«5.0 қоғамы» – Жапонияның болашаққа бағдары

Таң атқанда сізді оятып, күнтізбеңіз­дегі жұмыстарды есіңізге салып, ауа райы­ның қандай екенін хабарлап, қолыңызға қолшатыр ұстап шығуды ұсынатын, сіз жұмыста болғанда шамасы жеткенше үйіңіздің шаруасын тындыра беретін көмекші роботыңыздың, иә болмаса жүр­гізу­шісіз өзі жүретін, темірден жасалғанымен «ақылы» бар смарт-көлігі­ңіздің болғанын қалайсыз ба? Ал кешке үйіңізге қайтып келгенше ақылды тоңазытқышыңыздың тапсырма бойынша тамағыңыз бен дәрі-дәрмегіңізді өзіңізге қажетті мөлшерде, қажетті уақытта, өзіңізді әуреге салмай-ақ, өзгенің мазасын алмай-ақ, сіздің роботыңыз сияқты роботтар жұмыс істейтін арнайы смарт-дүкендерден әуелетіп дәл есігіңіздің алдына әкеп беретін дрондар ұшып жүретін қоғамда өмір сүргенге қалай қарайсыз?   

Егемен Қазақстан
11.09.2018 5482
2

Бүгінгі таңда дамыған мемлекеттер­дің барлығында дерлік шоғырланып қалған әлеуметтік-экономикалық про­б­ле­маларды шешуге және «жаңа қоғам» қалыптастыруға бағытталған стра­тегиялық жоспарлар әзірленіп, оларды жүзеге асыруға нақты талпыныстар жасалып жатқаны белгілі. Алайда жаһандану үрдістері қатты қарқынмен дамып, бір елдің коғамдық-әлеуметтік және саяси-экономикалық мәселелері басқа елдермен, халықаралық қауымдастықтың әрбір мүшесімен тығыз байланысты болып отырған қазір­гі заманда жаңа фор­мат­тағы дамуды қам­тамасыз етуге бағытталған ұлттық стра­тегиялар сол елдің ғана жоспары болып қоймай, дүйім дүниенің дамуы­на бағытталған бағ­дар­лама ретінде қарас­тырылып отыр. 

Мысалы, Еуропаның ең дамыған елдерінің бірі Германия үкіметінің 2010 жылы жариялаған «Industrie 4.0» даму стратегиясы бүгін Еуропа ғана емес, бүкіл әлемнің индустрияландыру саласындағы жаңа стандарттарына айналып отырса, АҚШ-тың өнеркәсіп саласында жаңа форматта әріптестік орнату мақсатын­да қабылданған «Advanced Manufacturing Partnership 2.0» бағдарламасы (2011 ж.) және азиялық алып ел Қытайдың өнеркәсіп саласындағы «Made in China 2025» индустриялық стратегия­сы дүние жүзінде қызу талқылануда. Президентіміз Н.Назарбаевтың жыл басындағы «Төртінші өнеркәсіптік револю­ция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдауы мен Қазақ­стан үкіметінің 2025 жылға дейінгі өнеркәсіп саласын дамытуға бағытталған жаңа жоспарының қабылдануына да осындай әлемдік үрдістер арқау болғаны анық. 

Жапонияның 2016-2020 жылдарға арналған заманның талабына сай жаңа форматта мемлекеттің ғылыми және тех­нологиялық дамуын қамтамасыз етуге бағытталған стратегиялық жоспары да әлем елдерінің назарын аударып отыр. Жапон үкіметінің осы страте­гия­лық жос­­парында жоғарыда бейнеленген жаңа қоғам әлемде алғаш рет «5.0 қоғамы» («Society 5.0») деп аталып, аталған стра­тегияны жүзеге асыру мақ­сатында қабылданған «Connected Industries» атты бағдарламасы да дәл осы Төртінші өнеркәсіптік революция дәуірінде даму­дың жаңа жолдарын қамтамасыз етуді көздеп отыр.  

Жапон үкіметі жүзеге асыруға талпыныс жасап отырған 5.0 қоғамында адамдар күнделікті күйбең тірлікке сарп еткен уақытын жеке басы үшін мейлінше тиімді пайдаланып, «уақыт» пен «зат» атты өмір сүруге қажетті негізгі фундаменталды физикалық құн­ды­лықтар мен денсаулық пен білім сияқты басты рухани-философиялық құндылықтарға деген көзқарас өзге­ріп, мемлекеттің экономикалық дамуы мен қоғамның рухани дамуы қатар жүріп, «байлық» атты ұғым басқаша болып, «әділдік» пен «теңдік» ұғымдары дүниетанымның тірегіне айналуы тиіс. 

