«5.0 қоғамы» – Жапонияның болашаққа бағдары

Таң атқанда сізді оятып, күнтізбеңіз­дегі жұмыстарды есіңізге салып, ауа райы­ның қандай екенін хабарлап, қолыңызға қолшатыр ұстап шығуды ұсынатын, сіз жұмыста болғанда шамасы жеткенше үйіңіздің шаруасын тындыра беретін көмекші роботыңыздың, иә болмаса жүр­гізу­шісіз өзі жүретін, темірден жасалғанымен «ақылы» бар смарт-көлігі­ңіздің болғанын қалайсыз ба? Ал кешке үйіңізге қайтып келгенше ақылды тоңазытқышыңыздың тапсырма бойынша тамағыңыз бен дәрі-дәрмегіңізді өзіңізге қажетті мөлшерде, қажетті уақытта, өзіңізді әуреге салмай-ақ, өзгенің мазасын алмай-ақ, сіздің роботыңыз сияқты роботтар жұмыс істейтін арнайы смарт-дүкендерден әуелетіп дәл есігіңіздің алдына әкеп беретін дрондар ұшып жүретін қоғамда өмір сүргенге қалай қарайсыз?   

Егемен Қазақстан
11.09.2018 3132
2

Бүгінгі таңда дамыған мемлекеттер­дің барлығында дерлік шоғырланып қалған әлеуметтік-экономикалық про­б­ле­маларды шешуге және «жаңа қоғам» қалыптастыруға бағытталған стра­тегиялық жоспарлар әзірленіп, оларды жүзеге асыруға нақты талпыныстар жасалып жатқаны белгілі. Алайда жаһандану үрдістері қатты қарқынмен дамып, бір елдің коғамдық-әлеуметтік және саяси-экономикалық мәселелері басқа елдермен, халықаралық қауымдастықтың әрбір мүшесімен тығыз байланысты болып отырған қазір­гі заманда жаңа фор­мат­тағы дамуды қам­тамасыз етуге бағытталған ұлттық стра­тегиялар сол елдің ғана жоспары болып қоймай, дүйім дүниенің дамуы­на бағытталған бағ­дар­лама ретінде қарас­тырылып отыр. 

Мысалы, Еуропаның ең дамыған елдерінің бірі Германия үкіметінің 2010 жылы жариялаған «Industrie 4.0» даму стратегиясы бүгін Еуропа ғана емес, бүкіл әлемнің индустрияландыру саласындағы жаңа стандарттарына айналып отырса, АҚШ-тың өнеркәсіп саласында жаңа форматта әріптестік орнату мақсатын­да қабылданған «Advanced Manufacturing Partnership 2.0» бағдарламасы (2011 ж.) және азиялық алып ел Қытайдың өнеркәсіп саласындағы «Made in China 2025» индустриялық стратегия­сы дүние жүзінде қызу талқылануда. Президентіміз Н.Назарбаевтың жыл басындағы «Төртінші өнеркәсіптік револю­ция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдауы мен Қазақ­стан үкіметінің 2025 жылға дейінгі өнеркәсіп саласын дамытуға бағытталған жаңа жоспарының қабылдануына да осындай әлемдік үрдістер арқау болғаны анық. 

Жапонияның 2016-2020 жылдарға арналған заманның талабына сай жаңа форматта мемлекеттің ғылыми және тех­нологиялық дамуын қамтамасыз етуге бағытталған стратегиялық жоспары да әлем елдерінің назарын аударып отыр. Жапон үкіметінің осы страте­гия­лық жос­­парында жоғарыда бейнеленген жаңа қоғам әлемде алғаш рет «5.0 қоғамы» («Society 5.0») деп аталып, аталған стра­тегияны жүзеге асыру мақ­сатында қабылданған «Connected Industries» атты бағдарламасы да дәл осы Төртінші өнеркәсіптік революция дәуірінде даму­дың жаңа жолдарын қамтамасыз етуді көздеп отыр.  

