Әкенің шапағаты

«Әкелі бала жаужүрек, әкесіз бала сұм жүрек» деп, қазақ бекер айтпаса керек. Біздің қоғамда әдетте бала тәрбиесіне ана жауапты, одан соң балабақша, мектептегі тәрбиешілер мен мұғалімдерді атаймыз. Әкенің бала тәрбиесінде ерекше орны бар екенін ескермейтініміз рас. Өйткені ер-азаматты үйдің емес, түздің адамы деп санайтындықтан, жұмыс істеп, отбасын материалдық тұрғыда қамтамасыз ету ғана оның міндеті тәрізді. 

Егемен Қазақстан
12.09.2018 3440
2

Жасыратын несі бар, еліміз­дегі әкелердің көпшілігі бала­­ларымен жиі бас қосып, әңгі­мелеспейді. Талай әке жұмыс бабымен сыртта жүретіндік­тен бала­ларын сирек көреді. ЮНИСЕФ Балалар қоры ұсын­ған баяндамаға сүйенсек, әлем­дегі 74 мемлекетте 3-4 жасар бал­дырғандардың жартысынан астамы әке мейіріміне зәру. Әке­лер негізінен бар ойын қыз­­меті мен сырттағы мәсе­ле­лерді шешуге арнайтын­дықтан отба­сына көңіл бөлуге уақыт тап­пай жатады. Отбасылы ер-азамат­тардың талайы демалыс саналатын сенбі-жексенбі күндері бар уақытын достарымен өткізуге тырысады.

Шетел ғалымдары жарық дүние есігін жаңадан ашқан сәбиге де әке махаббаты аса қажет екендігін айтуда. Туған ананың шуаққа толы мейірі­мі өз алдына, әкенің балаға деген сүйіспеншілігі оның адам ретінде қалыптасуына ғана емес, денсаулығына да үл­кен әсер етеді. Алайда елімізде балдыр­ғандардың 49 проценті әке махаббатына зәру екен. ЮНИСЕФ мәліметі бойынша бұл көрсет­кіш Украинада – 29%, Грузияда – 40%, Белорусьта – 32%. Көрші Өзбекстанда кішкентай ұл-қыздардың 46 процентіне әкесі жеткілікті көңіл бөлмейді, яғни әке тәрбиесі жетпейді.

Баланың ер жетуі үшін ең маңыздысы, әрине ана тәр­биесі дег­енімізбен, әкенің адам өмі­­рінде алатын орны ай­рық­­­­ша. Ғалымдар әкесі бар бала мен әкесіз өскен бала­ның ой­­лау қабілеті, тұлға болып қалып­тасуын­да үлкен айырма­шы­лық болатынын айтуда. Әке тәр­биесін көрген ұл мен қыз жалғыз анасымен тұрған бала­­ларға қарағанда батыл келе­ді, өзіне өзі сенімді болады. Батыс ға­лымдары мектеп оқу­шы­­ларын зерттей келе, әкесі көп кө­ңіл бөл­­­­ген балалардың оқу үл­ге­рімі де бас­­қа­ларға қара­ғанда жақ­сы бола­­ты­нын анық­таған. Әке­нің иісін сезіп өскен бала ер жет­кен­де кездескен қиын­дық­тарға морт сынбай, өмірден өз ор­нын адас­пай табатыны да белгілі.

Мамандар бала психология­лық күйзеліске ұшырамай, толық адам болып ержетуі үшін ана мейірімін жеткілікті деңгейде алып қоймай, әке ұлағатын да көруі қажет дейді. Қанша шаруабасты болғанның өзінде ұрпағының болашағын ойлайтын әке оған жиі уақыт бөлуге тырысу керек. Баланы материалдық тұрғыда қамтамасыз ету бір басқа да, оның тәрбиесін уыстан шығарып алмау бөлек дүние. Ғалымдар сондай-ақ сәбидің тілі дұрыс шығуына анасынан гөрі әкенің вербалды әрекеттерінің әсері көбірек екендігін айтуда.