Алғаш естігенде фантастика­лық жанрдан алынған ертегі әңгімеге көп ұқсайтын «роботтар әлеміне» негізделген «5.0 қоғамы» адамзаттың бүгінге дейінгі даму процесінің кезекті кезеңі ретінде қарастырылып отыр. Бірінші кезеңде адамдар аңшылықпен айналысып, күнкөріске қажетті тамағын табиғаттан тапса, екінші кезеңде егін егіп, мал асырауды қолға алып, үшінші кезеңде тұрмысқа қажетті заттарды өндіруге бейімделіп, өнеркәсіп саласы дамып, төртінші, яғни қазіргі кезеңде ақпарат тарату жүйесі дамып, интернет желісі мен цифрлы технологиялар тұрмыстың барлық саласының ажырамас бөлігіне айналды.  

Ақпарат ерекше құндылыққа ие болып, интернет пен цифрлы технологиялар әр мемлекеттің және қоғамдық жүйенің негізіне айналып отырған дамудың қазіргі кезеңінде сауда-экономикалық, қоғамдық-әлеуметтік барлық салаларда жиналып, сақталып отырған ақпаратты (Big Data) өндірісті оңтайландыру мақсатында ғана емес, адамның өмірі мен тұрмысын оңайлату мақсатында барынша тиімді пайдаланудың жолын табу келешектің қоғамын құру жолында ең маңызды мәселеге айналып отыр. 

Дамудың қазіргі кезеңіндегі қоғамда тұрмыстың барлық саласында көптеп жиналып қалған түрлі ақпараттар адамдар арасында «ортақ дүние» бола алмай отырғаны және қоғам мүшелері бір-бірімен ақпарат сараптамалары нәтижелерімен бөліспей, иә бөлісе алмай отырғаны ақиқат. Өйткені ондай шексіз мөлшердегі ақпаратты адамның өзі толықтай өңдеп, саралап, сараптай алуы мүмкін емес.  

Ал келешектегі 5.0 қоғамда адам­дар­дың айналасындағы заттар, мысалы, смарт-көлігіңіз, үйіңіз­дегі тоңазыт­қышыңыз бен кіржуғыш машинаңыз, қалтаңыздағы смартфо­ныңыз сияқты күнделікті тұрмыста пайдаланып жүрген заттардың барлығы «Заттар интернеті» (IoT, Internet of Things) жүйесі арқылы бір-бірімен және дүкендер мен ауруханалар, банктер сияқты қоғамдық мекемелермен тығыз байланыс орнатып,  адам мен зат арасында ақпарат ортақ болып, ол ақпарат тұрақты түрде жасанды интеллект арқылы сарапта­лып, қажетті уақытта және қажетті жерде адам­ның пайдасына жарап отыратын болады. Адамның ақпаратқа иелік ету­дегі монополиялық үстемдігі жоға­лып,  «ақпарат» атты құндылықтың мәні өзгеретін болады, ал жасанды интеллект пен роботтар ақпаратпен бөлісу үшін адамды жас пен кәрі деп, қала мен ауыл деп қоғамдағы орны мен дәрежесіне қарай бөлмей, бәріне бірдей қарап, «теңдік» қағидаларына негізделген смарт-қоғам орнайды.        

Ол үшін ең алдымен қоршаған ортамыз бен айналамыздағы заттардан тұратын физикалық кеңістік пен ұшы-қиыры жоқ шексіз ақпараттан тұратын кибернетикалық кеңістікті бір-біріне жалғастырып, ұштастырып, оларды барынша адамның мұқтаждығына пайдалану жүйесін қалыптастыру қажет. Бір сөзбен айтқанда, Big Data-дағы түрлі ақпаратты жасанды интеллект арқылы өңдеп, сол ақпаратты адамның тұрмысына қажетті зат шығару үшін пайдаланып, ақпаратты зат түрінде қайта қоғамға қайтару жүйесін қалып­тас­тыру. Жоғарыда аталған жапондар­дың «Connected Industries» атты тұжы­рымдамасы осыны мақсат тұтады.  