Жапон үкіметі жүзеге асыруға талпыныс жасап отырған 5.0 қоғамында адамдар күнделікті күйбең тірлікке сарп еткен уақытын жеке басы үшін мейлінше тиімді пайдаланып, «уақыт» пен «зат» атты өмір сүруге қажетті негізгі фундаменталды физикалық құн­ды­лықтар мен денсаулық пен білім сияқты басты рухани-философиялық құндылықтарға деген көзқарас өзге­ріп, мемлекеттің экономикалық дамуы мен қоғамның рухани дамуы қатар жүріп, «байлық» атты ұғым басқаша болып, «әділдік» пен «теңдік» ұғымдары дүниетанымның тірегіне айналуы тиіс. 

Алғаш естігенде фантастика­лық жанрдан алынған ертегі әңгімеге көп ұқсайтын «роботтар әлеміне» негізделген «5.0 қоғамы» адамзаттың бүгінге дейінгі даму процесінің кезекті кезеңі ретінде қарастырылып отыр. Бірінші кезеңде адамдар аңшылықпен айналысып, күнкөріске қажетті тамағын табиғаттан тапса, екінші кезеңде егін егіп, мал асырауды қолға алып, үшінші кезеңде тұрмысқа қажетті заттарды өндіруге бейімделіп, өнеркәсіп саласы дамып, төртінші, яғни қазіргі кезеңде ақпарат тарату жүйесі дамып, интернет желісі мен цифрлы технологиялар тұрмыстың барлық саласының ажырамас бөлігіне айналды.  

Ақпарат ерекше құндылыққа ие болып, интернет пен цифрлы технологиялар әр мемлекеттің және қоғамдық жүйенің негізіне айналып отырған дамудың қазіргі кезеңінде сауда-экономикалық, қоғамдық-әлеуметтік барлық салаларда жиналып, сақталып отырған ақпаратты (Big Data) өндірісті оңтайландыру мақсатында ғана емес, адамның өмірі мен тұрмысын оңайлату мақсатында барынша тиімді пайдаланудың жолын табу келешектің қоғамын құру жолында ең маңызды мәселеге айналып отыр. 

Дамудың қазіргі кезеңіндегі қоғамда тұрмыстың барлық саласында көптеп жиналып қалған түрлі ақпараттар адамдар арасында «ортақ дүние» бола алмай отырғаны және қоғам мүшелері бір-бірімен ақпарат сараптамалары нәтижелерімен бөліспей, иә бөлісе алмай отырғаны ақиқат. Өйткені ондай шексіз мөлшердегі ақпаратты адамның өзі толықтай өңдеп, саралап, сараптай алуы мүмкін емес.  

Ал келешектегі 5.0 қоғамда адам­дар­дың айналасындағы заттар, мысалы, смарт-көлігіңіз, үйіңіз­дегі тоңазыт­қышыңыз бен кіржуғыш машинаңыз, қалтаңыздағы смартфо­ныңыз сияқты күнделікті тұрмыста пайдаланып жүрген заттардың барлығы «Заттар интернеті» (IoT, Internet of Things) жүйесі арқылы бір-бірімен және дүкендер мен ауруханалар, банктер сияқты қоғамдық мекемелермен тығыз байланыс орнатып,  адам мен зат арасында ақпарат ортақ болып, ол ақпарат тұрақты түрде жасанды интеллект арқылы сарапта­лып, қажетті уақытта және қажетті жерде адам­ның пайдасына жарап отыратын болады. Адамның ақпаратқа иелік ету­дегі монополиялық үстемдігі жоға­лып,  «ақпарат» атты құндылықтың мәні өзгеретін болады, ал жасанды интеллект пен роботтар ақпаратпен бөлісу үшін адамды жас пен кәрі деп, қала мен ауыл деп қоғамдағы орны мен дәрежесіне қарай бөлмей, бәріне бірдей қарап, «теңдік» қағидаларына негізделген смарт-қоғам орнайды.        

Ол үшін ең алдымен қоршаған ортамыз бен айналамыздағы заттардан тұратын физикалық кеңістік пен ұшы-қиыры жоқ шексіз ақпараттан тұратын кибернетикалық кеңістікті бір-біріне жалғастырып, ұштастырып, оларды барынша адамның мұқтаждығына пайдалану жүйесін қалыптастыру қажет. Бір сөзбен айтқанда, Big Data-дағы түрлі ақпаратты жасанды интеллект арқылы өңдеп, сол ақпаратты адамның тұрмысына қажетті зат шығару үшін пайдаланып, ақпаратты зат түрінде қайта қоғамға қайтару жүйесін қалып­тас­тыру. Жоғарыда аталған жапондар­дың «Connected Industries» атты тұжы­рымдамасы осыны мақсат тұтады.  