Ұлыбританиядағы Эволю­ция және қарекет орталығының ғалымдары 50 жыл бойы 17 мың нәрестеге әке тәрбиесінің әсері қандай болатынын зерттеген. Сәбилер өсіп, ержеткенде олардың өмірде қандай адам болып қалыптасқанына зерттеу жүргізген. Сол 17 мыңның іші­нен адамның кемелденген кезі саналатын қырықтың бел ортасына жеткен 5 мың адамды «тексергенде» мынандай қорытынды шыққан: әкесі нәресте кезінен көңіл бөлген адамдар жалғыз ана тәрбиесін көргендерге қарағанда өмірден өз орнын дұрыс тауып, алға қойған мақсаттарына адас­пай қол жеткізген.

Ағылшын жазушысы Д.Гер­берт «Бір әке жүз ұс­таз­­дан ар­тық» деген екен. Иә, әке ұла­ғаты­на еш нәрсе жет­пейді. Әкесі жоқ балалар күй­зеліс­ке бейім болады. Еуро­па ғалымдары тіпті әкесіз өс­кен­­дердің семіздікке жиі шал­дығатынын да анықтаған. Ерте жастан бұзылатындар да әкесі жоқтар немесе әкенің қатал қабағы жетпейтіндер санатынан екені белгілі. Нашақорлық, ішімдікке салыну тәрізді дерт түрлері де арқа сүйер әкені көр­мегендерге үйір көрінеді.

«Әкенің шапағаты таудан биік, ананың шапағаты теңіз­ден терең» дейді жапондар. Балаңызды әкелік мейірімге бөлеп жүрсіз бе, азамат?

 

Шарафат ЖЫЛҚЫБАЕВА,

журналист

СОҢҒЫ ЖАҢАЛЫҚТАР

20.09.2018

Д.Қыдырәлі – Түлкібас ауданының құрметті азаматы

20.09.2018

Мемлекеттік органдардың бірыңғай платформасы құрылады

20.09.2018

Қостанайда жалпықазақстандық диктантқа 4 сынып оқушысы қатысты

20.09.2018

Павлодарда Google компаниясының қызметкері Қуат Есеновпен кездесу өтті

20.09.2018

Әділ Дүйсенбек. Ұрпақ сабақтастығының үлгісі

20.09.2018

2018 жылдың 8 айында 7,7 млн. шаршы метр тұрғын үй пайдалануға берілді

20.09.2018

«Қазақстанның 100 жаңа есімі» жобасының екінші кезеңі басталды

20.09.2018

Астана қаласы Әуе көлік прокуратурасы жолжүктерді ашудың 80 дерегін анықтады

20.09.2018

Елбасы Владимир Путинмен телефон арқылы сөйлесті

20.09.2018

GGG үздіктер тізімінде төмендеді

20.09.2018

Қазақстан құрамасын Кака баптайды

20.09.2018

Сапа менеджментін енгізу бәсекеге қабілеттілікті нығайтады

20.09.2018

Елімізде 1 қазаннан бастап депозит шарттары өзгереді

20.09.2018

Машина жасаушылар форумына әлемнің 20 елінен 1000-нан астам делегат қатысады

20.09.2018

Жеңімпаз қыздың қайырымдылығы көпке үлгі

20.09.2018

Б. Сағынтаев Инвесторларды тарту мәселелері жөніндегі Үкіметтік кеңестің отырысын өткізді

20.09.2018

Экс-чемпион бокс мектебінің директоры болып тағайындалды

20.09.2018

 Жаңа заң – жаңа үміт

20.09.2018

Мөлдірдің мөлдір әлемі

20.09.2018

Көкшетау тұрғыны тираждық лотерея ойынының миллионері атанды

ТАҒЫ ЖҮКТЕУ
КОЛУМНИСТЕР

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Minez adamnyń taǵdyry ma?

Qazir Elbasynyń «Bolashaqqa baǵdar: rýhanı jańǵyrý» baǵdarlamasy týraly jıi áńgime qozǵalýda. Jańa turpatty jańǵyrýdyń eń basty sharty – ulttyq kodyńdy saqtaı bilý, ıaǵnı zaman jańalyqtaryn qabyldaı, oǵan ún qosa otyryp, basqa ulttardan árdaıym erekshelendirip turatyn ózińniń ulttyq bolmysyńdy, qazaqy qalybyńdy damyta bilý ekendigi aıtylýda.

Жұмабай ШАШТАЙҰЛЫ, «Егемен Қазақстан»

Esti men eski

Elektrondy aqparat quraldaryn qosa qalsań-aq jarq etip shyǵa keletin ánshilerdiń bitim-bolmystarynan syr aýlaı uzaq qadalatynyń bar. Qyz-jigitterdiń arasynda burynnan biletiniń ıa qatarǵa jańa-jańa ilingenderiniń oryndaǵan ánderine qulaı elikpeseń de – beker obaldary káne, beıjaı tyńdap otyrǵyzbaıtyn izdenisteriniń qýaty barshylyq. Bul salanyń jetik bilgiri sanalmasań da, tańdaǵan repertýaryna ózińshe kóńil aýdaryp, naqyshyn ishki tarazyńmen ólshep, órnek ıirimin oısha saraptaısyń ǵoı, baıaǵy. 

Ермухамед Мәулен, «Егемен Қазақстан»

Boljam aıtyp baıyǵandar

Sport bızneske aınalǵaly qashan. Árıne bul sózben qazir eshkim daýlasa almaıdy. Álemdegi eń baı adamdar sportshylar ekeni anyq. Alaıda osy sport bıznesi salasynda alaıaqtyq ta joq emes. Ásirese bás tigip aqsha tabatyndar men qandaı báske qoıý kerektigin usynatyndardan aıaq alyp júre almaısyz. Keńes beretin keń­seler men aqyl aıtyp otyratyn saıttar qap­tady. Aldaǵy ýaqytta alaıaqtardyń arbaýyna túspes úshin bul júıeniń qalaı áreket etetinin aıtyp óteıin. 

Сұңғат ӘЛІПБАЙ, «Егемен Қазақстан»

Naǵyz Báıterek

Qazirgi baspasóz betterinde, buqaralyq aqparat quraldarynda «Báıterek» degen sóz teńeý retinde kóbinese qoǵamǵa eńbegi sińgen nemese ómir jolynda jeke basy jaqsy tabystarǵa jetken, sodan halyqtyń kózine túsken adamdarǵa qatysty qoldanylyp júr. Durys-aq. Ondaı adamdardyń eńbegi halyq ıgiligine jarap jatsa, sol ıgilikten kóptegen adamdar nár alyp, turmysyn jaqsartsa nemese sol adamnan úlgi alý arqyly urpaǵyna durys tárbıe, baǵyt-baǵdar berse, tipti basqany bylaı qoıǵanda, et jaqyn týystary, aýyldastary sonyń saıasynan pana taýyp, sol arqyly ómirin durys arnada jalǵastyryp jatsa, nege qoldanbasqa. Rasynda da, mundaı adamdar «Báıterek» degen atqa ábden laıyq qoı.

Александр ТАСБОЛАТОВ, «Егемен Қазақстан»

Tо́relik qyzmetke tо́r qashan beriledi?

Abaı atamyz: «Burynǵy qazaq jaıyn jaqsy bilgen adamdar: «bı ekeý bolsa, daý tórteý bolady» dep aıtypty», deıdi. Rasynda, bul sózdiń ómir tájirıbesinen alynǵanyna esh kúmán joq. О́ıtkeni bul arada hakim bıdiń sany emes, sapasy daýdy azaıtatynyna mán bergeni anyq. Al endi bul búgingi kúni de elimiz aýmaǵyndaǵy tórelik qyzmet prosesinde týyndaıtyn qoǵamdyq qatynastardy sheshýde eń basty eskerer jaıt bolyp tur. Sebebi azamattyq daýlardy qaraýda qara qyldy qaq jaratyn ádil sheshimge qol jetkizý áli de arman.

ҰҚСАС ЖАҢАЛЫҚТАР

Тағы да оқу

Пікірлер(0)

Пікір қосу