Бүгінге дейін тынымсыз дамып келе жатқан білім мен ғылымның, техника мен технологиялардың, тамақ өндірісі мен денсаулық сақтау салаларындағы жетістіктердің арқасында адамның өмір сүру жасы күннен-күнге ұзарып отырғаны белгілі. Әсіресе Жапонияда жыл сайын 4 мыңға жуық адамның жасы жүзден асып, қазірдің өзінде олардың саны 70 мыңға жетіп отыр. Ал дүниеге келетін балалар саны жылдан-жылға азайып, жапон қоғамы дамыған елдердің арасында ең қатты қарқынмен қартайып бара жатқан қарттар қоғамына айналды. Бүгінгі таңда 127 млн тұрғыны бар Жапонияда жасы 15-ке толмаған жасөспірімдердің үлесі 12,7%, ал жасы 65-тен асқан адамдардың үлесі 26,7% болып отырғанын ескерсек, алдағы уақытта қарттар саны тек көбейе бермек. Ал олардың өмір сүруіне жағдай жасап, денсаулығы мен тұрмысын тиісті деңгейде қамтамасыз етуге қажет­ті қаражаттың, яғни мемлекеттік бюд­жетке төленетін салық көлемі жұмыс­шылар санының күрт азаюына байланысты жеткіліксіз болуы үкімет үшін де, қоғам үшін де өзекті проблемаға айналып отыр. Жапонияның қазіргі ішкі және сыртқы саясатының басты бағыттары және ғылым мен технологиялар салаларындағы барлық дерлік бағдарламалары дәл осы мәселені шешуге бағытталған. 

Сондықтан Жапония үшін адамдарға көмекші болар роботтар қоғамын құру әсте тек технологиялық дамуға деген құмарлықтан ғана шығып отырған ой емес, турасын айтқанда, ұлт пен мемлекетті дамыған елдер қатарында сақтап қалудың жалғыз жолы болып отыр. Ал адамзаттың бүгінге дейінгі даму кезеңдері тарихынан білет­ініміз­дей, қай заманда болсын кез келген ин­но­вация тек шынайы қажет­тілік пен мұқтаждықтан туатынын ескерсек, таби­ғи ресурстары жоқ, тек ғылымы мен технологиясына арқа сүйер Жапония даму­дың келесі кезеңін, яғни 5.0 қоға­мын құруға әлемдегі ең мүдделі ел десек қателеспейміз. 

Әрине ондай жаңа қоғам бір дегенде құрыла қоймас, ол үшін қалыптасқан қоғамдық құрылымдардың өзгеруі тиіс және жапондардың өздерінің сөзімен айтсақ, жаңа қоғам құру жолында «биік қабырғалар» тұр. Дегенмен келешекте адамға көмекші болатын роботтардың «ақылы» мен «сезімі» болатын болса, «олардың ақылын тыңдамай, сезімімен санаспай, намысына тиетін сөздер айтылып, әрекеттер жасалып жатқан жағдайда олардың құқықтары қалай қорғалмақ» дегенге саятын жапон қоға­мындағы пікірталастарға куә болған­да ол заманның да алыс емес екенін еріксіз сезінесің. 

Жапония 2025 жылғы ЭКСПО халықаралық көрмесін Кансай аймағы, Осака қаласында өткізуге ниет танытып отыр және осы жылдың қараша айында Париж қаласында өтетін сайлауға қатысатын үміткер елдердің бірі. Егер сайлау нәтижесі жапон тарапы үшін оңды болып, 2025 жылғы ЭКСПО Осакада өтетін болса, дәл осы шара аясында жапон үкіметі «Жан жадырайтын келешек қоғамның дизайны» атты тақырыппен болашақтағы жаңа қоғамның моделін халықаралық қауым­дастыққа таныстыруды жоспарлап отыр. 

Жапония жаңа қоғамның моделін құра білсе, «қартайған ұлттар» қатарына кіретін қазіргі еуропалық дамыған елдер үшін ғана емес, біраз жылдар жүргізіп келген «бір бала» саясаты мен урбанизация саясаты салдарынан келешекте сөзсіз бүгінгі Жапонияның күйін кешетін Қытай сияқты алып ел үшін де үлгі болары анық. Алысқа барып, басқаны айтпағанда, келешекте жастардан қарттар саны асып түсіп, жұмысшылар саны тапшы болуы ықтимал деп болжам жасала бастаған біздің ел үшін де жапон үкіметінің болашақтың қоғамын құруға бағытталған технологиялық талпынысына назар аударып, біліп жүргеніміз абзал. 