Бүгінге дейін тынымсыз дамып келе жатқан білім мен ғылымның, техника мен технологиялардың, тамақ өндірісі мен денсаулық сақтау салаларындағы жетістіктердің арқасында адамның өмір сүру жасы күннен-күнге ұзарып отырғаны белгілі. Әсіресе Жапонияда жыл сайын 4 мыңға жуық адамның жасы жүзден асып, қазірдің өзінде олардың саны 70 мыңға жетіп отыр. Ал дүниеге келетін балалар саны жылдан-жылға азайып, жапон қоғамы дамыған елдердің арасында ең қатты қарқынмен қартайып бара жатқан қарттар қоғамына айналды. Бүгінгі таңда 127 млн тұрғыны бар Жапонияда жасы 15-ке толмаған жасөспірімдердің үлесі 12,7%, ал жасы 65-тен асқан адамдардың үлесі 26,7% болып отырғанын ескерсек, алдағы уақытта қарттар саны тек көбейе бермек. Ал олардың өмір сүруіне жағдай жасап, денсаулығы мен тұрмысын тиісті деңгейде қамтамасыз етуге қажет­ті қаражаттың, яғни мемлекеттік бюд­жетке төленетін салық көлемі жұмыс­шылар санының күрт азаюына байланысты жеткіліксіз болуы үкімет үшін де, қоғам үшін де өзекті проблемаға айналып отыр. Жапонияның қазіргі ішкі және сыртқы саясатының басты бағыттары және ғылым мен технологиялар салаларындағы барлық дерлік бағдарламалары дәл осы мәселені шешуге бағытталған. 

Сондықтан Жапония үшін адамдарға көмекші болар роботтар қоғамын құру әсте тек технологиялық дамуға деген құмарлықтан ғана шығып отырған ой емес, турасын айтқанда, ұлт пен мемлекетті дамыған елдер қатарында сақтап қалудың жалғыз жолы болып отыр. Ал адамзаттың бүгінге дейінгі даму кезеңдері тарихынан білет­ініміз­дей, қай заманда болсын кез келген ин­но­вация тек шынайы қажет­тілік пен мұқтаждықтан туатынын ескерсек, таби­ғи ресурстары жоқ, тек ғылымы мен технологиясына арқа сүйер Жапония даму­дың келесі кезеңін, яғни 5.0 қоға­мын құруға әлемдегі ең мүдделі ел десек қателеспейміз. 

Әрине ондай жаңа қоғам бір дегенде құрыла қоймас, ол үшін қалыптасқан қоғамдық құрылымдардың өзгеруі тиіс және жапондардың өздерінің сөзімен айтсақ, жаңа қоғам құру жолында «биік қабырғалар» тұр. Дегенмен келешекте адамға көмекші болатын роботтардың «ақылы» мен «сезімі» болатын болса, «олардың ақылын тыңдамай, сезімімен санаспай, намысына тиетін сөздер айтылып, әрекеттер жасалып жатқан жағдайда олардың құқықтары қалай қорғалмақ» дегенге саятын жапон қоға­мындағы пікірталастарға куә болған­да ол заманның да алыс емес екенін еріксіз сезінесің. 

Жапония 2025 жылғы ЭКСПО халықаралық көрмесін Кансай аймағы, Осака қаласында өткізуге ниет танытып отыр және осы жылдың қараша айында Париж қаласында өтетін сайлауға қатысатын үміткер елдердің бірі. Егер сайлау нәтижесі жапон тарапы үшін оңды болып, 2025 жылғы ЭКСПО Осакада өтетін болса, дәл осы шара аясында жапон үкіметі «Жан жадырайтын келешек қоғамның дизайны» атты тақырыппен болашақтағы жаңа қоғамның моделін халықаралық қауым­дастыққа таныстыруды жоспарлап отыр. 

Жапония жаңа қоғамның моделін құра білсе, «қартайған ұлттар» қатарына кіретін қазіргі еуропалық дамыған елдер үшін ғана емес, біраз жылдар жүргізіп келген «бір бала» саясаты мен урбанизация саясаты салдарынан келешекте сөзсіз бүгінгі Жапонияның күйін кешетін Қытай сияқты алып ел үшін де үлгі болары анық. Алысқа барып, басқаны айтпағанда, келешекте жастардан қарттар саны асып түсіп, жұмысшылар саны тапшы болуы ықтимал деп болжам жасала бастаған біздің ел үшін де жапон үкіметінің болашақтың қоғамын құруға бағытталған технологиялық талпынысына назар аударып, біліп жүргеніміз абзал. 

Мемлекет басшысының «Қазақстан­ның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» және «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдаулары мен «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында көрсетілген мақсаттарға жету «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының тиісті деңгейде орындалуы үшін де, дамыған отыз елдің қатарына қосылуымыз үшін де әлемдегі ең дамыған елдердің бірі Жапонияның болашаққа бағдары болып отырған «5.0 қоғамына» зейін қойып, көңіл бөлу заман талабы деп білемін. 

«Жаңа жаһандық үрдістер ешкімнен сұрамай, есік қақпастан бірден төрге озды. Сондықтан, заманға сәйкес жаң­ғыру міндеті барлық мемлекеттердің алдын­да тұр»,  «Мақсатқа жету үшін біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып отыруы тиіс»,  «Өзгеру үшін өзімізді мықтап қолға алып, заман ағымына икемделу ар­қылы жаңа дәуірдің жағымды жақ­тарын бойға сіңіруіміз керек», «Ол жаңа технологияның ағыны алып келетін өзгерістердің бәріне дайын болу деген сөз. Таяудағы он жылда біздің өмір салтымыз: жұмыс, тұрмыс, демалыс, баспана, адами қатынас тәсілдері, қысқасы, барлығы түбегейлі өзгереді. Біз бұған да дайын болуымыз керек», «Бұл – өзгелердің тәжірибесін алып, ең озық жетістіктерін бойға сіңіру мүм­­кіндігі. Азиядағы екі ұлы держава – Жапония мен Қытайдың бүгінгі келбеті – осы мүмкіндіктерді тиімді пай­­да­­ланудың нағыз үлгісі» дегенді ай­тып отырған «Рухани жаңғыру» бағ­дар­ламасы біздің ұрпақтан ең алдымен болашаққа бәсекелестікке бейімді ұлт ретінде қадам басу және дамыған елдердің қатарына қосыла алуымыз үшін ең алдымен сол дамыған елдердегі озық ойлар мен технологиялық жетістік­тер­ді біліп, оларды ой елегінен өткізіп отыруды талап етіп отыр. Өйткені «өмір сүру үшін өзгере білу керек. Оған көн­бегендер тарихтың шаңына көміліп қала береді».
 
Батырхан ҚҰРМАНСЕЙІТ,

жапонтанушы, дипломат, 

PhD докторы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

20.09.2018

Жаңа еңбекақы жүйесі - оңтайландыру нәтижелеріне тікелей байланысты - Алик Шпекбаев

20.09.2018

Кесенелер тұрғызу жарысқа айналып бара ма?..

20.09.2018

Бүгін елімізде машина жасаушыларының VI форумы басталды

20.09.2018

Атырауда халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция өтті

20.09.2018

Бакуде дзюдодан әлем чемпионаты басталды

20.09.2018

Қоқыс өңдейтін цех ашар едім - Сергей Привалов

20.09.2018

Доллар бағамы 358 теңгеге түсті

20.09.2018

Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

АҚШ-тағы «Флоренс» дауылынан зардап шегушілер саны артты

20.09.2018

«Хат қоржын» (20.09.2018)

20.09.2018

Еурокомиссия Амазонға қатысты антимонополиялық тексерулерін бастауы мүмкін

20.09.2018

Әлеуметтік мәртебесі рәсімделеді

20.09.2018

Көкірек көзіміз қайтсек ашылады?

20.09.2018

Оралда бұқаралық домбыра тартудан рекорд жасалды

20.09.2018

Ұлттық ұлан командирлері біліктілігін шыңдады

20.09.2018

Қызылордада «Үздік анықтаушы» анықталды

20.09.2018

Балуандар Бухаресте бақ сынайды

20.09.2018

Кенияда жаттығып жүрген қазақ қызы

20.09.2018

Ақын Сараның 165 жылдығына арналған айтыс өтті

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу