyǵynda da qazaqtyń qyzdary men jigitteri qyzmet etedi. Ony aıtasyz, birde grýzın dámhanasynyń bas aspazy bolyp eńbek etetin qazaq jigitimen tanysqanda aýzyma sóz túspeı qalǵany bar... 

Ádette Tashkentke barsańyz, qaptaǵan shaıhanalardy kórer edińiz. Sondaı-aq ala shapandy aǵaıynnyń aýylyna at basyn burǵandar birden dámdi palaý daıarlaıtyn meıramhanalar men dámhanalarǵa kózi túser edi. Kórshi Reseıdiń qalyń orman arasyndaǵy eldi mekenderine jolyńyz tússe, borshtan aýyz tıip qaıtatynyńyz belgili. Al bizdiń qalalarǵa kelgen qonaq qaı ulttyń as-aýqatynan dám tatam dese de, tańdaý mol. Bul ultymyzdyń keńqoltyq bolmysy da bolar, bálkim. Biraq eń áýeli ulttyq taǵamdarymyzdy áspetteıtin ortalyqtar jelisin ashatyn belsendi, kreatıvti kásipkerler qajet-aq. Olarǵa osy kúni múmkindik mol. О́ıtkeni bul ulttyq ashana jelisi ıgerilmeı, túren salynbaı turǵan tyń marketıngtik júıe deýge bolady.

Sózdiń túıini, qazanymyzǵa qashan ıe bolamyz?! Qarapaıym ǵana qazaq mázirimen ulttyq ashanalarymyz qalalarda qashan jappaı paıda bolady? Álde kespeni «chabres», «kemmı-kelin» dep kúlip qoıyp, jaıma nandy «Arzý» dep túsiniksiz tilde atap qoıyp, qaryn maılaǵanymyzǵa máz bolyp júre beremiz be?!

Talǵat SÚIINBAI,

«Egemen Qazaqstan»

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларды қолдаудың 10 қадамы жасалды

22.02.2019

Қостанайда әкім есебі жаңа ғимаратта өтті

22.02.2019

Қарағанды облысының тумасы Қазбек Нұржановтың құрметіне арналған 41-ші жеңіл атлетика жарысы өтті

22.02.2019

Қарағанды облысында 479 жоба іске асады

22.02.2019

Ұлттық валютадағы мәтін тек қазақ тілінде болады

22.02.2019

Sanofi - күдіктен ада компания

22.02.2019

Сенатор С.Айтпаева Германиядан келген делегациямен кездесті

22.02.2019

Қарағанды облысында көпбалалы отбасыларға тұрғын үй сертификаттары беріледі

22.02.2019

Ақтөбе облысында су тасқынына дайындық шаралары қабылданып жатыр

22.02.2019

Құралай Ахмет: Шет елде оқуға ынтасы бар кез келген адам «болашақтық» бола алады

22.02.2019

Жастар кәсіпкерлігіне арналған «Jas Business» семинары өтті

22.02.2019

Халықтың әл-ауқатын жақсарту – басты мақсат

22.02.2019

Жоғарғы сот жемқор судьяларды анықтауды күшейтеді

22.02.2019

Шаңғымен тұғырдан секіруден Қазақстан командасы әлем чемпионатында бақ сынайды

22.02.2019

Ерлан Қошанов көпбалалы отбасылар тұрғын үймен қалай қамтамасыз етілетінін айтты

22.02.2019

Мамандар: Денсаулық туралы жаңа Кодексті қабылдау бизнес үшін кедергілер туғызуы мүмкін

22.02.2019

Семейде «Нәджип Әмір» атындағы аудитория ашылды

22.02.2019

«Әбу-Даби Плаза» елордада жаңа жұмыс орындарын құруға мүмкіндік береді

22.02.2019

Милад Карими мен Аким Мусаев Мельбурндегі Әлем кубогінің финалына өтті

22.02.2019

Юлия Галышева бастаған Қазақстан командасы Жапониядағы әлем кубогіне қатысады

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Jol erejesinen buryn, saqtyq kerek

Jasyratyny joq, ózimizdiń bir áriptesimiz, Qaraǵandy tas jolynan Astanaǵa kirer tusta keshqurym, ıaǵnı alageýim shaqta kóligimen bir adamdy basyp ketti. Ol jaıaý júrginshi jolaǵymen júgire basqan jandy kórmeı qalǵan. Qansha jerden kinásin moıyndasa da, ol – jaýapker. Sebebi jaıaý júrginshige arnalǵan jolaqta ereje buzdy. Toqtamady. Al toqtar edi, biraq adamdy kórgen joq. Mine, endi mundaı jaǵdaıda kimge kiná artasyz? Jaıaý júrginshi de opat boldy, júrgizýshi de qamalady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Tyıym men tıyn

Toı-toımalaqta tún jamylyp óner kórsetetin kámelettik jasqa tolmaǵan, ómirleri aq paraqtaı taza, kóńilderi aq bulaqtaı móldir kishkentaılarymyzdy jasyna laıyqsyz kıindirip, boıandyryp kópshiliktiń aldynda shyǵarý, án saldyrý – qý aqshaǵa qunyqtyryp qoıǵan ata-analarynyń kinásinen. 

Бақытгүл САЛЫХОВА, педагогика ғылымдарының кандидаты

Qorqynyshty mıkroplastık

О́tken aptada Eýropalyq odaq úkimeti óndirýshilerge mıkroplastıktiń barlyq túrin óz ónimderinde qoldanýǵa tyıym salǵanyn estigen bolarsyzdar. Mıkroplastıktiń ne ekenin bilesiz be? Osyǵan deıin kóp mán bermeppiz. Sóıtse mıkroplastık − sıntetıkalyq polımerlerdiń kishkentaı bólikteri, bul kóptegen zattyń quramyna kiredi: kúndelikti kıetin kıimimizde de, kir jýatyn untaqta da, saǵyzda da bar eken.

Анар ТӨЛЕУХАНҚЫЗЫ, «Егемен Қазақстан»

«Jeti jarǵy» jıen jaıly ne deıdi?

Qarǵa tamyrly qazaqta jıenmin dese qolq etpes jan joq shyǵar, sirá. Tipti, naǵashyǵa aıtar oıyn «tuzdyqtap» jiberse de, basynan sóz asyrmas nebir adýyn minezdiniń ózi jıen ǵoı, aıta beredi» dep kúlip, bas shaıqaǵannan artyqqa barmaıdy.

Бекен ҚАЙРАТҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Rýh jaıly áńgime

Marqum alashshyl tulǵa Aqseleý Seıdimbektiń «Rýhy azat halyq qana uly ister atqara alady» deıtin myzǵymas ustanymy boldy. Osy uǵymdy Ahań ári qaraı tápsirlep: «Rýhsyz halyqty altynǵa bólep qoısań da báribir, rýhy myqty qaýymnyń aldynda eńkish tartyp turady. Rýh degenimiz ol kózge kórinbeıdi, halyqtyń gendik bıosferasynda bolatyn úreıdi jeńý qýaty. Úreı qan arqyly urpaqtan urpaq jalǵasyp kete beretin asa qaterli qubylys. Qandaı bir qaýymnyń rýhanı erkindigi (táýelsizdigi) halyqtyń boıyndaǵy úreıdiń az-kóptigimen ólshendi» deıtin edi jaryqtyq.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікір қосу