Мемлекет басшысының «Қазақстан­ның үшінші жаңғыруы: жаһандық бәсекеге қабілеттілік» және «Төртінші өнеркәсіптік революция жағдайындағы дамудың жаңа мүмкіндіктері» атты Жолдаулары мен «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты мақаласында көрсетілген мақсаттарға жету «Цифрлы Қазақстан» бағдарламасының тиісті деңгейде орындалуы үшін де, дамыған отыз елдің қатарына қосылуымыз үшін де әлемдегі ең дамыған елдердің бірі Жапонияның болашаққа бағдары болып отырған «5.0 қоғамына» зейін қойып, көңіл бөлу заман талабы деп білемін. 

«Жаңа жаһандық үрдістер ешкімнен сұрамай, есік қақпастан бірден төрге озды. Сондықтан, заманға сәйкес жаң­ғыру міндеті барлық мемлекеттердің алдын­да тұр»,  «Мақсатқа жету үшін біздің санамыз ісімізден озып жүруі, яғни одан бұрын жаңғырып отыруы тиіс»,  «Өзгеру үшін өзімізді мықтап қолға алып, заман ағымына икемделу ар­қылы жаңа дәуірдің жағымды жақ­тарын бойға сіңіруіміз керек», «Ол жаңа технологияның ағыны алып келетін өзгерістердің бәріне дайын болу деген сөз. Таяудағы он жылда біздің өмір салтымыз: жұмыс, тұрмыс, демалыс, баспана, адами қатынас тәсілдері, қысқасы, барлығы түбегейлі өзгереді. Біз бұған да дайын болуымыз керек», «Бұл – өзгелердің тәжірибесін алып, ең озық жетістіктерін бойға сіңіру мүм­­кіндігі. Азиядағы екі ұлы держава – Жапония мен Қытайдың бүгінгі келбеті – осы мүмкіндіктерді тиімді пай­­да­­ланудың нағыз үлгісі» дегенді ай­тып отырған «Рухани жаңғыру» бағ­дар­ламасы біздің ұрпақтан ең алдымен болашаққа бәсекелестікке бейімді ұлт ретінде қадам басу және дамыған елдердің қатарына қосыла алуымыз үшін ең алдымен сол дамыған елдердегі озық ойлар мен технологиялық жетістік­тер­ді біліп, оларды ой елегінен өткізіп отыруды талап етіп отыр. Өйткені «өмір сүру үшін өзгере білу керек. Оған көн­бегендер тарихтың шаңына көміліп қала береді».
 
Батырхан ҚҰРМАНСЕЙІТ,

жапонтанушы, дипломат, 

PhD докторы

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

16.11.2018

Қазақстан туризмін дамытудағы кезекті қадам

16.11.2018

Абылай ханның Галдан Цереннің тұтқынында болған жері табылды

16.11.2018

Қазақстан қор биржасы 25 жылдығын қорытындылады

16.11.2018

Әйелдер істері және отбасылық-демографиялық саясат жөніндегі ұлттық комиссия отырысы өтті

16.11.2018

Атыраулық Қаһарман Қисметов  Әлем чемпионатының қола жүлдегері атанды

16.11.2018

Қазақ жігіті америкалық хоккей командасының капитаны атанды

16.11.2018

​Қазақстан БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінің Эритреяға қарсы санкцияларды жою туралы қарарын қолдады

16.11.2018

Алматыда белгілі сахна суретшісі Мұрат Сапаровтың көрмесі өтті

16.11.2018

ШҚО Зайсан ауданында Баймұрат батырға ескерткіш қойылды

16.11.2018

Қ. Тоқаев халықаралық кездесулер өткізді

16.11.2018

​Тегеранда Қазақстан-Иран консулдық консультациялары өтті

16.11.2018

Үнді бизнесмендеріне Қазақстандағы инвестициялық жобалар ұсынылды

16.11.2018

Д.Кәлетаев Батыс Қазақстан облысында өтіп жатқан Азаматтық Форумның жұмысына қатысты

16.11.2018

Қазпошта 111 франчайзинг нүктесін ашты

16.11.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

16.11.2018

Астанада жасөспірімдер олимпиадасының жеңімпаздарына құрмет көрсетті

16.11.2018

Шымкенттен Дубайға ұшатын рейс ашылады

16.11.2018

Шымкентте Қазақстан – Өзбекстан бірінші аймақаралық форумы өтті

16.11.2018

Қостанайлық полицейлер жедел-профилактикалық шара кезінде мал ұрлығын ашты

16.11.2018

Соңғы 10 айдағы салықтық түсімдер бойынша жұмыс қорытындыланды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сейфолла ШАЙЫНҒАЗЫ, «Егемен Қазақстан»

Esi ketken eskini alady

Búginde avtomobıl degen burynǵydaı baılyqtyń, sol kólikti satyp alǵan adamnyń áleýmettik jaǵdaıynyń jaqsy ekendiginiń kórsetkishi bolýdan qalyp barady. Bir úıde eki, keıde úsh avtokóliktiń bolýyn, tipti keıbir jumyssyz júrgenderdiń de avtokólik satyp alýyn oǵan mysal retinde keltirýge bolady. Osy oraıda avtomashınalardyń sonshalyq kóbeıip ketýiniń syry nede degen saýaldyń týyndaýy da zańdy. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Qala jáne qazaq

Astana – jastar qalasy. Qala kóshelerinde kele jatyp aınalańa qarasań kóbinese jastardy kóresiń. Demek, Astana – bolashaqtyń qalasy. Osy Astana arqyly qazaqtardyń qala halqyna aınalyp kele jatqandyǵyn jáne aınala alatyndyǵyn anyq baıqaýǵa bolady.

Қарашаш ТОҚСАНБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Mádenıetti adam. Ol kim?

Osy keıde on ekide bir gúli ashylmaǵan kókórim jastarǵa albyrttyqtyń saldarynan jibergen aǵattyǵy men qateligin túzeý maqsatynda apalyq qamqorlyqpen azǵantaı bir aqyl-keńes aıta bastasań, munyńdy muqatý, tuqyrtý dep oılaıtyndaryna túsinbeısiń.  Olardyń bári syndy solaı qabyldaıdy degen pikirden aýlaqpyz árıne, biraq kúndelikti ómirde mundaı jaıtqa jıi tap bolyp jatatynymyz ras endi. Munan soń aldyńǵy tolqyn apalarymyz ben aǵalarymyzdyń aldarynan kese-kóldeneń ótpeı, jumsaǵan jaqtaryna quldyrańdaı usha jóneletin baıaǵy bizdiń kezimizdegi jastardyń eleýsiz ǵana eskertilgen úlkenderdiń áńgimesinen keıin endigári sol kemshilikti qaıtalamaýǵa tyrysatyn elgezektigi, qarapaıymdylyǵy, kishipeıildigi, ıbalylyǵy sanamyzǵa saǵynysh sazyndaı sarqyla oralady. 

Арнұр АСҚАР, «Егемен Қазақстан»

Sheraǵań shertken sher

Qazaq jýrnalıstıkasynyń qara narlary Sherhan Murtaza men Kamal Smaıylovtyń «Egemendegi» hattary kezinde qoǵamdyq sanaǵa serpilis ákelgeni málim. «Qadirli Kamal Dos!», «Qadirmendi Sherhan!» dep bastap, el ómiriniń qaltarys-bultarystaǵy búkil problemasyn jipke tizip kórsetken, odan shyǵatyn jol izdegen eki tulǵanyń hattaryn qazir oqysań, alysty boljaı bilgen kóregendigine eriksiz tańǵalasyń. 

Сүлеймен МӘМЕТ, «Егемен Қазақстан»

Sotqa silteı salý sán be?

Qara qyldy qaq jaryp, ádildikti aıtqan qazaq bıleriniń bılik qaǵıdasy: «Týra bıde týǵan joq, týǵandy bıde ıman joqqa» negiz­delgeni málim. Qasqaıyp turyp qamshysyn aldyna tastap: «Baı bolsań halqyńa paıdań tisin, batyr bolsań dushpanǵa naızań tısin. Baı bolyp paıdań tımese, batyr bolyp naızań tımese jurttan ala bóten úıiń kúısin» dep Áıteke bıdiń shamyrqanǵany, judyryqtaı jumylǵan Qazybek bıdiń Qońtajyny bılik aıtý kezegi tıgende: «Sózdi óńmenime suǵyp aıtqan kezde, eki ıyǵynan eki aıý aýzynan ot shashyp «typyr»» etshi, «kóreıin» dep turdy. Kórdińiz be, bılik aıtqan adam sózimen de kózimen de, susymen de yqtyra alady eken. Qazaq bıleri dala zańynyń oryndaýshylary bolǵan. Tek ádildikti tý etip kótergen onyń aldynda han da qara da birdeı jaýap bergen.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу